Η ικανότητα να αγαπάμε κρύβεται στην παιδική ηλικία

Η ικανότητα να εμπιστευόμαστε, να αγαπάμε και να επιλύουμε τις συγκρούσεις με αγαπημένους, αρχίζει στην παιδική ηλικία-πολύ νωρίτερα από ότι μπορεί να πιστεύει κάποιος. Αυτό προκύπτει από νέα επισκόπηση που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Current Directions in Psychological Science».

Οι διαπροσωπικές εμπειρίες με τη μητέρα, τους πρώτους 12 έως 18 μήνες προβλέπουν τη συμπεριφορά στις ενήλικες συντροφικές σχέσεις 20 χρόνια αργότερα, δηλώνει ο συγγραφέας, ψυχολόγος Jeffry A. Simpson, με τους συναδέλφους του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, W. Andrew Collins και Jessica E. Salvatore.

Σημειώνουν ότι πριν μπορέσουμε να θυμηθούμε, πριν έχουμε γλώσσα για να περιγράψουμε και με τρόπους που δεν έχουμε επίγνωση, οι σιωπηρές συμπεριφορές καταγράφονται στον εγκέφαλο σχετικά με το πώς θα μας μεταχειριστούν ή πόσο αξίζουμε αγάπη και στοργή.

Ενώ αυτές οι συμπεριφορές μπορούν να αλλάξουν με νέες σχέσεις, ενδοσκόπηση και θεραπεία, σε περιόδους στρες, οι παλιές στάσεις συχνά επανεμφανίζονται. Το νεογνό που υπέστη κακομεταχείριση γίνεται ο αμυνόμενος διαπληκτιζόμενος. Το μωρό του οποίου η μητέρα ήταν υποστηρικτική, λύνει τα προβλήματα και είναι σίγουρο για την καλή θέληση του άλλου.

Ο Simpson εξηγεί ότι οι άνθρωποι βρίσκουν έναν τρόπο προσαρμοστικό και με συνοχή και όσο καλύτερα μπορούν, για να ανταποκριθούν στο τρέχον περιβάλλον με βάση αυτό που τους συνέβη στο παρελθόν. Αυτό που σας συνέβη ως μωρό επηρεάζει τον ενήλικα που είστε. Δεν πρόκειται για νέα ιδέα στην ψυχολογία αλλά λείπουν ισχυρές αποδείξεις:

Οι Simpson, Collins και Salvatore παρέχουν τις ενδείξεις ερευνώντας τις σχέσεις μεταξύ μητέρας-νεογνού και αργότερα συντροφικές σχέσεις ως μέρος της έρευνας Minnesota Longitudinal Study of Risk and Adaptation. Μελέτησαν 75 παιδιά μητέρων χαμηλού εισοδήματος που αξιολόγησαν από τη γέννηση μέχρι την αρχή των 30 ετών, περιλαμβανομένων των στενών φίλων και των συντρόφων.

Όταν τα παιδιά ήταν νεογνά, τέθηκαν σε παράξενες ή στρεσογόνες καταστάσεις με τις μητέρες τους, για να ερευνηθεί πόσο ασφαλής ήταν ο δεσμός μητέρας-παιδιού. Από τότε, τα παιδιά, που τώρα είναι ενήλικες, επέστρεφαν τακτικά για αξιολόγηση της συναισθηματικής και κοινωνικής ανάπτυξής τους. Οι συγγραφείς εστίασαν στις ικανότητές τους και την ευλυγισία στη λύση των συγκρούσεων με συμμαθητές, καλύτερους φίλους στην εφηβεία και τέλος ερωτικούς συντρόφους.

Μέσω πολλαπλών αναλύσεων, η έρευνα αποκάλυψε ενδείξεις της πρώιμης εγγραφής-επιβεβαιώνοντας παλαιότερες θεωρίες. Ωστόσο, τα ευρήματα ξεφεύγουν επίσης από τις ιδέες των προηγούμενων. Ο Simpson δήλωσε ότι ανακάλυψε αδύναμο αλλά σημαντικό νήμα μεταξύ του νεογνού στην αγκαλιά της μητέρας και της 20χρονης στην αγκαλιά του εραστή. Ωστόσο, ένα γεγονός του έκανε εντύπωση με το πέρασμα των χρόνων. Είναι συχνά δυσκολότερο να βρεθούν ενδείξεις για σταθερή συνέχεια παρά για αλλαγή σε πολλές μετρήσεις.

Τα καλά νέα: Αν μπορείτε να αποσαφηνίσετε τι είναι τα παλιά μοντέλα και τα περιγράψετε λεκτικά και αν έχετε σχέση με αφοσιωμένο αξιόπιστο άνθρωπο, δηλώνει ο Simpson, μπορεί να καταφέρετε να αναθεωρήσετε τα μοντέλα σας και να ρυθμίσετε τη συμπεριφορά σας διαφορετικά.

Οι παλιές συνήθειες μπορεί να ξεπεραστούν. Ένα προδομένο μωρό μπορεί να γίνει πιστό. Ένα μωρό που δεν έχει αγαπηθεί μπορεί να μάθει να αγαπά.

Πηγή: iatronet

Η μάσκα (του τρόμου)

Όταν ξαφνικά την ρώτησες "Πώς νομίζεις ότι θα πεθάνεις;", δεν ήταν τόσο για να μάθεις το δικό της φόβο, όσο για να της εκμυστηρευτείς το δικό σου. Ναι, ήσουν σε ηλικία όπου τέτοιου είδους ερωτήσεις πρέπει να αφήνονται ελεύθερες και να μην κατακρίνονται, γιατί, όπως λένε και οι ειδικοί, "το παιδί πρέπει να μάθει να εκφράζεται ελεύθερα και να επικοινωνεί τις απόψεις του". 

"Εγώ", συνέχισες χωρίς να περιμένεις την απάντησή της, "φοβάμαι ότι θα πνιγώ στη θάλασσα". Σε κοίταζε με κάτι μεγάλα μάτια και ένα βλέμμα που δήλωνε δύο πράγματα. Είτε είχε κι εκείνη τον ίδιο φόβο με σένα. Ή δεν πίστευε που άκουγε μία τόσο φρικτή αλήθεια με τόσο αποστομωτική ψυχραιμία. Κάτι σαν να το έχεις κανονίσει να γίνει έτσι και πλέον το έχεις πάρει απόφαση. Δεν υπάρχουν περιθώρια για δράματα πια. 

"Νομίζω πώς θα με παρασύρει κάποιο ρεύμα μέσα στα πολύ βαθιά ή το αεροπλάνο που θα βρίσκομαι θα πέσει μέσα στη θάλασσα και θα πνιγώ. Κάπως έτσι πάντως θα γίνει." Τι μπορούσε να απαντήσει εκείνη τη στιγμή σε όλα αυτά που άκουγε; Τίποτα. Θα το καταλάβαινες. Ή να έκανε ότι δεν ταράχτηκε καθόλου και να μιλούσε και για το δικό της φόβο. Όπως κι έκανε. Κι όμως η φωνή της και τα δάχτυλα που έπαιζαν νευρικά το ένα μέσα απ' τ' άλλο έδειχναν ότι για κείνη ήταν άβολη αυτή η κουβέντα. Δεν είχε προετοιμαστεί για κάτι τέτοιο.  

Για σένα όμως κάτι -έστω μικρό- άλλαξε. Μία που το εξομολογήθηκες και μία που ο φόβος αυτός σαν κάπως να μίκρυνε μέσα σου. Την επόμενη κιόλας μέρα πήρες τη μάσκα σου και πήγες με φόρα και τόλμη προς τη θάλασσα. Ναι, αυτή τη φορά θα κολυμπήσεις πιο βαθιά απ' ότι συνήθως. Δεν θα κάτσεις να πλατσουρίσεις στα ρηχά και μετά από δέκα λεπτά να προφασιστείς ότι κουράστηκες. 

Βέβαια, ενώ είχες αποφασίσει ότι θα νικήσεις αυτό το φόβο για τη θάλασσα, μάλλον είχες σκεφτεί να προχωρήσεις σταδιακά στη "θεραπεία" σου. Συστηματική απευαισθητοποίηση, θα έλεγαν οι ψυχολόγοι, δηλαδή βαθμιαία κλιμακωτή έκθεση στο φοβικό αντικείμενο. Είπες λοιπόν ότι θα εξοικειωθείς με τη θάλασσα, τα βαθιά νερά, αλλά δεν ήσουν ακόμη έτοιμη για το άγνωστο. Έτσι, πήρες τη μάσκα μαζί έτσι ώστε να βλέπεις τι γίνεται κάτω από τα πόδια σου και ποιος "κίνδυνος" παραμονεύει. 

