Συγχώρεση: το τέλος του πόνου

Η συγχώρεση από πολλούς θεωρείται η λύτρωση από ένα βάρος: αυτό που κουβαλάει εκείνος που προδόθηκε από κάποιο πρόσωπο σημαντικό, αυτός που εξαπατήθηκε, που αδικήθηκε, που εγκαταλείφθηκε.

Πολλές φορές επιλέγουμε τη συγχώρεση για κοινωνικούς λόγους, επειδή "έτσι πρέπει". Φοράμε τη μάσκα του "δεν πειράζει, φτάνει ο άλλος να είναι καλά". Έτσι όμως παραλείπουμε την υγιή διαδικασία της "ανάρρωσης" από το τραύμα μας. Προσπερνάμε όλα τα στάδια των συναισθηματικών αντιδράσεων που μας είναι επιτρεπτό να έχουμε και δεν εκφράζουμε ποτέ το θυμό μας, παρά τον κλειδώνουμε κάπου βαθιά μέσα μας.

Κι όμως, είναι φυσιολογικό να θυμώσουμε, να μισήσουμε, να απογοητευτούμε από κάποιον, και μας επιτρέπεται να εκφράσουμε όλα αυτά τα συναισθήματα με έναν υγιή τρόπο. Έχουμε όλο το χρόνο στη διάθεσή μας να επεξεργαστούμε την απώλεια, να βιώσουμε τη θλίψη, να ζήσουμε με το τραύμα μας. Και αυτό δεν έχει καμία σχέση με την εκδίκηση. Είναι απλά η αποδοχή, και όχι η καταπίεση, μίας αληθινής και επίπονης συναισθηματικής διεργασίας.

Δεν υπάρχει χρονικό περιθώριο μέσα στο οποίο πρέπει να περάσει κανείς από όλα τα στάδια της θλίψης, της οργής και να καταλήξει στη συγχώρεση. Φίλοι, συγγενείς, ή ακόμα και κάποιος σύμβουλος μπορεί να μας στηρίξει καθόλη αυτή τη διαδικασία. Αν κάποιος βιαστεί να "κλείσει την υπόθεση" πηγαίνοντας κατευθείαν στη συγχώρεση, τότε είναι πιθανό να καταπιέσει τα αληθινά του συναισθήματα ή να αρνηθεί την ύπαρξή τους. Αλλά όλα αυτά που νιώθει κανείς, ακόμα κι αν τα απωθήσει ή τα αρνηθεί, δεν εξαφανίζονται. Είναι εκεί, υπάρχουν, ζουν, και περιμένουν κάποια άλλη στιγμή να βγουν στην επιφάνεια. Και όταν γίνεται αυτό, γίνεται με τη μορφή είτε κάποιων ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, είτε ως άγχος, είτε ως κατάθλιψη, είτε ως επιθετική συμπεριφορά.

Μα πώς μπορεί κανείς να συγχωρέσει τον άνθρωπο που του φέρθηκε με έναν τόσο απαίσιο, εγωιστικό, καταστροφικό τρόπο; Πώς μπορεί κανείς να ξεπεράσει το σοκ, τον τρόμο, και τελικά την έντονη αυτή επιθυμία για εκδίκηση; Πότε έρχεται η συγχώρεση και τι εξυπηρετεί;

Η συγχώρεση δεν είναι ένα συναίσθημα με το οποίο ξαφνικά ξυπνάμε ένα πρωί, ούτε ο γρήγορος και ασφαλής δρόμος για την ηρεμία και την ευτυχία. Η συγχώρεση δεν έχει να κάνει τόσο με τον άνθρωπο που μας πλήγωσε όσο με εμάς τους ίδιους. Η συγχώρεση αρχίζει με την απόφαση να συγχωρέσουμε, αλλά δεν τελειώνει εκεί. Είναι μία διαδικασία που παίρνει χρόνο και χρειάζεται τη δική μας δέσμευση σε μία ζωή γεμάτη με εμπειρίες, αλλά χωρίς απωθημένα συναισθήματα. Το να επιμένουμε στο μίσος και την εκδίκηση για κάποιον είναι να σαν να κρατάμε ένα κομμάτι κάρβουνο αναμένο με την πρόθεση να το πετάξουμε στο άτομο που μισούμε: αυτός που καίγεται πρώτος είμαστε εμείς. Η συγχώρεση σημαίνει ότι έχουμε αποφασίσει ότι θα αφήσουμε πίσω μας το μίσος, έτσι ώστε να δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να φύγει από το παρελθόν και να πάει μπροστά πια. Αυτό που έκανε ο άλλος σε εμάς όντως ήταν πολύ κακό, αλλά αυτό που κάνουμε εμείς στον εαυτό μας με το να μην προχωρούμε παρακάτω μπορεί να είναι ακόμα χειρότερο.

Και το να περάσουμε μέσα από τη θλίψη και το θυμό είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για να προχωρήσουμε στη συνέχεια στην απόφαση να συγχωρέσουμε. Η απόφαση για συγχώρεση βασίζεται στη συνειδητοποίηση ότι με αυτό τον τρόπο επωφελείται αυτός που συγχωρεί (ακόμα κι αν δεν υπάρχει καμία επίδραση σε αυτόν που συγχωρείται), ενώ το μίσος βλάπτει αυτόν που μισεί (και μπορεί να μην έχει καμία επίδραση σε αυτόν που μισείται). Επομένως, δεν έχει σημασία για ποιο λόγο το άλλο πρόσωπο προέβη στην επιζήμια για μας πράξη (μίσος, εγωισμό, αδιαφορία, ή άλλο λόγο). Η απόφαση για συγχώρεση δεν έχει να κάνει με τον άλλο, αλλά με εμάς.

Συγχωρώ δε σημαίνει ξεχνώ. Αν ξεχάσουμε τι συνέβη, τότε παραβλέπουμε ένα πολύ σημαντικό μάθημα που μας δίνει η ζωή. Αν επιτρέψουμε σε κάποιον να μπει στο σπίτι μας και αυτός μας ληστέψει, θα τον συγχωρέσουμε αλλά δεν θα ξεχάσουμε. Αν ξεχάσουμε, τότε πιθανώς να μας ξαναληστέψει!

Διαχώρισε το πρόσωπο από την συμπεριφορά. 
Μην πιέζεις τον εαυτό σου να συγχωρέσει τον άλλο αμέσως. 
Προστάτεψε τον εαυτό σου και την αξιοπρέπειά σου. 
Απομακρύνσου από τοξικές καταστάσεις και ανθρώπους. 

