Λέει κακές λέξεις

Όταν είναι μικρά τα παιδιά βρίσκουν εξαιρετικά διασκεδαστικό να λένε ‘κακές’ λέξεις, προκειμένου να ελέγξουν τις αντιδράσεις των γύρω τους, αλλά κυρίως των γονέων τους. Οι κακές λέξεις είναι μία μορφή λεκτικής βίας και για πολλούς ανθρώπους χρησιμοποιούνται προκειμένου να βγάλουν από μέσα τους εχθρικά συναισθήματα που δεν μπορούν να τα εκφράσουν με άλλους τρόπους. Τα παιδιά δεν έχουν την ίδια ανάγκη με τους ενήλικες να χρησιμοποιήσουν άσχημη γλώσσα, γιατί έχουν στη διάθεσή τους πολύ μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης και περισσότερους εναλλακτικούς τρόπους εκτόνωσης. Όταν όμως ακούν τους μεγάλους να χρησιμοποιούν ‘κακές’ λέξεις, νιώθουν την ανάγκη να τους αντιγράψουν. Γιατί έτσι νιώθουν κι αυτοί ‘μεγάλοι’. Γιατί έτσι θα τραβήξουν την προσοχή τους. Γιατί έτσι θα εντυπωσιάσουν τους συμμαθητές και φίλους τους. Αρπάζουν λοιπόν κάποιες λέξεις και εκφράσεις από τους μεγάλους και από άλλα παιδιά, και τις επαναλαμβάνουν, συνήθως τις πιο ακατάλληλες στιγμές.

Κατά κανόνα, οι πρώτες άσχημες λέξεις που μαθαίνει ένα παιδί είναι εκείνες που σχετίζονται με περιττώματα. Απολαμβάνει να τις λέει γιατί, πολύ απλά, ξέρει τι σημαίνουν. Αλλά και γιατί στα πρώτα χρόνια της ζωής τους οι λειτουργίες της απέκκρισης βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός του και ξέρει ότι αποτελούν ιδιαίτερο ζήτημα. Όλες οι λέξεις όμως που είναι απαγορευμένες για τα παιδιά ασκούν μία ιδιαίτερη μαγεία στους κύκλους τους και προφέροντάς τις, το παιδί είναι σίγουρο ότι θα κάνει τους φίλους του να γελάσουν. Δεν το κάνει όμως για να σοκάρει τους δικούς του. Ειδικά τα μικρά παιδιά τρέμουν μη χάσουν την προσοχή των γονιών τους και φοβούνται μήπως αποξενωθούν από αυτούς. Εκεί αποσκοπούν και οι ‘κακές’ λέξεις: είναι ένας πειραματισμός για να δούνε αν μπορούν να τραβήξουν ακόμα μεγαλύτερη προσοχή πάνω τους.

Ο καλύτερος τρόπος για να κάνουν οι γονείς τα παιδιά τους να σταματήσουν να λένε ‘κακές’ λέξεις είναι να μην τους δίνουν απολύτως καμία σημασία. Μην μπείτε στον πειρασμό να γελάσετε, ακόμα κι αν κάποια λέξη σας φανεί αστεία. Τηρήστε μία κοινή γραμμή ως γονείς: αν ο ένας είναι σοβαρός και ο άλλος χαμογελάει, τότε το παιδί θα συνεχίσει να το κάνει, γιατί πολύ απλά, δεν μπορεί να καταλάβει τι είναι σωστό και τι λάθος. Χρειάζεται πολλή προσοχή, γιατί πολλά παιδιά μπορεί να αποδειχθούν επίμονα και τότε οι γονείς να κουραστούν πρώτοι με αυτή την αδιάφορη στάση τους. Σιγουρευτείτε ότι το παιδί δεν αναζητά την προσοχή σας για ένα άλλο πραγματικά σοβαρό λόγο. Τι μπορεί να του λείπει και σας ψάχνει;

Επίσης, είναι παράλογο να επιθυμούμε να σταματήσει το παιδί τις κακές λέξεις, όταν οι ίδιοι οι γονείς του τις χρησιμοποιούν μπροστά του μέσα στο σπίτι με τη δικαιολογία ότι οι γονείς μπορούν να βρίζουν, τα παιδιά όχι. Τα παιδιά βρίσκονται σε μία μιμητική φάση της ζωής τους, και θα ήταν υπερβολικά δύσκολο να μην αντιγράψουν τους γονείς τους. Σίγουρα δεν μπορείτε να προστατέψετε το παιδί σας από το να ακούει άσχημες λέξεις έξω από το σπίτι, αλλά μπορείτε να το προστατέψετε από το να ακούει εσάς να μιλάτε έτσι. Βρείτε συνθηματικά προκειμένου να χρησιμοποιείτε με τον σύντροφό σας και αν κάποια στιγμή σας ξεφύγει μία ‘κακιά’ λέξη, ζητήστε συγνώμη και εξηγείστε για άλλη μια φορά γιατί δεν είναι σωστό να μιλάμε έτσι.