Φοράς για πρώτη φορά τη μάσκα και προσπαθείς να μη σκέφτεσαι αυτή την πίεση και τον περιορισμό στο πρόσωπό σου, στη μύτη σου, το στόμα σου... όχι, όχι, δεν είναι αυτό το θέμα μας τώρα, πρέπει να επικεντρωθείς στη θάλασσα. Είσαι ήδη σε σημείο όπου δεν πατάς τα πόδια σου στο βυθό και έχεις φορέσει τη μάσκα. Έτοιμη για την πρώτη βουτιά.


Είσαι κάτω από το νερό. Μα που πήγε όλος αυτός ο κόσμος; Όταν είχες το κεφάλι σου έξω η θάλασσα ήταν γεμάτη κόσμο. Τώρα που είναι όλοι αυτοί; Σαν η θάλασσα να σου υπενθυμίζει κάτι που ήδη ξέρεις, αλλά πολλές φορές ξεχνάς. Ότι έξω σου είσαι μες στον κόσμο, αλλά μέσα σου πάντα ολομόναχος. 

Ξαφνικά όλα μεγεθύνονται. Και πρώτα απ' όλα οι ήχοι από το ίδιο το σώμα σου. Η αναπνοή σου ακούγεται πολύ δυνατά στ' αυτιά σου. Σαν κάποιος να έβαλε ένα μικρόφωνο στα πνευμόνια σου. Οι ανάσες σου είναι ηχηρές. Και όχι μόνο. Και γρήγορες και κοφτές. φ-φ-φ-φ-φ-φ. Δεν αναπνέεις καλά. Θα πνιγείς; Θα πνιγείς. Θα πνιγείς. Θα πνιγείς! Έξω το κεφάλι. Κολύμπι προς τα ρηχά. Βγάζεις τη μάσκα. Ανάσες κανονικές πια. 

Δεν το βάζεις κάτω. Άλλη μια προσπάθεια. Κι άλλη μία. Κάθε φορά και λίγο παραπάνω μέσα στο νερό. Κάθε φορά και λίγο πιο βαθιά. Κάθε φορά και πιο αργές ανάσες. φ......φ......φ......φ......φ...... Ώσπου στο τέλος, ο βυθός σ' αρέσει, η ώρα περνάει χωρίς να το καταλάβεις, ο φόβος αναμειγνύεται με δέος. Τι όμορφη που είναι η θάλασσα! Κι εκείνα τα καβουράκια... Κι εκείνη η αγέλη μικρών ψαριών... Κι εκείνο το μεγάλο ψάρι-αχ και να 'ξερες πώς το λένε... 

Αλήθεια, πώς ξεκίνησε όλος αυτός ο φόβος; Ψάχνεις μέσα στο μυαλό σου ιστορίες και εμπειρίες από τη θάλασσα της παιδικής σου ηλικίας. Χμμ, κάτι βρίσκεις... Δεν ξέρεις αν είναι αυτό, αλλά η πρώτη-πρώτη εικόνα που έχεις στο μυαλό σου από τη θάλασσα είναι εκείνη η μαύρη, σκοτεινή θάλασσα που σε πήγαιναν κάθε καλοκαίρι όταν ήσουν πολύ μικρή. Στα ρηχά της είχε πολλά πολλά καβούρια που σου τσιμπούσαν συνεχώς τις πατούσες. Λίγο πιο μέσα, κι ενώ ακόμα πατούσαν τα μικρά σου πόδια κάτω, είχε μια "θάλασσα" από μαύρα, πυκνά και ψηλά φύκια, που ποτέ δεν ήξερες τι μπορεί να υπάρχει μέσα τους και κάθε φορά που πλησίαζες "έτρεχαν" να σου γλείψουν τα πόδια. Ναι, αυτή η εικόνα είναι μία από τις πιο τρομακτικές που καρφώθηκε στο μυαλό σου δίπλα στη λέξη "θάλασσα". Σίγουρα και κάτι άλλο βοήθησε για να μεγαλώσει αυτό τον φόβο και να φέρει τη "θάλασσα" δίπλα στο "θάνατο", αλλά θα το βρεις σε κάποια άλλη ανυποψίαστη στιγμή. 

Όταν χόρτασες από το βυθό και έβγαλες το κεφάλι σου έξω από τη θάλασσα, ένα μικρό κομμάτι μέσα σου ένιωσε νικητής. Όχι ότι έκανες τίποτα σπουδαίο, αλλά κατάφερες να μην τρομοκρατηθείς από τον ίδιο σου το φόβο και να τον αντιμετωπίσεις κατάματα. Προφανώς και ακόμα φοβάσαι ότι το τέλος σου μπορεί να έρθει μέσα στη θάλασσα. Προφανώς και μερικές φορές η ανάσα σου γίνεται γοργή και κοφτή όταν είσαι μέσα στο νερό. Αλλά τουλάχιστον αυτό δεν σε εμπόδισε από τότε να κολυμπήσεις στα βαθιά, να μπεις μέσα σε θάλασσες με ρεύματα, να πάρεις αεροπλάνο που περνάει πάνω από θάλασσα, να ταξιδέψεις με καράβι, βάρκα, πλοιάριο ή να κάνεις διακοπές σε νησί. Τη θάλασσα, τη μυρωδιά της, τα χρώματά της, τις εναλλαγές της διάθεσής της, την πολυμορφία της, δεν τα αλλάζεις με τίποτα. 

Να σου πω τι έμαθες από όλο αυτό; 

Μην φοβάσαι τον φόβο. 
Μην φοβάσαι το άγνωστο. 
Μην φοβάσαι τον εαυτό σου. 
Μην φοβάσαι τα λάθη. 
Μην αφήσεις το φόβο να σε ελέγξει. 
Μην προσπαθήσεις να ξεφορτωθείς το φόβο σου. 
Μάθε να ζεις με αυτόν. 
Αντικατέστησέ τον με την περιέργεια. 
Αναγνώρισε αυτό που φοβάσαι και νίκησέ το. Αυτό σημαίνει ότι μεγαλώνεις. 
Ότι γίνεσαι δυνατότερος και σοφότερος. 

Ο φόβος σου δεν θα αποτρέψει την αποτυχία, την απώλεια, το θάνατο. Αλλά μπορεί να αποτρέψει τις όμορφες στιγμές στη ζωή σου. 

Όλα όσα επιθυμείς, βρίσκονται στην απέναντι πλευρά του φόβου. 

Ο δικός σου φόβος...; 

Το σπίτι της ζωής

Ήταν κάποτε ένας ξυλουργός που ειδικευόταν στη συναρμολόγηση προκατασκευασμένων σπιτιών. Εργαζόταν για κάποιον επιχειρηματία, ο οποίος του προμήθευε έτοιμα τα ξύλα κι εκείνος τα μοντάριζε, στερέωνε τους αρμούς, έφτιαχνε το σπίτι και προετοίμαζε τις λεπτομέρειες. 


Μια μέρα, αποφασίζει ο ξυλουργός ότι έχει δουλέψει αρκετά, κι είναι πια καιρός να ξεκουραστεί. Έτσι, πάει να μιλήσει στον επιχειρηματία και του λέει πως πήρε την απόφαση να βγει στη σύνταξη. Καθώς, όμως, του έμενε ακόμη να τελειώσει ένα σπίτι, τον ειδοποιεί ότι αυτή θα είναι η τελευταία του δουλειά. 
"Τι κρίμα!" λέει ο επιχειρηματίας, "είσαι καλός στη δουλειά σου... Δε θέλεις να δουλέψεις λίγο ακόμα;"
"Όχι, όχι. Η αλήθεια είναι πως έχω πολλά πράγματα να κάνω, θέλω και να ξεκουραστώ..."
"Πολύ καλά."


Ο ξυλουργός τελειώνει το τελευταίο σπίτι και πάει να αποχαιρετήσει τον επιχειρηματία, αλλά αυτός του λέει: 
"Κοίτα, ήρθε μία παραγγελία της τελευταίας στιγμής, πρέπει να φτιάξεις ακόμη ένα σπίτι. Αν μου κάνεις αυτή τη χάρη... Δε θα έχεις τίποτε άλλο να κάνεις... Ασχολήσου αποκλειστικά με την κατασκευή αυτού του τελευταίου σπιτιού, πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι, αλλά σε παρακαλώ, ανάλαβε αυτή την τελευταία δουλειά". 