Facebook και Κατάθλιψη. Αλήθεια ή Μύθος;

Με την αυξανόμενη χρήση των sites κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, οι ανησυχίες σχετικά με τις συνέπειες για τους εφήβους έχουν επίσης αυξηθεί. Οι ανησυχίες αφορούν κυρίως τον εκφοβισμό (bullying), τα θέματα της ιδιωτικής ζωής, την εικόνα του σώματος, ακόμα και την κατάθλιψη, αλλά τι αναφέρουν οι ίδιοι οι έφηβοι σχετικά με τις επιπτώσεις της κοινωνικής δικτύωσης;

Τα άτομα που μπαίνουν στην εφηβεία βρίσκονται στο στάδιο της μεγάλης μετάβασης από την εστίαση στους γονείς και την οικογένεια σε αυτήν προς τους συνομηλίκους. Οι συνομήλικοι γίνονται ολοένα και πιο σημαντικοί στη ζωή τους, και η δημιουργία αλλά και η διατήρηση μίας φιλίας είναι μία από τις κύριες προκλήσεις στην εφηβεία. Μέχρι τώρα οι περισσότερες έρευνες σχετικά με την κοινωνική ανάπτυξη είχαν επικεντρωθεί στην πρόσωπο με πρόσωπο αλληλεπίδραση. Πρόσφατα, συνέβη μια μετατόπιση από τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με τους συνομηλίκους  στην πραγματική ζωή προς την κοινωνική αλληλεπίδραση μέσα σε ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης , όπως το Facebook. Η σημερινή γενιά είναι η πρώτη που μεγαλώνει με τους ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης ως αναπόσπαστο μέρος της ζωής τους. Οι έφηβοι κάνουν μεγάλη χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης: σχεδόν το 75% των εφήβων έχουν ένα προφίλ σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και περισσότεροι από τους μισούς συνδέονται στο προφίλ τους καθημερινά. Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης των εφήβων συμβαίνει online. Πώς η online συμπεριφορά των εφήβων σχετίζεται με την offline κοινωνική συμπεριφορά; Οι έφηβοι βιώνουν τις αρνητικές συνέπειες της χρήσης των ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης;

Μια πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η online συμπεριφορά των εφήβων είναι παρόμοια με την offline συμπεριφορά. Τα άτομα που εμφανίζουν περισσότερο κοινωνική συμπεριφορά online, συμπεριφέρονται με παρόμοιο τρόπο και offline (Wright & Li, 2011). Το ίδιο ισχύει και για περισσότερο αρνητικές συμπεριφορές, όπως η επιθετικότητα. Σύμφωνα με μια έρευνα σε πάνω από 1000 Αμερικανούς εφήβους ηλικίας 13-17, δεν υπήρχαν διαφορές μεταξύ των εφήβων οι οποίοι είναι ‘παθιασμένοι’ χρήστες των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης και των εφήβων που δεν είναι. Οι περισσότεροι έφηβοι δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται ότι η χρήση ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης τους κάνει να αισθάνονται διαφορετικά, για παράδειγμα, όσον αφορά το επίπεδο της αυτοπεποίθησης ή τη διάθεσή τους. Άρα, οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης δεν τους μετατρέπουν σε κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι, ούτε μπορούν να τους προκαλέσουν ψυχολογικά προβλήματα αν δεν έχουν ήδη μία σχετική προδιάθεση. Έτσι, αν κάποιος αποδίδει ένα περιστατικό κατάθλιψης στο facebook, προφανώς θα πρέπει να λάβει υπόψη του και τη ζωή του εφήβου offline, καθώς εκεί κυρίως βρίσκονται οι πρωταρχικές πηγές αυτής της νόσου, και ενισχύθηκαν εκ των υστέρων με μία παρόμοια (ανασφαλή, εσωστρεφή, ενοχική...) συμπεριφορά στο facebook.  

Είναι ενδιαφέρον ότι οι έφηβοι που δηλώνουν ότι οι ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν την κοινωνική και συναισθηματική τους ευημερία αναφέρουν κυρίως θετική επίδραση. Λένε ότι τους κάνει να αισθάνονται λιγότερο ντροπαλοί και να έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Επιπλέον, περισσότερο από το ήμισυ των εφήβων δήλωσαν ότι η χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης τους έκανε να αισθάνονται περισσότερο συνδεδεμένους με τους φίλους και την οικογένειά τους. Σχεδόν οι μισοί από τους εφήβους, ωστόσο, αναφέρουν ότι ο αγαπημένος τρόπος επικοινωνίας τους με τους συμμαθητές τους είναι η πρόσωπο-με-πρόσωπο επικοινωνία, καθώς λένε ότι είναι πιο διασκεδαστικό, και είναι πιο εύκολο να καταλάβουν τι εννοούν οι άλλοι.

Αν και οι ανησυχίες σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε εφήβους θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, φαίνεται ότι, οι περισσότεροι έφηβοι βιώνουν κυρίως θετικές επιδράσεις από τη χρήση κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης. Με την αυξανόμενη χρήση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης, η παρακολούθηση της επιρροής τους σε απευθείας συσχέτιση με την κοινωνική αλληλεπίδραση και την κοινωνική- συναισθηματική ανάπτυξη σε μία πιο μακροπρόθεσμη βάση είναι μια ενδιαφέρουσα ιδέα για μελλοντική έρευνα.

Πηγή: http://www.leidenpsychologyblog.nl

Η Ψυχολογική Αντιμετώπιση Μίας (Οικονομικής) Κρίσης

Αυτό που ζούμε είναι μία κρίση. Όχι όμως η μοναδική στη ζωή μας, αφού δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει περάσει μέσα από δυστυχίες, αποτυχίες και απώλειες. Δυστυχώς δεν το επιλέξαμε να χάσουμε όλα αυτά που μέχρι τώρα θεωρούσαμε δεδομένα. Σπίτια, δουλειές, ελπίδες, όνειρα  που χάθηκαν και πρέπει να σταθούμε στα πόδια μας χωρίς αυτά. Χάσαμε την ασφάλειά μας, τον έλεγχο στη ζωή μας, την ηρεμία μας, αλλά το πιο βασικό χάσαμε για λίγο τους ανθρώπους που είχαμε δίπλα μας. Γεμίσαμε αρνητικές σκέψεις και αναλωθήκαμε σε καταστροφολογικές συζητήσεις. Σταματήσαμε να βλέπουμε πέρα από το σήμερα. Δεν είναι ανάγκη να ντρεπόμαστε για ό,τι μας συμβαίνει, γιατί είναι ανθρώπινο. 