Εξηγήστε στο παιδί ότι οι ‘κακές’ λέξεις προσβάλλουν τους ανθρώπους. Δεν έχει νόημα να το τιμωρείτε χωρίς να ξέρει το λόγο για τον οποίο αυτό γίνεται. Το μόνο που θα καταφέρετε είναι να συνεχίσει να λέει ‘κακές’ λέξεις, αλλά όχι μπροστά σας.

Έξυπνο κόλπο: Αν ένα παιδί βρίσκει δύσκολο να σταματήσει να λέει ‘κακές’ λέξεις, πείτε του ότι από δω και πέρα οι λέξεις αυτές μπορούν να λέγονται, αλλά μόνο μέσα στο μπάνιο με κλειστή την πόρτα. Σύντομα θα παραιτηθεί από αυτή την συνήθεια, τόσο γιατί θα κουράζεται να πηγαίνει κάθε φορά μέσα στο μπάνιο, αλλά και γιατί με αυτόν τον τρόπο χάνει το πλεονέκτημα του να τον ακούσουν οι άλλοι και να τραβήξει την προσοχή πάνω του. 

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο familylife.gr. 

Χτυπάει ή δαγκώνει τους άλλους;

Το πρόβλημα: Δαγκώνει τα άλλα παιδάκια ή ακόμα και τους γονείς, τη γιαγιά, τη νονά κ.λπ.

H λύση: Συνήθως τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι αυτά που δαγκώνουν περισσότερο. Ειδικά όταν συνειδητοποιήσουν ότι το δάγκωμα συνεπάγεται άμεση αντίδραση της μαμάς και απόσπαση της προσοχής της. Αν η μαμά και ο μπαμπάς υπενθυμίζουν συνεχώς στο παιδί με ήρεμο και ευγενικό τρόπο ότι «δεν είναι σωστό να δαγκώνουμε» τότε σιγά σιγά θα αρχίσει να εγκαταλείπει αυτή τη συνήθεια. Αν δούμε ότι συνεχίζει μετά την παράκλησή μας, τότε λίγα λεπτάκια στο δωμάτιό του χωρίς παιχνίδια και χωρίς την προσοχή της μαμάς, μπορεί να το βάλει να το ξανασκεφτεί αν θα το επαναλάβει την επόμενη φορά. Αν αντιληφθείτε ότι το δάγκωμα του παιδιού είναι ένα μέσο για να εκφράσει το θυμό του, τότε καλό θα ήταν να το μάθετε να τον εκφράζει με λόγια και όχι με δαγκωματιές, συζητώντας μαζί του τι ήταν αυτό που το εκνεύρισε.

Το πρόβλημα: Χτυπάει τους άλλους

Η λύση: «Για τι πράγμα είναι τα χέρια; Για να χειροκροτούμε, για να χαϊδεύουμε, για να αγκαλιάζουμε και για να κρατάμε. Όχι για να χτυπάμε.» Όσον αφορά τα χτυπήματα προς τους γονείς ή άλλα παιδάκια, ο κανόνας είναι σαφής: Κανείς δεν επιτρέπεται να χτυπάει κάποιον άλλο. Αλλιώς, θα φεύγει από την υπόλοιπη παρέα και τα παιχνίδια του και θα μένει μόνος του. Όταν παραβεί τον κανόνα αυτό, τότε χάνει χωρίς διαπραγματεύσεις κάποιο από τα προνόμιά του: το παγωτό, την βόλτα, το καινούργιο παιχνίδι, την τηλεόραση.