Ο ξυλουργός, αν και θυμωμένος με την παραγγελία αυτή, αποφασίζει παρ'όλα αυτά να την εκτελέσει και να φτιάξει το σπίτι όσο πιο γρήγορα γίνεται, για να πάει μετά να ξεκουραστεί, όπως ήθελε πραγματικά. Τώρα πια δεν έχει τίποτα να διαφυλάξει, αφού θα σταματήσει τη δουλειά, τώρα πια δεν χρειάζεται να επιδιώκει την αναγνώριση των άλλων, τώρα δεν διακυβεύεται η φήμη του ούτε η αμοιβή του, τώρα δεν διακινδυνεύει τίποτα απολύτως, γιατί έχει τελειώσει την καριέρα του. Το μόνο που θέλει, είναι να τελειώσει το σπίτι γρήγορα. 


Έτσι, λοιπόν, συναρμολογεί τα ξύλα, τα στερεώνει χωρίς πολύ κέφι, χρησιμοποιεί υλικά πολύ χαμηλής ποιότητας για να μειώσει το κόστος, δεν τελειώνει τις λεπτομέρειες... Με λίγα λόγια, κάνει δουλειά πολύ κατώτερη αυτής που έκανε συνήθως. Τέλος, στα γρήγορα, ολοκληρώνει το σπίτι. 


Οπότε, πάει στον επιχειρηματία κι εκείνος, έκπληκτος, του λέει: 
"Τι; Το τελείωσες κιόλας;" 
"Ναι, ναι, είναι έτοιμο"
"Ωραία, πάρε... Βάλε την κλειδαριά, κλείδωσε και φέρε μου το κλειδί."
Πάει ο ξυλουργός, βάζει την κλειδαριά, κλειδώνει και επιστρέφει με το κλειδί. 


Μόλις το παίρνει ο επιχειρηματίας το κλειδί, του το ξαναδίνει και λέει:
"Αυτό είναι το δώρο της εταιρείας για σένα..."



Μπορεί να μην το καταλαβαίνουμε, όμως η ζωή που φτιάχνουμε καθημερινά είναι το σπίτι μέσα στο οποίο ζούμε. Και το χτίζουμε εμείς οι ίδιοι. 
Αν έχεις συναίσθηση ότι σου αξίζει να ζεις καλύτερη ζωή... γιατί να μη φτιάξεις ένα καλύτερο σπίτι;
Τι καλά θα ήταν, αλήθεια, αν αρχίζαμε από δω και πέρα να είμαστε πιο προσεκτικοί με ό,τι φτιάχνουμε... 


(Από το βιβλίο "Ο δρόμος της αυτοεξάρτησης" του Χ. Μπουκάι)

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (3)

Τι εικονογραφούν όσα ειπώθηκαν (εδώ και εδώ) σχετικά με τους ανθρώπους που, συνειδητά ή ασυνείδητα, μετέχουν στην περιπλοκή, στην εμπλοκή ή στην υπονόμευση της ανθρώπινης σχέσης, μέσω της θυματοποίησης; 

• Το πρώτο είναι ότι, όσο κι αν δεν παίζεις μόνο εσύ, πάντως κι εσύ παίζεις! Μη βγάζεις τον εαυτό σου έξω απ' όσα συμβαίνουν με τη συμμετοχή σου σε μία ανθρώπινη σχέση. Είναι αυταπάτη εξωπραγματική, άγονη και επιζήμια. 

• Το δεύτερο ισοδυναμεί με άρση μίας ακόμα αυταπάτης: Μην περιμένεις μόνο από τον άλλον να τηρεί το βασικό θεώρημα. Είναι μία στάση ηθικά διαβλητή και πρακτικά κουτσή, επισφαλής και στείρα. Απ' τη στιγμή που, αν και δεν παίζεις μόνο εσύ, όμως κι εσύ παίζεις, το τι θα συμβεί ή δεν θα συμβεί έχει και τη δική σου σφραγίδα. Και όσο κι αν δεν παίζεις μόνο εσύ, αφού κι εσύ παίζεις, παίξε καλά και σωστά, προς όφελος δικό σου, του άλλου και της σχέσης. 

• Το τρίτο, λογική συνέπεια των προηγουμένων: Όποτε κάτι πάει στραβά (και κάθε τόσο κάτι θα πάει στραβά, ακόμη και στις καλύτερες ανθρώπινες σχέσεις), μην κοιτάς μόνο τι στραβό έχει κάνει ο άλλος. Αναρωτήσου, σκέψου, βρες και κρίνε τι πόρτες άνοιξες κι εσύ για να μπει ο άλλος στη ζωή σου, εκεί όπου μπήκε κι έτσι όπως μπήκε, κάνοντας ό,τι κάνει. Τι πόρτες έσπρωξες κι εσύ και τι δρόμους πήρες για να μπεις στη ζωή του άλλου, εκεί όπου μπήκες κι εσύ όπως μπήκες κάνοντας ό,τι κάνεις. Και τι κάνεις κι εσύ μέσα στο ανθρώπινο παιχνίδι που ξετυλίγεται; Ή με άλλα λόγια: Πώς κι εσύ προκάλεσες, διευκόλυνες ή επέτρεψες, πώς κι εσύ τροφοδοτείς και συντηρείς αυτό που γίνεται παρά τις ταλαιπωρίες σου; Πώς και γιατί δεν το διακόπτεις αν δεν σου ταιριάζει;... 

Έχε επίγνωση του ότι κι εσύ παίζεις. 

Μη δικάζεις, μην καταδικάζεις. 

Κατανόησε τον άλλον, το παιχνίδι, και τον εαυτό σου μέσα σε αυτό. 

Αντί να κλαις τη μοίρα σου, κοίτα να δεις τι περνάει από το χέρι σου. 

Αντί να ψευτοζείς με τις απολαβές του θύματος, κοίτα τι είναι αυτό που μπορείς να κάνεις για να πάνε τα πράγματα προς ένα σημείο που θα βρίσκεται πιο κοντά στην αληθινή σου ζωή. 

(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι" του Ν. Σιδέρη)

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (2)

Η ανθρώπινη σχέση είναι ένα παιχνίδι για δύο. Σε ανθρώπινες ιστορίες όμως που παράγουν θέση θύματος, κατά κανόνα και κατά τουλάχιστον ένα μέρος, το θύμα είναι πλάσμα διπλής όψεως. Το ίδιο το θύμα δηλαδή τροφοδοτεί το παιχνίδι που παράγει θέση θύματος με πολλούς τρόπους. (Το "γιατί" θα το βρεις εδώ) Υπάρχουν μάλιστα δύο κύριες και πολύ συνηθισμένες εκδοχές παιχνιδιών, όπου το θύμα συμβάλλει καθοριστικά στην τύχη του: 


Στη πρώτη εκδοχή βρίσκουμε το συναινούν θύμα. Δηλαδή, έναν άνθρωπο που με τη στάση του και με τις πράξεις του, με όσα έμπρακτα υποστηρίζει και αρνείται, τροφοδοτεί και διαιωνίζει το συγκεκριμένο παιχνίδι - κατά κανόνα συνοδεύοντας τη στάση του με διάφορες εκλογικεύσεις. Η πονεμένη μάνα, αυτή κι αν έχει δικαιολογίες και στερεότυπα να επικαλεστεί ("Είμαι μάνα!") προκειμένου να δικαιολογήσει την αδυναμία της να βάλει φρένο στην ανεπίτρεπτη συμπεριφορά του παιδιού της απέναντί της. Και η κακοποιημένη γυναίκα που "δεν μπορεί να τον αφήσει", είτε γιατί "τον αγαπώ", είτε γιατί "σκέφτομαι τι θα απογίνει χωρίς εμένα", συχνότατα έχει πολλά να μαρτυρήσει για τη λογική του συναινούντος θύματος, που ζει στη διπλανή μας πόρτα. 