Όμως, δεν χάσαμε μόνο μέσα από την κρίση, αλλά κερδίσαμε και πολλά. Μας δόθηκε η ευκαιρία να ανακαλύψουμε τι είναι αυτό που πραγματικά μας ευχαριστεί στη ζωή και τι έχει αληθινό νόημα για μας. Βγήκαμε έξω από τα στενά μας όρια, ξεπεράσαμε τους φόβους μας και ανακαλύψαμε κάτι μεγαλύτερο από μας. Συνειδητοποιήσαμε ότι ο κόσμος δεν είναι ποτέ 100% ασφαλής κι έτσι ωριμάσαμε. Καταλάβαμε ότι δεν χρειάζεται να το περάσουμε όλο αυτό μόνοι μας. Υπάρχουν άνθρωποι δίπλα μας που μας νοιάζονται και είναι πρόθυμοι να μας στηρίξουν. Είμαστε πια σε θέση να μετατρέψουμε την προσωπική αδυναμία σε συλλογική ευθύνη. Δεν χρειάζεται να χάνουμε την πίστη μας στον εαυτό μας και στις δυνάμεις μας. 

Ας προσαρμοστούμε στις εξελίξεις. 

Ας επικεντρωθούμε στα πράγματα που δεν κοστίζουν, αλλά αξίζουν τόσα πολλά. 

Ας διώξουμε τις αρνητικές σκέψεις. 

Ας θέσουμε ρεαλιστικούς στόχους και σωστές προτεραιότητες. 

Ας δούμε το μέλλον με προοπτική. 

Ας ζήσουμε απλά. 

Ας βοηθήσουμε το διπλανό μας. 

Ας περπατήσουμε – θα μας βοηθήσει να χαλαρώσουμε και να βάλουμε σε σειρά τις σκέψεις μας. 

Ας επενδύσουμε στους ανθρώπους και όχι στα υλικά αγαθά. 

Ας ακονίσουμε τα ταλέντα μας και ας ψάξουμε για ευκαιρίες σχετικές με αυτά. 

Ας κλείσουμε την τηλεόραση – έχει πολύ τρόμο και ηττοπάθεια μέσα της. 

Ας αγαπήσουμε τη ζωή με τα καλά και τα κακά της. 

Κανείς δεν έχει μιλήσει καλύτερα για την αστάθεια της ζωής, από το Σοφοκλή: «Για τους ανθρώπους τίποτα δεν διαρκεί, ούτε η έναστρη νύχτα, ούτε οι δυστυχίες, ούτε ο πλούτος: όλα μία μέρα ξαφνικά τελειώνουν. Κι έρχεται η σειρά ενός άλλου να ευτυχήσει, προτού τα χάσει όλα κι αυτός.» 

---

(Περίληψη από την ομιλία που διεξήχθη στο Χρωμοναστήρι στις 23/12 και στο Soul Kitchen στις 2/12, στο Ρέθυμνο - http://tinyurl.com/brd3ktm 
και αποσπάσματα στον παρακάτω σύνδεσμο http://www.youtube.com/watch?v=DN-jHAqTYic) 

Οι ψυχολογικές μεταπτώσεις κατά την εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη αποτελεί μία περίοδο συνεχών αλλαγών στη διάθεση της εγκύου, όπου οι μεταπτώσεις της κυμαίνονται από συναισθήματα ενθουσιασμού μέχρι έντονο άγχος, ακόμα και κατάθλιψη. Αυτό δε σημαίνει ότι όλες οι έγκυες γυναίκες θα παρουσιάσουν τις ίδιες μεταστροφές και με την ίδια ποικιλία και εναλλαγή. Δεν υπάρχει λόγος πανικού, αφού όλα αυτά αποτελούν φυσιολογικά στάδια της εγκυμοσύνης και άμεση απόρροια όλων αυτών των σωματικών αλλαγών που συμβαίνουν στο γυναικείο σώμα μέσα στο σύντομο διάστημα των εννέα μηνών.

Σκέψεις όπως «δεν θα τα καταφέρω μέχρι το τέλος», «κάτι κακό θα συμβεί», «αισθάνομαι μόνη μου», «όλοι με έχουν εγκαταλείψει» είναι πολύ συχνές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και πολλές φορές αυτό το παράπονο, το άγχος και η μελαγχολία μετατρέπεται σε θυμό όπου η εγκυμονούσα νιώθει ότι κανείς δεν την καταλαβαίνει και δεν της συμπαραστέκεται. Ειδικά κατά τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης, το μόνο που χρειάζεται για να μην επεκταθούν οι αρνητικές συνέπειες αυτών των αντιδράσεων είναι η κατανόηση και η υπομονή από το στενό περιβάλλον της εγκύου και η όσο το δυνατόν καλύτερη υποστήριξή της.

Οι ορμονικές αλλαγές είναι η κύρια αιτία για τις συναισθηματικές αυτές εναλλαγές της εγκύου, καθώς επίσης και τα αμφιθυμικά συναισθήματα που της προκαλεί η προοπτική της γέννησης ενός παιδιού. Δεν είναι σίγουρη αν μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτό το ρόλο που αρχίζει να συνειδητοποιεί μετά το πρώτο υπερηχογράφημα. Εκείνη τη στιγμή όπου η μέλλουσα μητέρα και ο μέλλοντας πατέρας βλέπουν την εικόνα του μωρού τους στην οθόνη συνειδητοποιούν ότι πρέπει σιγά σιγά να εγκαταλείψουν το ρόλο του «μεγάλου παιδιού» που είχαν έως τώρα και να επωμιστούν το ρόλο του γονέα. Πρέπει συνειδητά ή ασυνείδητα να επανεκτιμήσουν τη σχέση τους τόσο μεταξύ του όσο και με τους δικούς τους γονείς, τους οποίους τώρα πια θα πρέπει να επιλέξουν αν θα τους έχουν ως σύμμαχους σε αυτό το νέο αγώνα ή αντιπάλους και ανταγωνιστές. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο κάποιοι μελλοντικοί γονείς να αρχίσουν να ταυτίζονται με τους δικούς τους γονείς και να επαναφέρουν γνώσεις, πρακτικές και εικόνες από τη δική τους παιδική ηλικία. Όσο για τη γυναίκα, οι αναμνήσεις αυτές την προετοιμάζουν για ένα διττό ρόλο που θα αναλάβει: να δοκιμάσει το μητρικό της ένστικτο αλλά και να αναβιώσει την παιδική της ηλικία με τις καλές στιγμές και τα τραύματα, και να μπορέσει να την αφομοιώσει σωστά μέσα στην ανατροφή του δικού της πια παιδιού.