Συζητήστε με το παιδί τι μπορεί να κάνει εναλλακτικά, αντί να χτυπάει κάποιον άλλο, όταν θυμώνει. «Τι θα έλεγες να κλωτσούσες την μπάλα σου, όταν θέλεις να χτυπήσεις κάποιον;» ή «Πάρε το μαξιλάρι σου και χτύπα αυτό, όχι την αδερφή σου». Η μετάθεση του θυμού σε κάποιο αντικείμενο είναι ένα προσωρινό μέτρο αντιμετώπισης του θυμού, αλλά καταφέρνει και μειώνει αρκετά τα επίπεδα εκνευρισμού του, μέχρι τουλάχιστον να μπορεί να συζητήσει τον λόγο για τον οποίο θύμωσε. Πείτε του ότι με το να δέρνει κάποιο άλλο παιδάκι το πληγώνει και το κάνει δυστυχισμένο και ότι μπορεί να λύσει τις διαφορές του με αυτό αν μοιραστεί περισσότερα παιχνίδια μαζί του ή παίζοντας σύμφωνα με τους κανόνες.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά τείνουν να μιμούνται τους γονείς του ή κάποια ισχυρά πρότυπα μέσα στην οικογένεια, οπότε καλό θα ήταν να μην τους δίνετε κάποιο κακό παράδειγμα διαχείρισης θυμού, γιατί μετά θα είναι δύσκολο να το αλλάξετε. Ό,τι και να γίνει, προσπαθήστε να παραμείνετε ήρεμοι και να μην καταφύγετε στη βία. Επίσης, μην τα ενισχύετε να είναι επιθετικά με το να γελάτε όταν χτυπάνε «για πλάκα» το ένα το άλλο ή με το να τα επιδοκιμάζετε όταν χτυπάνε κάποιο παιδί που τα αδίκησε. Για κανένα λόγο, η βία δεν θα πρέπει να είναι η λύση. Μην ξεχνάτε όμως να τα ανταμείβετε όταν επιλύουν τις διαφορές τους με μη επιθετικό τρόπο. Αυτό θα τα ωθήσει να επαναλάβουν αυτή τη σωστή συμπεριφορά και να «σβήσουν» την επιθετική από την ...ατζέντα τους.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο familylife.gr 

Οι 11 κανόνες των Ορίων

1. Να είστε συνεπείς και σταθεροί.

Το ΟΧΙ σημαίνει ΟΧΙ, και το ΝΑΙ σημαίνει ΝΑΙ.

2. Η κάθε πράξη έχει και μία αμοιβή.

Η καλή συμπεριφορά αμείβεται. Η κακή συμπεριφορά τιμωρείται.

3. Να εξηγείτε τι εννοείτε και να το εννοείτε.

Σκεφτείτε πριν μιλήσετε, γιατί αλλιώς θα πρέπει να δώσετε εξηγήσεις.

4. Οι γονείς δουλεύουν μαζί ως ομάδα.

Αν δεν συμφωνείτε, τα παιδιά δεν θα ξέρουν ποιον από τους δύο να ακούσουν και τελικά θα καταλήξουν να μην ακουν κανέναν.

5. Μη δίνετε υποσχέσεις που δεν μπορείτε να κρατήσετε.

Αν υποσχεθείτε στα παιδιά ταξίδι στη Disneyland, ετοιμάστε βαλίτσες.

6. Ακούστε το παιδί σας.

Αναγνωρίστε τα συναισθήματά του. Πείτε του "σε καταλαβαίνω" και "σε ακούω" και μετά καταλάβετέ το και ακουστέ το.

7. Καθιερώστε μία ρουτίνα.

Η ρουτίνα και οι συνήθειες κάνουν τα παιδιά να νιώθουν ασφαλή και να προγραμματίζουν το χρόνο τους.

8. Ο σεβασμός είναι δρόμος διπλής κατεύθυνσης.

Αν δεν σέβεστε τα παιδιά σας, δεν πρόκειται να σας σεβαστούν και αυτά.

9. Η θετική ενίσχυση λειτουργεί καλύτερα από την αρνητική.

Έπαινος, ευχαρίστηση, υπερηφάνεια, και όχι γκρίνια, αρνητισμός και κριτική.

10. Οι ευγενικοί τρόποι είναι το παν.

Η καλή συμπεριφορά πάει παντού.

11. Συνειδητοποιήστε το ρόλο σας ως γονέας.

Δεν είναι η δουλειά σας να έχετε τα παιδιά προσκολλημένα πάνω σας, αλλά να τα ετοιμάσετε για τον έξω κόσμο.

Όλη η αλήθεια για τα Όρια

Που βρίσκεται η αλήθεια για τα όρια;

Είναι κοντά στην εμμονή και τον ψυχαναγκασμό ή πιο κοντά στην άνευ όρων αγάπη και την καταπάτηση της ελευθερίας του άλλου; Μάλλον κάπου ανάμεσα, γιατί οτιδήποτε ακραίο πολλές φορές ενέχει και την υπερβολή, κι εδώ αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο είναι το μέτρο.