Στη δεύτερη εκδοχή αυτό που συναντάμε είναι ο θύτης θύμα. Έχει δύο παραλλαγές: 
Στην πρώτη παραλλαγή συναντάμε το σύνδρομο του Σαμψών. Δηλαδή, έναν άνθρωπο ο οποίος, αφού δεν γίνεται το δικό του, άρα είναι "το θύμα", προτιμά να καταστρέψει τα πάντα -δηλαδή μετατρέπεται σε "θύτη". Αυτό το σύνδρομο το συναντάμε με αυξημένη συχνότητα στις άψυχες σχέσεις, όπου δύο άνθρωποι σαπίζουν μαζί επειδή κανείς δεν έχει το κουράγιο να θάψει μία νεκρή σχέση, καθώς και σε βίαιους χωρισμούς, με τη λογική "δεν θα σε χαίρομαι εγώ, δεν θα σε χαίρεται κανείς" (θέματα διατροφής, ανατροφής του παιδιού και διατάραξη της οικιακής γαλήνης του τέως συντρόφου είναι οι κύριες μορφές του σε αυτή την περίπτωση. Στο "σύνδρομο του Σαμψών" ο θύτης-θύμα έχει πάντοτε επίγνωση του τι κάνει- απλώς, του είναι αδύνατο να το αποφύγει ή να στερηθεί την απόλαυση του κακού που κάνει. 


Στην δεύτερη παραλλαγή, αντίθετα, ένας άνθρωπος καταρχήν ανεπιγνώτως προκαλεί κακό στους άλλους και στον εαυτό του με τον εξής τρόπο: Κάνει ό,τι μπορεί ώστε να βρεθεί στη θέση του θύματος των περιστάσεων, των άλλων ανθρώπων, των μηχανισμών, του συστήματος - κατά κανόνα, αρχίζοντας αυτός ο ίδιος εχθροπραξίες, που η έκβασή τους είναι προδιαγεγραμμένη και τα σπασμένα θα τα πληρώσει ο ίδιος. Παιδιά με βίαιες ή παραβατικές συμπεριφορές, χρήστες ουσιών, στην οδό της σχολικής αποτυχίας... είναι οι πιο τυπικές όσο και τραγικές μορφές αυτής της παραλλαγής του υποδείγματος "θύτης-θύμα" που θα το χαρακτηρίζαμε σύνδρομο του Γολγοθά: Αρνούνται, πονούν, ενοχοποιούν, παγιδεύουν και πληγώνουν τους άλλους μέσα από τη δική τους θυματοποίηση, χωρίς επίγνωση του πόσο θα κοστίσει σ'αυτά τα ίδια μία τέτοια πορεία. Στους μεγαλύτερους, αλκοολισμός, τοξικομανίες και παραβατικότητα καθώς και ανοιχτές ή συγκαλλυμένες απόπειρες αυτοκτονίας είναι το αντίστοιχο και ετεροκαταστροφικό σχήμα "θύτης-θύμα". 


Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις, στο 3ο μέρος, εδώ...




(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι", του Ν. Σιδέρη) 

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (1)

Στα διαπροσωπικά παίγνια των ανθρώπων, η θέση του θύματος είναι καταρχήν περιζήτητη. Καθένας σπρώχνει, τραβάει, κάνει κόλπα, βάζει στους άλλους ή στον εαυτό του τρικλοποδιές, κινεί γνωστούς και βάζει μέσον, εξαντλεί πόρους και μυαλό, κατά κανόνα ασυναίσθητα, ασυνείδητα, ώστε να βρεθεί εκείνος στη θέση του θύματος - όποτε προβλέπεται, και συχνά προβλέπεται. 


Ο πρώτος λόγος που κάνει τη θέση του θύματος περιζήτητη είναι ενδοψυχικός. Είμαι στη θέση του θύματος σημαίνει πέρα απ'τ'άλλα δύο πράγματα: Την πρωτοβουλία του τι συμβαίνει δεν την έχω εγώ, αλλά ο άλλος. Και, αν κάποιος χρωστάει στον άλλον, αυτός δεν είμαι εγώ. Είναι, σαν να λέμε, μία θέση ανεύθυνου παίκτη, που προσδοκά να βγει κερδισμένος και όποτε νικά και όποτε χάνει την παρτίδα: Όποτε γίνεται αυτό που λέει πώς θέλει, επειδή έγινε. Κι όποτε δεν γίνεται, επειδή ο άλλος, που είναι ο φταίχτης, του οφείλει αποζημίωση και επανόρθωση. Με αυτό το ψυχικό στρατήγημα, με αυτό το ασυνείδητο κόλπο, όποιος αισθάνεται ότι κατέχει τη θέση του θύματος επιδιώκει ή και κατακτά δύο ενδοψυχικά έπαθλα: Από τη μία, αισθάνεται απαλλαγμένος από την ευθύνη και την υποχρέωση να αντιμετωπίσει, να επεξεργαστεί και να πάρει θέση απέναντι σε διάφορα ηθικά και πρακτικά διλήμματα, με όλον τον κόπο και τις επιπτώσεις που ίσως εξυπονοούν οι επιλογές του. Και από την άλλη -βαθύτερος λόγος- επειδή έτσι αποφεύγει να έρθει αντιμέτωπος με την αλήθεια της ψυχής του. Αποφεύγει να αντικρίσει μηχανισμούς, επιθυμίες, φαντασιώσεις και συγκρούσεις που έχουν σαν θέατρο επιχειρήσεων τη δική του ψυχή. 


Γιατί ένα συνήθης, κοινός άνθρωπος να κάνει τόσο κόπο προκειμένου να αποφύγει να δει καθαρά την αλήθεια της ψυχής του; Επειδή κάθε άνθρωπος, και ο πιο κοινός και ο πιο συνήθης, έχει ασυνείδητο. Έχει απωθημένα, δηλαδή ψυχικές παραστάσεις και ροπές πανίσχυρες, αλλά ανεπίτρεπτες, απορριπτόμενες από το Εγώ του (από την επίσημη ιδέα του για το ποιος είναι). Έχει φαντασιώσεις και επιθυμίες, οι οποίες αν βρεθούν στο προσκήνιο και πάρουν τα ηνία και της συνειδητής ψυχικής ζωής, ενδεχομένως να αποσταθεροποιήσουν εικόνες για τον εαυτό του κατασκευασμένες με πολύ καιρό και κόπο, με μεγάλες θυσίες και έξοδα. Η συμφιλίωση ανάμεσα στα δύο αυτά πεδία της ψυχής (συνειδητό και ασυνείδητο) είναι καρπός μακράς πορείας στη ζωή. Ενώ η σύγκρουση και η διαμάχη ανάμεσά τους είναι η φυσική κατάσταση της ψυχής - με όλες τις επιπτώσεις που έχει μία τέτοια κατάσταση, όπως η προαναφερθείσα αυθόρμητη τάση αποφυγής της αλήθειας. 


Γι' αυτούς τους λόγους, είναι αυθόρμητη ροπή του ανθρώπου, σε κάθε σχέση που έχει απαιτήσεις (και οι περισσότερες έχουν) και οπωσδήποτε σε κάθε στιγμή που γεννιέται μία σημαντική ένταση στη σχέση, να επιδιώκει ασυναίσθητα να καταλάβει τη θέση του θύματος, του αδικημένου, του ριγμένου. Έχει όμως ή εικάζεται ότι έχει και πρόσθετα πλεονεκτήματα η θέση του θύματος. Έχει μία δύναμη, μία ισχύ που δεν είναι διόλου αμελητέες, ιδίως όταν το παιχνίδι της ανθρώπινης σχέσης εκτραπεί ή εκφυλισθεί σε παιχνίδι εξουσίας - στο γνωστό "τίνος θα περάσει". Τη μεγαλύτερη ισχύ και απολαβή την έχει, σε τέτοιες τεταμένες και μπερδεμένες καταστάσεις, εκείνος που βρίσκεται στη θέση του τραβάτε με κι ας κλαίω, ή εκείνος που, για να κάνει αυτό που θέλει και τον συμφέρει, καταφέρνει και βάζει τους άλλους να τον παρακαλάνε. 


Εκεί η κατάσταση είναι προφανής: Αφού για να συνεχίσει η σχέση, το παιχνίδι, απαιτείται να υπάρχουν και τα δύο μέλη, και οι δύο παίκτες, τότε τι είναι πιο ξεκούραστο, ισχυρότερο, και εγωιστικά ιδωμένο, πιο επωφελές; Να τραβάς και να σπρώχνεις και να κοπιάζεις εσύ ή και εσύ - ή να χτυπιέται ο άλλος για να σε κρατήσει, για να σ'ευχαριστήσει, κινητοποιήσει και τα όμοια;... 