Ιδού μία συμβουλή που δίνει μία πρώην έγκυος σε μία γυναίκα που βρίσκεται στους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης της και βιώνει για πρώτη φορά τις αλλαγές της εγκυμοσύνης: «Το μόνο που θέλω να σου πω είναι να προσέξεις την οποιαδήποτε αρνητική διάθεση έχεις και να προσπαθήσεις να την αλλάξεις (με βόλτες, με το να κάνεις κι εσύ πράγματα για σένα μόνο) γιατί η επιλόχειος κατάθλιψη γίνεται πιο έντονη όταν προϋπάρχει κακή ψυχολογία από την εγκυμοσύνη». Δεδομένου ότι η επιλόχειος κατάθλιψη αποτελεί μία πιθανότητα για όλες τις έγκυες, είναι καλό να δημιουργήσουμε ένα θετικό κλίμα και μία καλή διάθεση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, προκειμένου να την αποτρέψουμε όσο περισσότερο μπορούμε. Έτσι, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι καλό οι έγκυες να προσπαθούν να χαλαρώνουν και να αποφεύγουν θέματα και καταστάσεις που τις αναστατώνουν ή να επιχειρήσουν να δουν όλα αυτά που τις στεναχωρούν με ένα άλλο μάτι, με μία πιο ανάλαφρη διάθεση. Το σημαντικότερο πράγμα τώρα είναι ότι εγκυμονούν το παιδί τους και τίποτα δεν αξίζει να τους χαλάσει αυτή τη στιγμή ευτυχίας.

Κι ενώ το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης  είναι πολύ συνηθισμένες οι ναυτίες καθώς και ένα έντονο αίσθημα κούρασης, τους επόμενου μήνες της εγκυμοσύνης το αίσθημα ναυτίας υποχωρεί και η έγκυος αρχίζει να συνηθίζει περισσότερο τη νέα της κατάσταση. Είναι πολύ σημαντικό για την ψυχολογία της εγκύου να έχει ένα πρόγραμμα γεμάτο ασχολίες που την ευχαριστούν και που είναι σημαντικές γι’ αυτή, ώστε να μη νιώθει ότι η εγκυμοσύνη τη βγάζει εντελώς από τις συνήθειές της. Η μητρότητα δε σημαίνει ότι πρέπει να παραμελήσει τον εαυτό της και μάλιστα αν αυτή γυμνάζεται, μπορεί να συνεχίσει αυτή την ασχολία της αν ο γιατρός το επιτρέπει. Προσωπική περιποίηση, αισθητική ανανέωση και ξεκούραση είναι μερικές από τις συνήθειες που δεν πρέπει να εγκαταλείψει. Μάλιστα μπορεί κανείς να πει ότι είναι προτιμότερο να παραμελήσει για λίγο το σπίτι της παρά τον εαυτό της, καθώς αυτό θα την βοηθήσει να διατηρήσει σε καλό επίπεδο την αυτοπεποίθησή της, παρά τις τόσες αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα της. Υγιεινή διατροφή και ερωτικές επαφές θα πρέπει να ακολουθούν τις εντολές του γιατρού και να μην λείπουν από το πρόγραμμα μίας γυναίκας τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την εγκυμοσύνη.

Τους τελευταίους μήνες της εγκυμοσύνης, είναι πιθανόν η κούραση να μεγαλώνει λόγω του βάρους της κοιλιάς. Ο ύπνος γίνεται πιο δύσκολος και άστατος και η υπερένταση διαδέχεται την υπερκόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ένα ποτήρι ζεστό γάλα πριν από τον ύπνο ή ένα ζεστό μπάνιο θα βοηθήσει αρκετά τη χαλάρωση. Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο η έγκυος να μάθει να χαλαρώνει τον εαυτό σας, απομακρύνοντας κάθε σκέψη που την απασχολεί κατά τη διάρκεια της ημέρας. Με κλειστά μάτια και με βαθιές ανάσες, θα πρέπει να αφήσει το σώμα της να χαλαρώσει και να αφήσει έξω από τον εαυτό της όλες τις έγνοιες.

Με λίγη εμπιστοσύνη στον εαυτό της και χαλάρωση, αλλά και με συμμάχους τον σύζυγο και το γυναικολόγο της, η έγκυος είναι σίγουρο ότι θα περάσει εννέα φυσιολογικούς μήνες που θα την προετοιμάσουν κατάλληλα για τη επόμενη φάση, τη γέννηση και το μεγάλωμα ενός υπέροχου παιδιού. 

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο familylife.gr 

Διπολική Διαταραχή

Κύριο χαρακτηριστικό της ασθένειας είναι η διαταραχή στη συναισθηματική λειτουργία, η οποία εκφράζεται με κυκλικά επαναλαμβανόμενες εναλλαγές της διάθεσης, από τη φάση της μανίας στη φάση της κατάθλιψης, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται διαστήματα με φυσιολογική διάθεση («νορμοθυμία»).

Στην καθημερινότητα όλοι οι άνθρωποι βιώνουν διακυμάνσεις στη διάθεσή τους, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Οι διακυμάνσεις αυτές κινούνται κυρίως ανάμεσα στο συναίσθημα της χαράς και το συναίσθημα της λύπης και μπορούν να εμφανιστούν με μια ποικιλία αποχρώσεων και παραλλαγών. Στη διπολική διαταραχή, όμως, οι μεταβολές της διάθεσης είναι πολύ διαφορετικές σε ένταση και διάρκεια και συνήθως γίνονται ακραίες, συμπαρασύροντας τις αλληλένδετες εκφάνσεις της ψυχικής ύπαρξης, τη σκέψη, τη δραστηριότητα και τη γενικότερη συμπεριφορά: στον ένα πόλο της ασθένειας η απύθμενη θλίψη της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, το αγωνιώδες αίσθημα επικείμενης καταστροφής, η ενοχή, η στείρα ανακύκλωση της μαύρης σκέψης, το «πάγωμα» της ψυχικής ζωής, που καθρεφτίζεται σε ένα σώμα ακινητοποιημένο, ανίκανο να εκφραστεί· στον άλλο πόλο, αυτόν της μανίας, η άκρατη ευφορία, ο υπέρμετρος ενθουσιασμός, η αίσθηση παντοδυναμίας, η σωματική και διανοητική αεικινησία, η σκέψη που -ολοένα επιταχυνόμενη- εκτροχιάζεται και οι αντιληπτικές αλλοιώσεις της πραγματικότητας που τη συνοδεύουν.

Αίτια

Μέχρι στιγμής δεν έχει απομονωθεί ένας συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας. Αντιθέτως, στην εμφάνιση της διπολικής διαταραχής θεωρείται ότι συμβάλλουν πολλοί παράγοντες, βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί, που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Είναι γεγονός, πάντως, ότι η νόσος έχει βιολογικό υπόβαθρο, με τεκμηριωμένο το ρόλο της κληρονομικότητας.

Συμπτώματα

Η διπολική διαταραχή μπορεί να ξεκινήσει είτε με ένα καταθλιπτικό επεισόδιο είτε με ένα επεισόδιο μανίας. Σε κάθε περίπτωση, τις περισσότερες φορές τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά.

Συμπτώματα της μανίας

Η ευφορία, που είναι το χαρακτηριστικό σύμπτωμα στη φάση της μανίας, ξεπερνά τα όρια του φυσιολογικού και γίνεται παθολογική. Η διάγνωση τίθεται όταν τουλάχιστον τρία από τα παρακάτω συμπτώματα εκδηλώνονται ταυτόχρονα, συνοδευόμενα από ευφορική ή ευερέθιστη διάθεση και είναι παρόντα κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε ημέρα και για διάστημα μεγαλύτερο της μιας εβδομάδας.