Τι σημαίνουν για μας τα όρια;

Μιλώντας πιο συγκεκριμένα για τη σχέση γονέων - παιδιών, η ανάγκη να ξεκαθαρίσουμε την αναγκαιότητα των ορίων εμφανίζεται ακόμα πιο επιτακτική. Πολλές φορές, αρνούμαστε να βάλουμε όρια και κανόνες στα παιδιά μας, γιατί πιθανότατα δεν θέλουμε να τα δυσαρεστήσουμε, ή φοβόμαστε τι θα γίνει μετά, ή πολύ απλά δεν ξέρουμε να διαχειριστούμε την πιθανότητα της μη υπακοής από τα παιδιά. Πριν ξεκινήσουμε οτιδήποτε άλλο ας σκεφτούμε λοιπόν για εμάς τους ίδιους τι σημαίνει να βάζουμε όρια, να αρνούμαστε να "χαλάσουμε χατήρι" στα παιδιά, να υποκύπτουμε στις επιθυμίες των άλλων, να βάζουμε ως προτεραιότητα τις ανάγκες των παιδιών, και στο τέλος, τι σημαίνει για εμάς η ίδια η λέξη "όχι". Για άλλους σημαίνει επιβολή ισχύος, για άλλους δυσαρέσκεια. Για μας;...

Γιατί χρειαζόμαστε τα όρια;

Τα παιδιά ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ τα όρια, προκειμένου να αισθάνονται ασφαλή, να αισθάνονται ότι υπάρχει κάποιος κανόνας, και ακόμα καλύτερα κάποιος ενήλικας που θεσπίζει αυτό τον κανόνα, ο οποίος το προστατεύει, το προσέχει και μπορούν να στηριχτούν πάνω του. Με άλλα λόγια, τα όρια βοηθούν το παιδί:

-να συνειδητοποιήσει τις συνέπειες των πράξεών του

-να συνειδητοποιήσει τον εαυτό του και τις δυνατότητές του

-να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του

-να αποκτήσει καλές δεξιότητες επικοινωνίας με τους γύρω του

-να αποκτήσει σεβασμό

-να νιώθει ασφαλές

-να είναι πιο ήρεμο

-να προσαρμόζεται καλύτερα σε νέες καταστάσεις

-να έχει μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση

-να αφήνει ελεύθερο χρόνο στους γονείς του να ηρεμήσουν και να αφοσιωθούν στο χτίσιμο της σχέσης τους

Πώς πετυχαίνουμε τα όρια;

-Η σημασία της θετικής διατύπωσης

Πολλές φορές αναρωτιόμαστε γιατί δεν υπακούει το παιδί αφού του είπαμε ξεκάθαρα τι να ΜΗΝ κάνει. Ναι, αλλά του είπαμε τι να κάνει; Ας ξεκινήσουμε λοιπόν να σκεφτόμαστε θετικά και να διατυπώνουμε τις προτάσεις μας με θετικό τρόπο, όπως για παράδειγμα, αντί για "Μην χοροπηδάς πάνω στο κρεβάτι σου", είναι προτιμότερο να του πούμε "Σε παρακαλώ, κατέβα από το κρεβάτι σου, γιατί μπορεί να χτυπήσεις". Με αυτό τον τρόπο, καταλαβαίνει τις συνέπειες των πράξεών του, ακούει κάποιον να του μιλάει με ήπιο και ευγενικό τρόπο - κι έτσι μαθαίνει κι αυτό να μιλάει έτσι- και έχουμε περισσότερες πιθανότητες να σταματήσει να το κάνει.

-Όχι στα πολλά "όχι"

Επιλέξτε τις μάχες που θέλετε να δώσετε με τα παιδιά σας και επιμείνετε σε αυτές. Δεν οφελεί να περιορίζετε τα παιδιά για το καθετί και πίσω από κάθε πράξη τους να βρίσκεται μία πληθώρα κανόνων. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε την αναγνώριση της "παιδικότητας των παιδιών", δηλαδή το χαρακτήρα της ηλικιακής και αναπτυξιακής φάσης που βρίσκονται, όπου λίγο ή πολύ εξερευνούν και μαθαίνουν τον κόσμο. Άρα, ιεραρχήστε τα θέματα για τα οποία θέλετε να διεκδικήσετε μία συγκεκριμένη συμπεριφορά από τα παιδιά, και για τα λιγότερο σημαντικά θέματα ας είμαστε περισσότερο ανεκτικοί.