(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι", του Ν. Σιδέρη)

Το πληγωμένο παιδί μέσα μας

Μπορώ να σου κάνω ολόκληρη σκηνή επειδή δεν ήρθες στην ώρα σου, κι έτσι ο καβγάς επικεντρώνεται σε αυτή την προφανή διαφωνία, ενώ πρόκειται για κάτι άλλο: η καθυστέρηση είναι ένα πρόσχημα. Αν εξοργίζομαι επειδή αργείς, μπορεί, το να έρχεσαι στην ώρα σου να μην αρκεί για την επίλυση του προβλήματός μου. Θα έπρεπε να δω τι είναι αυτό που με πειράζει τόσο, ποια ερμηνεία δίνω στην αργοπορία σου, τι είναι αυτό που χρειάζομαι από σένα, τι σου ζητάω απαιτώντας ακρίβεια... Να μου αποδείξεις ότι νοιάζεσαι για μένα; Να με εκτιμάς; Να με λάβεις υπόψη σου; Τι θέλω να πω όταν αντιδρώ έτσι;

Όταν επικεντρωνόμαστε υπερβολικά στον εαυτό μας, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον άλλον και γινόμαστε εγωκεντρικοί.
Γι' αυτόν που βλέπει απ΄έξω, η συμπεριφορά μας μοιάζει τουλάχιστον υπερβολική - αν όχι εντελώς παράλογη. Και πιθανότατα είναι, γιατί αυτές οι τόσο πρωτόγονες αντιδράσεις προέρχονται στην πραγματικότητα από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, από τους τρόπους συμπεριφοράς που μάθαμε για να προστατευόμαστε από τα τραύματα της παιδικής ηλικίας...

Αυτή η ανάμνηση του πρωτογενούς τραύματος μπορεί να ονομαστεί "το πληγωμένο παιδί". Αυτό το πληγωμένο παιδί που φέρουμε μέσα μας είναι που μας κάνει να αντιδρούμε έτσι. Κουβαλάμε τους πόνους που δεν μπορέσαμε να εκφράσουμε στην παιδική μας ηλικία και τους εξωτερικεύουμε μέσω των αντιδράσεών μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Αυτό σημαίνει πως τοποθετούμαστε πριν καλά καλά μπορέσουμε να σκεφτούμε. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις είναι που δημιουργούν τα περισσότερα προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις. 
Δυστυχώς, όταν βιώνουμε μία σχέση, τους πόνους και τους θυμούς που δεν βρήκαν διέξοδο στο παρελθόν, τους αναπλάθουμε στο παρόν μας, εμπλέκοντας και τον άλλον στις αντιδράσεις μας.

Γενικά, αυτοί οι παλιοί πόνοι δεν εμφανίζονται μέχρι να βρεθούμε σε μία ερωτική σχέση. Η σχέση και ο γάμος ξύνουν αυτές τις παλιές πληγές και υποθέτουμε πως είναι ο σύντροφός μας που τις προκαλεί. Συνήθως αυτό δε συμβαίνει από την αρχή, αλλά σιγά σιγά, όσο αισθανόμαστε πραγματικά δεμένοι με τον άλλον. Αυτό το πληγωμένο παιδί που κουβαλάμε μέσα μας είναι σαν μία μαύρη τρύπα που ρουφάει τα πάντα, σαν ένας πονόδοντος. Όταν παρουσιάζεται στη ζωή μας δεν μπορούμε να σκεφτούμε τίποτε άλλο, ο πόνος κυριαρχεί στη ζωή μας.
Σε πολλές περιπτώσεις χωρισμού, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη σχέση μεταξύ των δύο, αλλά σε άλυτα θέματα του παρελθόντος ενός από τους δύο (ή και των δύο).
Η αντίδρασή μου προκαλεί τη δική σου, κι έτσι ο ένας επηρεάζει αρνητικά τον άλλον.

Όταν κουβαλάμε μέσα μας το πληγωμένο παιδί, έχουμε την αίσθηση πως ποτέ δεν βρισκόμαστε στο παρόν. Πάντα αντιδρούμε για πράγματα που μας συνέβησαν πριν πολλά χρόνια. Αυτό καθιστά τη σχέση με τον άλλον αδύνατη. Όσο δεν ασχολούμαι με το πληγωμένο παιδί, αυτό θα συνεχίσει να αντιδρά και να επιδεινώνει τις προσωπικές μου σχέσεις, καθώς ο μόνος που μπορεί να το ακούσει είμαι εγώ ο ίδιος όταν σκύβω πάνω στη θλίψη και την οργή του. Τότε μόνο το παιδί παύει να αντιδρά, γιατί τότε μόνο το στηρίζω.

Το πληγωμένο παιδί ζητάει την επικύρωση του πόνου του. Μόνο όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται επιβεβαίωση μέσα στον πόνο του, μπορεί να τον εκφράσει και να τον ξεπεράσει. Για να αγγίξω το σημείο που με πονάει είναι απολύτως απαραίτητο να σταματήσω να κατηγορώ τον άλλον και να παρατηρήσω μέσα από τις αντιδράσεις μου τι είναι αυτό που μου συμβαίνει. Στις χειρότερες περιπτώσεις, όταν ένα ζευγάρι νιώθει αυτό το κενό που δεν μπορεί να γεμίσει με τους δυο, αποφασίζει να κάνει ένα παιδί... καθώς κι αυτοί που δείχνουν ενήλικοι, δεν είναι παρά δύο απελπισμένα παιδιά που ψάχνουν σωτηρία στο κοινό παιδί τους.
Υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να είναι λαμπροί ως ενήλικες, αλλά όταν αποτραβιούνται στην οικειότητα των πιο στενών τους σχέσεων δεν είναι παρά παιδιά, που χρειάζονται διαρκώς βοήθεια και αντιδρούν στην έλλειψη στοργής, προσοχής ή αναγνώρισης.

Να μάθουμε να εκμεταλλευόμαστε κάθε δυσκολία που συναντάμε στο δρόμο μας, για να εμβαθύνουμε περισσότερο και να έρθουμε σε ουσιαστικότερη επαφή, όχι μόνο με τον σύντροφό μας, αλλά και με την δική μας προσωπική κατάσταση, ως ζωντανά πλάσματα. 


(Από το βιβλίο "Να βλέπεις στον έρωτα", του Χορχέ Μπουκάι)

"Το άλλο μου μισό"...

Η χειρότερη από τις αντιλήψεις που έμαθαν και μετέφεραν οι γονείς στα παιδιά τους είναι πως υποτίθεται ότι βρισκόμαστε στην αναζήτηση του άλλου μας μισού. Γιατί να μην προσπαθούμε να βρούμε κάποιον ολόκληρο αντί να συμβιβαστούμε με κάποιον μισό;

Ο έρωτας που προτείνουμε χτίζεται μεταξύ ολόκληρων ανθρώπων που συναντιούνται, όχι ανάμεσα σε δύο μισά που χρειάζονται το ένα το άλλο για να νιώσουν ολόκληρα.

Όλες οι ιστορίες αγάπης καταλήγουν σ' ένα ευτυχές τέλος: "Παντρεύτηκαν, κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα..." Ας ξυπνήσουμε τους κοιμισμένους: η σχέση δεν είναι έτσι. Η σχέση είναι ένας νέος δρόμος - μία πρόκληση.

Αυτό που μπορώ να περιμένω από μία σχέση είναι ένας σύντροφος στο δρόμο μου, στη ζωή, κάποιος που να με τρέφει και με τη σειρά του να τρέφεται από την παρουσία μου. Αλλά πάνω απ' όλα, κάποιος που δεν θα παρεμβαίνει στο δρόμο της ζωής μου.

Όταν χρειάζομαι τον άλλο για να ζήσω, η σχέση μετατρέπεται σε εξάρτηση. Και υπό εξάρτηση, επιλογές δεν μπορούν να γίνουν.
Και χωρίς επιλογή δεν υπάρχει ελευθερία.
Και χωρίς ελευθερία δεν υπάρχει αληθινός έρωτας.
Και χωρίς αληθινό έρωτα μπορεί να υπάρχουν γάμοι, αλλά δεν υπάρχει σχέση.