Στη φάση ενός μανιακού επεισοδίου μπορεί να εμφανιστούν:

* Υπερβολικά ευφορική διάθεση, υπεραισιοδοξία.

* Εντονη δραστηριότητα.

* Εκνευρισμός, ανησυχία, ευερεθιστότητα.

* Γρήγορη και συχνά ανοργάνωτη σκέψη και ομιλία.

* Διάσπαση προσοχής και αδυναμία συγκέντρωσης.

* Μειωμένη ανάγκη για ύπνο.

* Υπερεκτίμηση δυνάμεων και ικανοτήτων, ιδέες μεγαλείου.

* Μείωση της κριτικής ικανότητας, που επηρεάζει την επαφή με την πραγματικότητα.

* Υπερκαταναλωτική συμπεριφορά, αλόγιστες οικονομικές δαπάνες.

* Σεξουαλική υπερδραστηριότητα.

* Κατάχρηση ουσιών.

* Αδυναμία αναγνώρισης του νοσηρού της κατάστασης.

Συμπτώματα της κατάθλιψης

Για να τεθεί η διάγνωση της κατάθλιψης, το άτομο πρέπει να εμφανίζει τουλάχιστον πέντε από τα παρακάτω συμπτώματα και οπωσδήποτε τα δύο πρώτα, τις περισσότερες ώρες της ημέρας, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες και σχεδόν σε καθημερινή βάση. Συνήθως τα συμπτώματα αυτά είναι πιο έντονα το πρωί και υποχωρούν προς το τέλος της ημέρας.

Στη φάση ενός καταθλιπτικού επεισοδίου μπορεί να εμφανιστούν:

* Καταθλιπτική διάθεση, με ή χωρίς άγχος.

* Απώλεια των ενδιαφερόντων ή μείωση της ικανοποίησης από δραστηριότητες που ήταν ευχάριστες στο παρελθόν.

* Απαισιοδοξία ή απελπισία και αίσθημα αβοηθητότητας.

* Ιδέες ενοχής, αυτομομφής και αναξιότητας.

* Μείωση της ενεργητικότητας και της ζωντάνιας, εύκολη κόπωση.

* Ψυχοκινητική ανησυχία ή ψυχοκινητική επιβράδυνση.

* Δυσκολία στη συγκέντρωση, τη μνήμη και στη δυνατότητα λήψης αποφάσεων.

* Διαταραχές του ύπνου.

* Διαταραχές της όρεξης.

* Μείωση της σεξουαλικής διάθεσης.

* Ευχές θανάτου ή σκέψεις αυτοκαταστροφής και συχνά απόπειρες αυτοκτονίας.

Θεραπεία

Στην αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής ο δρόμος προς την πλήρη και οριστική θεραπεία δεν είναι εύκολος. Υπάρχουν όμως αρκετοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή όχι μόνο να βελτιώσει την κατάστασή του, αλλά και να διατηρηθεί σε αυτή την καλή κατάσταση.

Φαρμακευτική αγωγή

Τα φάρμακα αποτελούν τον θεμελιώδη λίθο στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής. Στόχος της φαρμακευτικής αγωγής είναι όχι μόνο η αντιμετώπιση των οξέων συμπτωμάτων, αλλά η πρόληψη των υποτροπών και η διατήρηση της καλής κατάστασης. Μελέτες των τελευταίων 20 ετών έχουν δείξει ότι τα άτομα που λαμβάνουν τα κατάλληλα φάρμακα παραμένουν καλά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, συγκρινόμενα με εκείνα που δεν παίρνουν φάρμακα. Η φαρμακευτική αγωγή για τη διπολική διαταραχή βρίσκεται ακόμη σε φάση πλήρους εξέλιξης -νέα φάρμακα, νέοι συνδυασμοί προστίθενται στη θεραπευτική φαρέτρα.

Βασικές φαρμακευτικές επιλογές

* Τα σταθεροποιητικά της διάθεσης είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της οξείας μανίας, αλλά κυρίως στη σταθεροποίηση της διάθεσης και την πρόληψη υποτροπών, διασφαλίζοντας ότι η διάθεση του ατόμου θα γίνει αλλά και θα παραμείνει φυσιολογική. Το λίθιο είναι το πιο παλιό και διαδεδομένο σταθεροποιητικό. Κάποιες άλλες ουσίες, που προορίζονταν για τη θεραπεία της επιληψίας (αντιεπιληπτικά), βρέθηκε στη συνέχεια ότι μπορούν να δράσουν και ως σταθεροποιητικά της διάθεσης.

* Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα χορηγούνται με ιδιαίτερη προσοχή στη φάση της κατάθλιψης, κυρίως στις περιπτώσεις εκείνες που τα συμπτώματα αντιστέκονται στα σταθεροποιητικά της διάθεσης.

* Τα νεότερα (άτυπα) αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται κυρίως για την αντιμετώπιση των φάσεων της μανίας. Ορισμένα από αυτά έχει βρεθεί ότι σε κατάλληλη δόση βελτιώνουν τη διάθεση του ασθενούς και κατά την καταθλιπτική φάση, ενώ παράλληλα δρουν και ως σταθεροποιητικά της διάθεσης.

Κάθε φάρμακο έχει, ασφαλώς, πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ο πιο κατάλληλος για να συμβουλεύσει υπεύθυνα για τη φαρμακευτική αγωγή που ενδείκνυται στην περίπτωση κάθε ασθενούς, είναι αποκλειστικά και μόνο ο ψυχίατρός του.

Ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις

Εκτός από τα φάρμακα, ψυχοθεραπείες και ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν συμπληρωματικά στην ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Ανάμεσα σε αυτές, η ψυχοεκπαίδευση αποτελεί μια σύγχρονη θεραπευτική παρέμβαση, ιδιαίτερα χρήσιμη, τόσο για τον ίδιο τον ασθενή όσο και για την οικογένειά του, η οποία ειδικά για τη διπολική διαταραχή παρέχει:

Ενημέρωση για τη νόσο

Εκπαίδευση σε δεξιότητες που διευκολύνουν στην αναγνώριση των πρόδρομων συμπτωμάτων, στην αντιμετώπιση των ειδικών συμπτωμάτων της κάθε φάσης, στη συστηματική λήψη της φαρμακευτικής αγωγής, στην αντιμετώπιση του στρες και των προβλημάτων που απορρέουν από τη νόσο και επηρεάζουν την οικογενειακή και επαγγελματική ζωή του ατόμου.