ΑΣΚΗΣΗ: Πολλές φορές βοηθάει να θεσπίζουμε ένα "επίσημο" σύστημα κανόνων με τα παιδιά, για το οποίο θα έχουμε συμφωνήσει από κοινού και θα το έχουμε αναρτήσει σε εμφανές σημείο μέσα στο σπίτι. Εφαρμόστε λοιπόν σε αυτόν τον πίνακα 3 ζώνες συμπεριφοράς: την πράσινη όπου τα παιδιά έχουν ελευθερία κινήσεων, την κίτρινη όπου τα παιδιά θα πρέπει να συζητούν με τους γονείς προκειμένου να τους επιτραπούν οι δραστηριότητες αυτής της κατηγορίας και η κόκκινη όπου οι κανόνες αυτής της κατηγορίας δεν διαπραγματεύονται.

-Τιμωρία ή συνέπεια;

Η τιμωρία συνήθως συνδέεται με επιβολή εξουσίας του ενήλικα πάνω στο παιδί και σπάνια έχει σχέση με τη λανθασμένη συμπεριφορά του παιδιού. Ακόμα κι όταν η τιμωρία δεν είναι σωματική αλλά συναισθηματική, το παιδί μπορεί να πληγωθεί εξίσου βαθιά. Μην ξεχνάτε επίσης ότι όταν χτυπάτε το παιδί σας, το κάνετε να σας φοβάται, το μαθαίνετε στην τυφλή υπακοή και του δίνετε ένα κακό παράδειγμα για μίμηση. Η σωματική ποινή είναι πιθανό να αναστείλει αλλά όχι να εξαλείψει την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, σε αντίθεση με το δικό μας απώτερο στόχο που είναι να κάνουμε το παιδί να ΘΕΛΕΙ να συμπεριφέρεται σωστά, και όχι να φοβάται για να το κάνει. Αντίθετα, η συνέπεια είναι άμεση, έχει σχέση με την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, στηρίζεται στην επικοινωνία των δύο μελών, εμπεριέχει σεβασμό και αναγνώριση των δικαιωμάτων τόσο του παιδιού όσο και του γονέα, και τέλος, δίνει στο παιδί τη δυνατότητα της επιλογής, π.χ. Αν τελειώσεις τα μαθήματά σου, θα μπορέσεις να παίξεις. Εσύ επιλέγεις τι θα κάνεις.

-Αιτιολόγηση των αποφάσεων

Τις αναίτιες αποφάσεις και τιμωρίες των γονιών τους ("-Γιατί να μην το κάνω;-Γιατί έτσι!") τα παιδιά τις αντιλαμβάνονται ως επίδειξη αδιαφορίας ή έλλειψη ευαισθησίας από τους γονείς τους. Όμως το να ζητούν εξηγήσεις είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους και απαραίτητο μέσο για την προσαρμογή τους στη ζωή. Επομένως, την επόμενη φορά που θα επιλέξει μία ακατάλληλη στιγμή για μας να του δώσουμε εξηγήσεις, αντί να το απορρίψουμε, ας του δώσουμε μία απλή και κατανοητή εξήγηση κι έτσι θα το βοηθήσουμε να εσωτερικεύσει τους κανόνες αυτούς γιατί θα έχουν και τα ίδια πειστεί για την αναγκαιότητά τους.

-Χρήσιμες τεχνικές

1. Προτείνετε εναλλακτικές στο παιδί προκειμένου να επεξεργάζεται και τις δικές του ιδέες. Σε μικρότερη ηλικίας παιδί, προτείνετε δύο εκδοχές, τη σωστή και τη λάθος με τις αντίστοιχες συνέπειες, προκειμένου να καταλάβει τι είναι σωστό και τι λάθος.

2. Καθιερώστε το τραπέζι της ειρήνης, όπου εκεί θα βρίσκεστε για να συζητήσετε το πρόβλημα το οποίο χρήζει συζήτησης κι εκεί θα επιλύονται οι διαφορές.

3. Συμφωνήστε ότι όταν θα υπάρχει εκνευρισμός και ένταση, θα δίνετε TIME OUT στο μέλος που φαίνεται να είναι εκτός εαυτού. Δεν θα θέλατε να διαπραγματευτείτε τους κανόνες μέσα σε κλίμα αναστάτωσης και θυμού, γιατί υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να υποχωρήσετε και θα πείτε πράγματα τα οποία ενδέχετε να μετανιώσετε. Δώστε λίγο χρόνο (1 λεπτό για κάθε ηλικιακό έτος) στο παιδί αλλά και σε σας για να ηρεμήσετε.