(Από το βιβλίο "Να βλέπεις στον έρωτα", του Χορχέ Μπουκάι)

3 λόγοι για να σταματήσετε να κατηγορείτε τον/την σύντροφό σας

Πότε ήταν η τελευταία φορά που αφού κατηγορήσατε το σύντροφό σας, καταφέρατε κάτι περισσότερα από την κλιμάκωση των αρνητικών σας συναισθημάτων; Ακόμα κι αν είναι πραγματικό δικό του ή δικό της φταίξιμο, το να επιλέξετε να μην κατηγορήσετε το/τη σύντροφό σας προσφέρει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, μπορείτε να αποφύγετε άσχημες σκηνές, ξεσπάσματα και ενοχές. Σε μακροπρόθεσμο, χτίζετε την αυτο-ευθύνη. 
Εδώ είναι μία προεπισκόπηση τριών λόγων για να σταματήσουμε να κατηγορούμε τον/τη σύντροφό μας: 
1. Με τις κατηγορίες ενεργοποιούνται αναμνήσεις του συντρόφου από την παιδική ηλικία σχετικές με το άγχος, το θυμό και την ντροπή. Επομένως, γιατί να μην αντιδράσει σαν παιδί;
2. Με τις κατηγορίες, αντανακλάτε τις δικές σας μη ρεαλιστικές προσδοκίες. 
3. Με τις κατηγορίες, εκφράζετε τη δική σας συναισθηματική ανωριμότητα. 


ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΑ ΟΦΕΛΗ 


Λόγος Νο1: Μπορείτε να αποφύγετε την έκφραση παιδικών αντιδράσεων 


Το να τονίζετε τις κατηγορίες απέναντι στο σύντροφό σας μοιάζει με το να τονίζετε ότι το κάπνισμα σκοτώνει. Όλοι το γνωρίζουν. Οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη την αλλαγή στη συμπεριφορά τους, δεν έχουν ανάγκη να το ακούσουν. 
Είναι ανθρώπινο να αντιδράσει κάποιος με αρνητικά συναισθήματα όταν αισθάνεται ότι απειλείται. Ο εγκέφαλος ενός παιδιού ερμηνεύει έναν θυμωμένο γονέα που τιμωρεί ως απειλή για την επιβίωση του παιδιού. Ένας ενήλικας συνδέει (αν και, ίσως, όχι συνειδητά) έναν θυμωμένο σύντροφο, ο οποίος απαιτεί αλλαγή συμπεριφοράς από αυτόν, με απειλητικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτές οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ συντρόφων περιγράφονται ως απειλητικές για το εγώ. 


Στοιχείο-κλειδί: Θυμηθείτε, ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να καταλάβει τη διαφορά μεταξύ μίας κατάστασης απειλητικής για τη ζωή και μίας κατάστασης απειλητικής για το εγώ. Είτε ακούσετε μία έκρηξη είτε σας πέσουν τα κλειδιά σας στον υπόνομο, η άμεση αντίδραση του εγκεφάλου είναι η ίδια. 
Όταν ο ενήλικος νους σκέφτεται "Αυτό είναι απαίσιο - Δεν μπορώ να το ανεχτώ" ο εγκέφαλος απελευθερώνει ορμόνες φυγής ή πάλης. Αν είστε αυτός που κατηγορεί, τότε μάλλον έχει βιώσει μία απειλή για το εγώ σας, για την ηρεμία σας, την επιθυμία σας για ισότητα και σεβασμό. Αν είστε αυτός που κατηγορείται, αναμνήσεις από καταστάσεις απειλητικές για τη ζωή ενεργοποιούνται. Και οι δύο εγκέφαλοι των ενηλίκων αντιλαμβάνονται καταστάσεις απειλητικές για το εγώ τους ως απειλές για τη ζωή τους και αντιδρούν ανάλογα. 


Το αντίδοτο: Επιλέξτε να διατηρήσετε την επικοινωνία σας σε ένα επίπεδο ενηλίκων. Από το να μιλάτε σαν θυμωμένος γονιός ή ως παιδί σε άμυνα, μιλήστε στο σύντροφό σας όπως θα μιλούσατε σε έναν ενήλικο φίλο σας. Κατευθύνετε το μυαλό σας, όπως κάνετε όταν μιλάτε σε φίλους, προκειμένου να κρύψετε αρνητικά συναισθήματα και να παράγετε λογικές αντιδράσεις. 


ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΟΦΕΛΗ 


Λόγοι Νο2 & Νο3: Μπορείτε να αρπάξετε την ευκαιρία για να κάνετε εξάσκηση στο θέμα της αυτο-ευθύνης 


Αν η ιδέα της άσκησης στην αυτο-ευθύνη μέσα στις ρομαντικές σχέσεις είναι καινούργια για σας, εδώ βρίσκεται μία σύντομη περιγραφή αυτής της ιδέας. Η ικανοποίησή σας από τη σχέση, οι προσδοκίες σας και οι συναισθηματικές σας αντιδράσεις δεν είναι ευθύνη του συντρόφου σας. Εσείς είστε υπεύθυνοι γι΄αυτά που σκέφτεστε, γι' αυτά που αισθάνεστε και για το πώς συμπεριφέρεστε. 

• Ακόμα κι αν η συμπεριφορά του συντρόφου επιδέχεται κατηγόριας, το να κατηγορείτε τον σύντροφό σας αντανακλά τις δικές σας μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Αν είστε δυσαρεστημένοι με τον σύντροφό σας, εξετάστε τις προσδοκίες σας. Ακόμα κι αν οι προσδοκίες σας φαίνονται λογικές και φίλοι και συγγενείς συμφωνούν μαζί σας, το να μένετε προσκολλημένοι σε συμβατικές προσδοκίες εξαιτίας της απροθυμίας του συντρόφου σας προκαλεί δυσαρέσκεια. 

• Ακόμα κι αν η συμπεριφορά του συντρόφου επιδέχεται κατηγόριας, το να τον κατηγορείτε προέρχεται από τη δική σας συναισθηματική ανωριμότητα. Γνωρίζετε ότι η συναισθηματική ωριμότητα δεν δεν αποκτάται αυτόματα με την πάροδο του χρόνου; Σύμφωνα με έρευνες, ο εγκέφαλός μας είναι δεν διαθέτει τις βασικές λειτουργίες της συναισθηματικής ωριμότητας (αναστολή αρνητικών συναισθημάτων, κρίση, λογική σκέψη) μέχρι την ηλικία των 25-26 ετών. 

Μπορεί να αναλαμβάνουμε τις ευθύνες της ενήλικης ζωής - επιλογή συντρόφου, σπουδές, αποταμίευση, ανατροφή παιδιών - χωρίς να έχουμε γίνει ώριμοι αρκετά. Όπως όλες οι πραγματικά πολύτιμες δεξιότητες ζωής, η συναισθηματική ωριμότητα απαιτεί αποφασιστικότητα και εξάσκηση. 


Το αντίδοτο: Κάνετε εξάσκηση επανεξετάζοντας τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες σας και ελέγχοντας τις αρνητικές συναισθηματικές σας αντιδράσεις. 


(Πηγή: Psychology Today)

Όταν οι άντρες γίνονται παιδιά και οι σύντροφοι μητέρες τους...

Υπάρχουν χιλιάδες πιθανές απαντήσεις για το γιατί οι σχέσεις γίνονται δυσλειτουργικές. Αυτό το άρθρο θα επικεντρωθεί σε μία: την τάση για έναν άντρα να γίνεται παιδί στη σχέση και η συντρόφός του να αναλαμβάνει μητρικό ρόλο. Αυτό είναι ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο, όμως λίγοι άνθρωποι καταλαβαίνουν πως μπορεί να συμβεί. Όταν είπα σε μερικούς ανθρώπους ότι δούλευα σε ένα άρθρο που συζητά το θέμα αυτό, αντέδρασαν σαν να πρόκειται για ένα πολύ συχνό φαινόμενο που οι περισσότεροι γνωρίζουν. Ωστόσο, πολλά ζευγάρια εξακολουθούν να πέφτουν σε αυτή την παγίδα. Ένα άτομο είπε ότι μπορεί να φαίνεται κοινή λογική, όμως οι άνθρωποι δεν το γνωρίζουν, όταν αυτό συμβαίνει στην σχέση τους μέχρις ότου παγιωθούν οι ρόλοι μέσα σε αυτή.