Υποστήριξη για την αντιμετώπιση της χρονιότητας και του κοινωνικού στιγματισμού

Η διπολική διαταραχή σήμερα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με τα νέα φάρμακα, τη λήψη της κατάλληλης σε κάθε φάση φαρμακευτικής αγωγής, την ψυχοεκπαίδευση και την ψυχολογική υποστήριξη, έτσι ώστε το άτομο να έχει μια φυσιολογική και δημιουργική ζωή.

Ο κίνδυνος της αυτοκτονίας

Ο κίνδυνος της αυτοκτονίας για τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι αυξημένος. Το 20-25% των ασθενών κάνουν απόπειρες αυτοκτονίας, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται στη φάση της κατάθλιψης. Αλλά και κατά τη φάση της μανίας, το άτομο ενδέχεται να βάλει τη ζωή του σε κίνδυνο μέσα από κατάχρηση ουσιών, ανεξέλεγκτη σεξουαλική συμπεριφορά, οδήγηση με υπερβολική ταχύτητα, πρόκληση ατυχημάτων κ.λπ.

Οι ιδέες αυτοκαταστροφής πρέπει να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη προσοχή από το περιβάλλον και απαιτούν άμεση ψυχιατρική παρέμβαση. Το περιβάλλον θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπ' όψιν του τις παρακάτω ενδείξεις:

* Σκέψεις θανάτου («η ζωή δεν έχει κανένα νόημα», «ο θάνατος είναι λύτρωση», «ας πεθάνω να ησυχάσουμε»).

* Απελπισία («όλα μαύρα, δεν υπάρχει ελπίδα, το τέλος έρχεται»).

* Αίσθημα αβοηθητότητας («κανείς δεν μπορεί να βοηθήσει, δεν υπάρχει σωτηρία»).

* Πεποίθηση ότι αποτελεί ο ασθενής εμπόδιο στη ζωή της οικογένειας («να μη σας γίνομαι άλλο βάρος»).

* Κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών.

* Περίεργη διευθέτηση εκκρεμοτήτων (οργάνωση των οικονομικών, δωρεά πολύτιμων αντικειμένων, διαθήκη).

(Γράφει η Μαρίνα Οικονόμου-Λαλιώτη, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής, στο www.enet.gr)

10 χρήσιμα πράγματα για την κατάθλιψη

1. Η κατάθλιψη διαστρεβλώνει τη σκέψη σας. Όταν πάσχετε από κατάθλιψη, το μυαλό μπορεί να παίξει μαζί σας. Εάν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας, παρακαλείστε να καλέσετε κάποιον αμέσως. Μην αφήνετε μία προσωρινή δυσλειτουργία στη σκέψη σας να σας ωθήσει να βλάψετε τον εαυτό σας ή κάποιον άλλο. 


2. Η κατάθλιψη μας κάνει πιο εγωιστές. Είναι πολύ δύσκολο να σκεφτούμε άλλους ανθρώπους όταν είμαστε τυλιγμένοι σε μαύρες σκέψεις και το μόνο που σκεφτόμαστε είναι ο δικός μας πόνος. 


3. Η κατάθλιψη βιώνεται ως άγχος κατά το 65% του χρόνου. Βεβαιωθείτε ότι έχετε μία ακριβή διάγνωση, έτσι ώστε να έχετε και μία πιο αποτελεσματική θεραπεία. 


4. Επίμονη ευερεθιστότητα μπορεί να είναι ένα σύμπτωμα της κατάθλιψης. Εάν ο κόσμος γύρω σας, η ζωή σας ή οι αγαπημένοι σας διαρκώς σας εκνευρίζουν, η αιτία μπορεί να είναι κάτι που συμβαίνει μέσα σας. 


5. Ο χρόνιος πόνος μπορεί να είναι ένα άλλο σύμπτωμα της κατάθλιψης. Παράλληλα, το να βρίσκεστε σε συνεχή δυσφορία μπορεί να προκαλέσει αισθήματα κατάθλιψης. Όταν έχετε κατάθλιψη και πόνο, μπορεί να είναι δύσκολο να καταλάβετε ποιο ήρθε πρώτο. 


6. Το αλκοόλ επιβαρύνει το αίσθημα της κατάθλιψης. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ναρκωτικά. Να θυμάστε ότι όλα τα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων και των αντικαταθλιπτικών, έχουν παρενέργειες. 


7. Οι άνθρωποι δεν επιλέγουν να είναι καταθλιπτικοί, αλλά μπορούν να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα ασχοληθούν με το θέμα. Μπορείτε να επιλέξετε να μην κάνετε τίποτα, αλλά με το να αρνείστε ότι έχετε κάποιο πρόβλημα, αυτό θα επιδεινώσει την κατάσταση. 


8. Η προέλευση της κατάθλιψης μπορεί να είναι περιστασιακή ή/και βιοχημική. Εάν αντιμετωπίζετε ήπια έως μέτρια μορφή κατάθλιψης (που προκύπτει από την απώλεια της θέσης εργασίας, για παράδειγμα), η συμβουλευτική θα σας βοηθήσει. Η βιο-χημική μορφή της κατάθλιψης που εκδηλώνεται σε μέτριο έως σοβαρό βαθμό αντιμετωπίζεται καλύτερα με έναν συνδυασμό φαρμάκων και ψυχοθεραπείας. 


9. Η κατάθλιψη μπορεί να είναι το ίδιο δύσκολη για τα αγαπημένα σας πρόσωπα, όπως είναι και για εσάς. Αυτοί που είναι πιο κοντά σε σας ενδέχεται να νιώσουν ότι δεν τους αγαπάτε πια και μπορεί να απομακρυνθούν από εσάς προκειμένου να μην παρασυρθούν από το δικό σας πόνο. Θυμηθείτε ότι κάποιοι άλλοι υπολογίζουν σε εσάς. 


10. Η άσκηση είναι η ευκολότερη και λιγότερο δαπανηρή θεραπεία για την κατάθλιψη. Ένα απλό περπάτημα μισής ώρας μπορεί να σας βοηθήσει και μερικές φορές να εξαλείψει εντελώς τα συμπτώματα. 


(Πηγή: Psychology Today)

Η μελαγχολία των διακοπών

Καθώς πλησιάζουν οι μέρες των διακοπών, υποτίθεται ότι πρέπει να ανυπομονούμε γι' αυτές και ελπίζουμε ότι θα είναι μία περίοδος ευτυχίας, αρμονίας, ξεκούρασης και χαλάρωσης. Ωστόσο, συχνά αυτή η αναμονή μας μετατρέπει τον ενθουσιασμό σε αισθήματα κατάθλιψης, που κοινώς αποκαλείται η μελαγχολία των διακοπών. Τα κύρια συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πονοκεφάλους, αϋπνία, ανησυχία, άγχος, θλίψη, εντερικά προβλήματα και συγκρούσεις με οικογένεια και φίλους. 


Μέρος του τι συμβαίνει στην περίοδο των διακοπών μπορεί να αποδοθεί στην ίδια την ένταση των δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια των διακοπών. Υπερκατανάλωση φαγητού και αλκοόλ, κούραση, αλλά και πολλές απαιτήσεις: ψώνια, μαγείρεμα, ταξίδια, καλεσμένοι, οικογενειακές συγκεντρώσεις, συγκεντρώσεις στο γραφείο, ακόμα περισσότερα ψώνια και επιπλέον οικονομικό κόστος. Δεδομένης της  οικονομικής κρίσης, το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινώσει τα αισθήματα άγχους ή κατάθλιψης σε μερικούς. 


Παρακάτω δίνονται μερικές συμβουλές προκειμένου να περάσουμε την περίοδο των διακοπών με όσο το δυνατόν λιγότερο ψυχολογικό κόστος, αλλά και να προλάβουμε τυχόν προβλήματα και μελαγχολία για τον εαυτό μας και τους αγαπημένους μας. 


1. Να είστε λογικοί με το πρόγραμμά σας. Μην εξαντλείτε τον εαυτό σας - αυτό κάνει πολλούς ανθρώπους εκκεντρικούς, οξύθυμους και καταθλιπτικούς. Η κόπωση και η λήψη πάρα πολλών καθηκόντων μπορεί να μετριάσουν τη διάθεσή σας. Μάθετε να λέτε όχι και διαχειριστείτε το χρόνο σας σοφά. Αν επιλέξετε να κάνετε λιγότερα, θα έχετε περισσότερη ενέργεια για να απολαύσετε το πιο σημαντικό μέρος των διακοπών: την οικογένεια και τους φίλους σας. 


2. Οργανώστε το χρόνο σας και ιεραρχήστε τις προτεραιότητές σας πριν λάβετε σημαντικές αποφάσεις. 


3. Θυμηθείτε: ανεξάρτητα από τα σχέδιά μας, οι διακοπές δεν μπορούν αυτόματα να αφαιρέσουν τα συναισθήματα της μοναξιάς, τη θλίψη, την απογοήτευση, το θυμό ή το φόβο από εμάς. 

4. Χειριστείτε προσεκτικά κάποια δυσαρέσκεια που μπορεί να σχετίζεται με διακοπές στο παρελθόν. Δηλώστε αμνηστία προς οποιοδήποτε μέλος της οικογένεια ή φίλο με τον οποία είχατε κάποια διαφωνία στο παρελθόν. Μην αισθάνεστε ότι πρέπει να να πείτε στο άτομο αυτό κάθε δυσαρέσκεια που νιώθετε ή παράπονο. Επίσης, μην αφήσετε το άτομο αυτό να κάνει το ίδιο σε εσάς. 


5. Μην περιμένετε από τις διακοπές σας να είναι ακριβώς όπως ήταν όταν ήσασταν παιδιά. Ποτέ δεν θα είναι. Ούτε εσείς είστε οι ίδιοι με όταν ήσασταν παιδιά, ούτε κανείς άλλος από την παρέα ή την οικογένεια είναι. Έτσι, κρατήστε τις προσδοκίες σας σε ισορροπία, καθώς δεν μπορείτε να έχετε όλα όσα θέλετε και κάποια από αυτά θα πάνε στραβά. Να θυμάστε ότι τα πάντα δεν πρέπει να είναι τέλεια και μην ανησυχείτε για τα πράγματα που είναι έξω από τον έλεγχό σας. 


6. Αισθάνεστε ότι δεν έχετε πολλά σχέδια για τις διακοπές σας; Σκεφτείτε να εργαστείτε εθελοντικά σε κάποια κατασκήνωση ή σερβιτόρος σε κάποιο νησί. Ή ακόμα και εργασία σε καταφύγιο αστέγων σε ομάδες που βοηθούν μη προνομιούχα παιδιά. Θα νιώσετε ότι έτσι προσφέρετε στο κοινωνικό σύνολο και θα αποφύγετε αισθήματα κατάθλιψης. 


7. Λειτουργήστε χωρίς σχέδιο και σκεφτείτε διακοπές χαμηλού κόστους. Μην υπερβείτε τον προϋπολογισμό. Δημιουργήστε ένα λογικό οικονομικό πλάνο και επιμείνετε σε αυτό. 


8. Αν πίνετε, μην αφήσετε τις διακοπές να γίνουν η αφορμή για υπερβολές, καταχρήσεις και hangovers. Αυτό θα επιδεινώσει την κατάθλιψη και το άγχος σας. Σε αντίθεση με την κοινή γνώμη, το αλκοόλ επιβαρύνει συμπτώματα κατάθλιψης. 


9. Δώστε στον εαυτό σας ένα διάλειμμα. Δημιουργήστε χρόνο για τον εαυτό σας για να κάνει πράγματα που αγαπά και που χρειάζονται για την σωματική και ψυχική σας ευεξία: αερόβια γυμναστική, γιόγκα, μασάζ, διαλογισμό, γρήγοροι περίπατοι, ή οποιαδήποτε δραστηριότητα σας ηρεμεί και σας δίνει μία καλύτερη προοπτική για το τι είναι σημαντικό στη ζωή σας. 


10. Προσέξτε τη διατροφή σας και να θυμάστε να εξασκήστε. Είναι φυσιολογικό να τρώτε περισσότερο κατά τη διάρκεια των διακοπών, αλλά να γνωρίσετε την επίδραση ορισμένων τροφών στη διάθεσή σας. Εάν τρώτε γλυκά και τροφές με πολλά λιπαρά, θα έχετε λιγότερη ενέργεια. Μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο να κάνετε μία βόλτα πριν ή μετά από ένα μεγάλο γεύμα, παρέα με φίλους ή συγγενείς. 


11. Να έχετε κατά νου το Σύνδρομο Μετά των Διακοπών. Όταν όλη η ένταση και η φασαρία καταλαγιάσουν και πρέπει να μπείτε μέσα στους ρυθμούς της καθημερινότητας, ενδέχεται να νιώσετε μελαγχολία, νοσταλγία ή απογοήτευση. Μία μέρα ξεκούρασης ή μία κοντινή εκδρομή μπορεί να σας φέρει πιο ομαλά στις υποχρεώσεις της νέας εποχής. 


12. Πάνω απ' όλα, αν νιώσετε μελαγχολία, απλά να θυμάστε: Η επιλογή είναι πάντα δική σας, ο ουρανός δεν έχει πάντα σύννεφα και το ποτήρι είναι μισογεμάτο. 




(Πηγή: Psychology Today)

Λες να'ναι τυχερή η νέα γενιά;...