Το να γίνει ένα παιδί ένας άντρας (σε μια ετεροφυλοφιλική σχέση) μπορεί να συμβεί με πολλούς τρόπους. Η έρευνα έδειξε ότι υπάρχουν διαφορές στην έννοια της φροντίδας ενός παιδιού. Για ένα παιδί το πρότυπο της ευθύνης είναι η μητέρα. Οι μητέρες τείνουν να συμμετέχουν σε περισσότερες από τις καθημερινές δραστηριότητες φροντίδας και τις ευθύνες του παιδιού. Γιατροί, ραντεβού, επιπλέον εξωσχολικές δραστηριότητες, έλεγχος των σχολικών ασκήσεων, ανάθεση καθηκόντων, αυτός είναι συχνά ο ρόλος της μητέρας. Οι πατέρες σχετίζονται πιο πολύ με το παιχνίδι. Στην πραγματικότητα, πολλοί πατέρες μετατρέπουν ακόμη και τις ευθύνες σε παιχνίδι. Συμβαίνει συχνά οι γυναίκες να μετατρέπουν τη διαδικασία της πρωινής ετοιμασίας των παιδιών σε αγώνα δρόμου. Σε αυτή τη διαδικασία ο άντρας-παιδί μαθαίνει ότι οι άνδρες έχουν σχέση με το παιχνίδι και οι γυναίκες με την ευθύνη.

Μια δεύτερη πτυχή που εξακολουθεί να είναι αλήθεια, αλλά μπορεί να ξεθωριάζει σε αυτή τη γενιά είναι ότι πολλοί άνδρες διδάσκονται ότι η έκφραση ορισμένωνσυναισθημάτων είναι μη αποδεκτή για άνδρες. Πολλοί νέοι άνδρες διδάσκονται ότι πρέπει να κρατήσουν τα συναισθήματά τους και να ασχολούνται μαζί τους με κάποιον απροσδιόριστος, ασαφή, υπόγεια τρόπο. Θεωρούν ότι η συγκράτησή τους θα έχει ως αποτέλεσμα τα συναισθήματα να σβηστούν με κάποιο μαγικό τρόπο. Αυτό μπορεί να είναι αποτελεσματικό για ορισμένα συναισθήματα, αλλά σε γενικές γραμμές η προσπάθεια αυτή μπορεί να είναι επιβλαβής. Όσον αφορά τις σχέσεις, μπορεί να είναι πολύ επιζήμια. Ο άντρας ωριμάζει όταν εισέρχεται σε μια σχέση. Ενώ στο στάδιο του φλερτ η παιδική του διάθεση και η παιδιάστικη γοητεία του είναι ελκυστική και προσφιλή, καθώς η σχέση εξελίσσεται μπορεί να υπάρχουν ενδείξεις και απόπειρες να περιορίστουν κάποιες από τις παιδιάστικες συμπεριφορές. Μόλις έρθει ο γάμος εμφανίζεται όλο και πιο έντονη η στροφή προς την υπευθυνότητα και την ωριμότητα. Για πολλούς άνδρες σε ένα γάμο η γυναίκα μπορεί να αρχίσει να γίνει μια μητρική φιγούρα. Αυτή μπορεί να τους ενθαρρύνει να παίζουν λιγότερο (παρέα με φίλους, κατανάλωση οινοπνεύματος,κ.ά.) και να συμπεριφέρονται με πιο ώριμο τρόπο. Έχω ακούσει πολλές φορές φράσεις από άνδρες πελάτες που συζητούν τα προβλήματα στη σχέση τους όπως αυτές, «Προτού να παντρευτούμε είχε κι εκείνη πλάκα. Θέλαμε και οι δύο να βγαίνουμε έξω, να πίνουμε και να χορεύουμε. Τώρα δεν θέλει να παίρνει μέρος σε αυτό." Αυτή η μητρική συμπεριφορά συχνά γίνεται ακόμα πιο έντονη μετά τη γέννηση των παιδιών.

Μια άλλη πτυχή που επηρεάζει τη σχέση είναι η τάση των ανδρών να αισθάνονται παραγκωνισμένοι όταν ένα παιδί μπαίνει μέσα στην οικογένεια. Οι περισσότεροι άνδρες θα συναντήσουν δυσκολίες στην αποδοχή αυτού, αλλά φαίνεται να είναι μια σκληρή πραγματικότητα την οποία πολλοί άνδρες αρνούνται. Όταν συνδυάσετε αυτό το συναίσθημα του παραγκωνισμού με την εκπαίδευσή τους σε "ώριμους άντρες" και δεν επιτρέψετε σε αυτά τα εγωκεντρικά συναισθήματα να γίνουν ζήτημα, έχετε μια συνταγή για την καταστροφή της σχέσης. Πολλοί άνδρες δεν πρόκειται ποτέ εκφράσουν αυτό το συναίσθημα, στην πραγματικότητα θα προσπαθήσουν να το καταπνίξουν οι ίδιοι, και στη συνέχεια θα βρεθούν να επιζητούν να καλύψουν το κενό τους με έλλειψη προσοχής σε κάποιο άλλο σημείο της σχέσης. Μεγάλο μέρος αυτής της διεργασίας μπορεί να είναι ασυνείδητο, και καμία μεριά δεν μπορεί να γνωρίζει τι συμβαίνει, ή από που μπορούν να προέρχονται αυτά τα ανθυγιεινά κίνητρα.

Ο στόχος δεν είναι να ρίξουμε ευθύνες σε οποιοδήποτε από τα δύο μέρη (οι άνδρες ότι δεν μεγαλώνουν ή οι γυναίκες ότι προσπαθούν να το παίξουν μητέρες), αλλά απλώς να βοηθήσουμε τις δύο πλευρές να κατανοήσουν τους μαθημένους αυτούς ρόλους που θα μπορούσαν να γίνουν ο αρνητικός αντίκτυπος της σχέσης τους.

Αναγνωρίζοντας τη ρίζα αυτών των συμπεριφορών δεν είναι αρκετή. Ας ελπίσουμε ότι η κατανόηση μπορεί να οδηγήσει στο να ανταποκρίνεστε στο σύντροφό σας με διαφορετικό τρόπο, και να “διακόψετε” αυτές τις συνήθειες που οι ρόλοι αυτοί υπαγορεύουν. Οι άνθρωποι δεν είναι υποχρεωμένοι να αποδεχτούν αυτούς τους ρόλους, μπορούν να τους συνειδητοποιήσουν και να τους τροποποιήσουν, πριν προκαλέσουν ζημιά στη σχέση.Οι άνδρες μπορούν να έχουν την τάση να έχουν παιχνιδιάρικη διάθεση, και οι γυναίκες να είναι πιο μητρικές, αλλά με την κατανόηση των κινήτρων αυτών των συμπεριφορών, και οι δύο σύντροφοι μπορούν να έχουν καλύτερη κατανόηση, συμπόνια και διάλογο.

(Από το άρθρο Men Turning Into Boys, Their Wives Their mother, στην ιστοσελίδα Psychology Today)

Το ζευγάρι και ο Ρομαντικός Έρωτας

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΖΕΥΓΑΡΙΟΥ:

-Δέσμευση

-Οικειότητα

-Έρωτας - Σεξουαλικότητα

ΔΕΣΜΕΥΣΗ: είναι απαραίτητη αλλά δεν περιορίζεται μόνο στις υποχρεώσεις αλλά αφορά και τις κοινές χαρές και εμπειρίες μας

ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑ: απαιτεί σωστή αναλόγια έτσι ώστε να είμαι ο εαυτός μου επιτρέποντας το ίδιο και στον σύντροφό μου

ΕΡΩΤΑΣ: όταν εκλείπει ο έρωτας νομίζουμε ότι είναι κάτι μη αναστρέψιμο. Αυτό όμως ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ, καθώς πρέπει να αποδεχτούμε ότι ο έρωτας κάποιες φορές περιγράφεται με έντονα συναισθήματα και κάποιες με ήρεμα, ακόμα και με μία απλή χειρονομία ή ένα βλέμμα

Αν υπάρχει:

ΜΟΝΟ ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑ: το ζευγάρι συμπεριφέρεται ως φίλοι και μετά από χρόνια ο ένας μιμείται τον άλλο σε πολλά και η εξέλιξή τους παρεμποδίζεται

ΜΟΝΟ ΕΡΩΤΑΣ: συνήθως η σχέση δεν έχει εξέλιξη καθώς στηρίζεται μόνο στο πάθος και είναι κάτι τυφλό

ΜΟΝΟ ΔΕΣΜΕΥΣΗ: η σχέση στηρίζεται σε έναν ωφελιμιστικό γάμο ή εμπεριέχει εξάρτηση από τον ένα ή και από τους δύο

Ο ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ

- Είναι απλά ένα στάδιο που θέτει τα θεμέλια για έναν διαρκή έρωτα

- Οι πρώτες εντυπώσεις είναι και οι βασικότερες γιατί εντυπωσιάζουν

- Είναι μία συμφωνία μεταξύ 2 ανθρώπων να βλέπονται μεταξύ τους σαν πλάσματα χωρίς την ανάγκη να κρίνουν ή να εντοπίζουν ελαττώματα

- ΔΕΝ τον θέλουμε για πολύ

- Είναι ο χώρος του ανώριμου παιδιού μέσα μας

- Η κατάσταση αγάπης χωρίς όρους

- Όσο περνάει ο καιρός και τελειώνει ο ρομαντικός έρωτας, νομίζουμε ότι οι μάσκες ήταν καλύτερες και τις ψάχνουμε πίσω

- Δεν καταλαβαίνουμε ότι ΔΕΝ τελείωσε ο έρωτας, απλά ξεκίνησε η πραγματική σχέση

- Ας επιτρέψουμε να είμαστε ανθρώπινοι, να χαιρόμαστε τη σχέση μας ακόμα και σε περιόδους που ΔΕΝ νιώθουμε το στομάχι να μας γαργαλάει από τον έρωτα, αλλά χτίζουμε μία πραγματική σχέση

- Ας δεχτούμε ότι οι διαφορές μας δεν είναι ατέλειες, αλλά ένα παζλ που μας ενώνει με το σύντροφό μας

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΓΑΜΟ:

-Βιολογική ωριμότητα

-Πνευματική ωριμότητα

-Ψυχολογική ωριμότητα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

- ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ: να παρακολουθούμε κάθε στιγμή τη συναισθηματική μας κατάσταση και να ελέγχουμε γιατί νιώθουμε έτσι ή αλλιώς απέναντι σε διαφορετικούς ανθρώπους

- Έτσι παραδεχόμαστε τα λάθη μας και δεν υπεκφεύγουμε των ευθυνών μας

- Η διαφορά του ώριμου από τον ανώριμο είναι ότι ο ώριμος θα παραδεχτεί το λάθος του, ενώ ο ανώριμος θα χτίσει μία πραγματικότητα που τον βολεύει

- Ο ώριμος δεν είναι εγωκεντρικός και ακούει τον διπλανό του όταν έχει κάτι να του πει

- Ο ωριμος έχει την ιδιότητα να μεταφέρεται στη θέση του άλλου

- Ο ώριμος παραδέχεται το συνάνθρωπό του και συνεργάζεται μαζί του

- Δεν εκμεταλλεύεται καταστάσεις και δεν δημιουργεί ατμόσφαιρα λύπησης, καθώς έχει συνειδητοποιήσει ότι οι χαρές της ζωής είναι κάτι πολύ ουσιαστικό

- Ο ώριμος άνθρωπος έχει ξεκόψει από τα βιώματα της παιδικής και εφηβική ηλικίας

Τα χαρισματικά παιδιά

Τι εννοούμε όταν λέμε χαρισματικά παιδιά; Σε τι διαφέρουν από τα υπόλοιπα;

Αυτά τα παιδιά:

• αντιλαμβάνονται πιο γρήγορα τον κόσμο γύρω του, που μαθαίνουν εύκολα και χωρίς πολλές επαναλήψεις και έχουν μία ακόρεστη δίψα για γνώση από πολύ μικρή ηλικία
• έχουν αρκετά ώριμη σκέψη και μπορούν να συνομιλήσουν ακόμα και στο επίπεδο των ενηλίκων χρησιμοποιώντας λεξιλόγιο και έννοιες προχωρημένες για την ηλικία τους
• θυμούνται εύκολα, και γι’ αυτό αποφεύγουν την αποστήθιση και το συμβατικό τρόπο μελέτης
• έχουν συνήθως ηγετικές ικανότητες και παρακινούν τους άλλους με τον ενθουσιασμό τους και το δυναμισμό τους
• μαθαίνουν γρηγορότερα να περπατάνε, να μιλάνε, να αυτοεξυπηρετούνται απ’ ότι άλλα παιδιά της ηλικίας τους
• έχουν ταλέντο σε θέματα καλλιτεχνικά ή αισθητικά
• έχουν ξεχωριστό χιούμορ και ασυνήθιστη φαντασία και εφευρετικότητα
• αν δεν έχουν ικανοποιητικά αρκετά και πρωτόγνωρα ερεθίσματα, η δίψα τους για μάθηση μετατρέπεται σε ανία και η σχολική τους επίδοση μειώνεται
• θέτουν υψηλά επίπεδα στις προσπάθειές τους, είναι τελειομανείς και έχουν έντονη κριτική για τον κόσμο γύρω τους

Τι εμπόδια συναντούν τα χαρισματικά παιδιά;

Τα παιδιά αυτά στ’ αλήθεια δεν κινδυνεύουν από την ιδιαιτερότητά τους και τα ταλέντα τους, αλλά από την παρεμπόδιση της εκδήλωσης των ικανοτήτων τους από τον περίγυρο.

Επειδή τα ταλέντα τους και οι κλίσεις τους πολλές φορές ξεπερνούν την ακαδημαϊκή επίδοση και τα σχολικά μαθήματα, τα παιδιά αυτά νιώθουν ότι καταπιέζονται από το υποχρεωτικό και περιορισμένο πρόγραμμα του εκπαιδευτικού συστήματος. Κατά συνέπεια, ενδέχεται να αισθάνονται αμήχανα ή να βαριούνται ή και να δημιουργούν τα ίδια προκλήσεις μέσα στο περιβάλλον τους. Έτσι μπορεί να χαρακτηρίζονται από τους δασκάλους τους «κακομαθημένα» , «αφηρημένα» ή «προκλητικά», γενικά, παιδιά που «παρεμποδίζουν την ομαλή διεξαγωγή του μαθήματος».

Άλλες αρνητικές συνέπειες της μη αποδοχής τους μπορεί να είναι οι πολλές σχολικές απουσίες ή ακόμα μερικές φορές παρουσιάζονται μαθησιακές δυσκολίες ή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα.

Επιπρόσθετα, τα παιδιά αυτά ενδέχεται να μειώσουν τα ίδια τις επιδόσεις τους και να υποβαθμίζουν τις ικανότητές του, συνειδητά ή ασυνείδητα, προκειμένου να μη νιώθουν ότι ξεχωρίζουν και ότι περιθωριοποιούνται από τους συνομηλίκους, αλλά να είναι αποδεκτά από τον περίγυρο.

Τι χρειάζεται να κάνουμε για τα χαρισματικά παιδιά;

Η αντιμετώπιση και ο τρόπος χειρισμού τέτοιων παιδιών είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξή τους, για την αυτοπεποίθησή τους αλλά και για την αποδοχή τους από τους άλλους. Λανθασμένη αντιμετώπιση μπορεί να οδηγήσει αυτά τα παιδιά ακόμα και σε αδιαφορία, απόρριψη και αντικοινωνικότητα.

Σημαντικός είναι ο ρόλος της οικογένειας, η οποία πρέπει να αποδεχτεί την ιδιαίτερη φύση του παιδιού, να το επιβραβεύει, να φροντίσει ώστε να αναπτύξει μία καλή επικοινωνία μαζί του, να κατανοεί τα καθημερινά του προβλήματα παρέχοντας ενσυναίσθηση και πρακτικές λύσεις, και να προσπαθεί ώστε το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει να είναι όσο το δυνατόν με περισσότερα ερεθίσματα, χωρίς όμως να το υπερφορτώνει και χωρίς να του μεταθέτει τις δικές της προσδοκίες. Κυρίως όμως η οικογένεια δεν χρειάζεται να φοβηθεί μπροστά στην ανακάλυψη ότι μεγαλώνει ένα χαρισματικό παιδί, και αν χρειαστεί να ζητήσει και τις συμβουλές κάποιου ειδικού.

Εκτός όμως από την οικογένεια, σημαντικό ρόλο παίζει και ο περίγυρος αλλά και το σχολείο. Δεν χρειάζεται περιθωριοποίηση σε κάποιο σχολείο για «ειδικά παιδιά». Το ιδανικό είναι η αρμονική ενσωμάτωση των παιδιών αυτών στην κοινωνία, άρα προτείνεται να φοιτούν αυτά τα παιδιά σε κανονικό σχολείο, και να παρακολουθούν κάποιο πρόγραμμα εμπλουτισμού ή επιτάχυνσης, στο οποίο θα μπορούν να αξιοποιούν τις πολύ υψηλές τους ικανότητες με ενδοσχολικές ή εξωσχολικές δραστηριότητες σε συνεργασία με άλλα παιδιά ανάλογων ικανοτήτων.