Υπάρχει μια φράση εξαιρετικά αθώα και πονόψυχη σε πρώτη ανάγνωση, που ωστόσο μέρα τη μέρα μεταλλάσσεται μέσα μου σε ιδιαιτέρως μονόφθαλμη και επικίνδυνα ύπουλη. «Δεν με νοιάζει για μένα αλλά για το παιδί μου. Τι κόσμο τους παραδίδουμε;». Σε μια πρόταση καθρεφτίζεται όλη η «ηθική» μας δεοντολογία και ο πυρήνας του κακού. Όλα τα μετράμε με χρήμα. Όλα υφίστανται αν έχουν αντίκρισμα σε χρήμα αλλιώς ακυρώνονται. Είπα λοιπόν να μετρήσω τα ευεργετήματα του κόσμου που παραδίδουμε στην νέα γενιά. Των παιδιών μας. Θα τα γράψω όπως έρχονται στο μυαλό για να θυμηθούν οι παλιοί και να μάθουν οι νεότεροι…Και θέλω τη βοήθειά σας για να συμπληρώσουμε τη λίστα.

Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που αποτελείται από μαμάδες και μπαμπάδες. Όπως τ΄ακούτε! Ο «μπαμπάς» της δικής μου γενιάς ήταν σαν Θεός. Υπήρχε ως προστάτης κάπου ψηλά. Ο σημερινός μπαμπάς ασχολείται με το παιδί του όσο κανένας μπαμπάς στην ιστορία των μπαμπάδων.

Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που η κακομεταχείριση των παιδιών είναι κατακριτέα απόλυτα. Και τα δικαιώματα των παιδιών προστατεύονται. Ξέρετε πουλάκια μου τι σφαλιάρα και τι ξύλο έφαγε η γενιά μου και μάλιστα με την περίεργη κορόνα  «σ΄άρεσε;». Ξέρετε τι δικαίωμα χαστουκιού είχαν οι δάσκαλοι πάνω σε βλαστάρια; Το μαρτύριο με το τράβηγμα της φαβορίτας το θυμάστε οι παλιοί; Οι σύγχρονοι γονείς νοιάζονται για την ψυχή του παιδιού σχεδόν μέχρι ενοχής. Ασχολούνται με τα σώψυχά του. Μιλάνε. Ανταλλάσουν γνώμες. Έχουν επαφή πραγματική. Όλο και πιο πολύ απευθύνονται σε ειδικούς και όχι στην κριτική διάθεση της γειτόνισσας και στην αυθεντία «μιας κυρίας από απέναντι που το παιδάκι της»….

Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που όγκωσε το πουλί. Το «πήρε» σε όλους τους χώρους και όλες τις στάσεις. Το θεοποίησε, το προσκύνησε. Γέμισε εκδόσεις περιοδικών τα περίπτερα «πώς να τον παίρνετε». Και μετά είδε ότι υπάρχουν και άλλα συρτάρια στο ανθρώπινο σώμα…Και τ΄ανοίγουμε πια κι αυτά. Και ψάχνουμε ο ένας τον άλλον. 

Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που σέβεται τα μέχρι πρόσφατα αποκαλούμενα χόμπυ και τα παραδέχεται ως επάγγελμα. Μια τεράστια ποικιλία επιλογών. Μια ορθάνοιχτη βεντάλια. Μακάρι να φτάσουν μέχρι την ιερή ενασχόληση με τη γη…Μακάρι! Στα χρόνια μας όλα περιστρέφονταν γύρω από νομική, αρχιτεκτονική, ιατρική και παντοδύναμο δημόσιο. Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που τα ζόμπι του δημοσίου επιτέλους θα εξανθρωπιστούν.

Θα παραδώσουμε έναν κόσμο που ταξιδεύεται… Που έχουν τη δυνατότητα και σχεδόν την υποχρέωση να τον σεργιανίσουν, να τον ψαχουλέψουν, να τον συναισθανθούν. Να πλαλήσουν μακριά από ομφαλοσκοπήσεις και σαχλαμάρες περιούσιων λαών. Να σεβαστούν τελικά, μέσα από τη διαδικασία την διαφορετικότητα. Να μάθουν! Πιο πολύ από το να δείξουν.

Τους παραδίνουμε έναν κόσμο που έλκεται από τη μόνη ταυτότητα της γοητείας (ότι θεωρεί ο καθένας γοητευτικό) και όχι από καταναγκαστικές ταυτοποιήσεις των άλλων επάνω στο άτομο. Έναν κόσμο που όλο και πιο πολύ σέβεται τις ιδιαιτερότητες του καθενός και τη σεξουαλική του ταυτότητα. Στα χρόνια μας η ομοφυλοφιλία ή είχε το άλλοθι της καλλιτεχνίας ή ήταν για γέλια και κλάματα. Ξέρετε πόσες ζωές ανθρώπων ακυρώθηκαν ή ακόμα χειρότερο εξαναγκάστηκαν σε ανούσιες οικογενειακές θεατρικές παραστάσεις με δήθεν γάμους, δήθεν σχέσεις, δήθεν, δήθεν, δήθεν…

Τους παραδίδουμε έναν κόσμο ανοιχτό στη πληροφόρηση. Στη σχεδόν δωρεάν πληροφόρηση. Αρκεί νάχεις ένα κομπιούτερ…Και όλες οι βιβλιοθήκες, όλα τα μουσεία σε καλωσορίζουν στην πόρτα τους.

Τους παραδίδουμε έναν κόσμο με επιλογές…Ποτέ τόσο μεγάλο κομμάτι της ανθρωπότητας δεν είχε πιο πολλές επιλογές ! Τους παραδίδουμε έναν κόσμο απομυθοποιημένο. Έλιωσαν πολιτικά συστήματα, ξεχείλωσαν μασίφ πεποιθήσεις…Σχεδόν χύθηκε το ένα στο σχήμα του άλλου. Τι ευλογία! Κανένας δεν δικαιούται εκ προοιμίου φωτοστέφανο. Ξέπεσαν θρησκείες. Βγήκε η γλώσσα στους ενδιάμεσους. Τα παπαδαριά κάθε θρησκείας που έσκαγαν κεφαλάκι στη συνάντηση της ψυχής μας με το θείο…Όποιο «θείο» χρίζει η ψυχή του καθενός μας ως «θείο». Όλο και πιο πολύ στερούνται οβολού τα παγκάρια τους.

Τους παραδίδουμε έναν κόσμο που το χρήμα απομυθοποιήθηκε. Έναν κόσμο που έφτασε στον πάτο καθώς η «ελίτ» του είναι πεινασμένα-πλούσια ανθρωπάκια βουτηγμένα στη διαφθορά που φλερτάρουν με της φυλακής τα κάγκελα…Έρμη ελίτ! Τώρα που το σκέφτομαι…

Χρόνια και χρόνια βρώμας και σκόνης...Θα παραδώσουμε έναν κόσμο ξεσκονισμένο. Ναι αυτό κυρίως!

Με δυο κουβέντες…Έγινε ένα πάρτυ στον πλανήτη πουλάκια μου…Πάρτυ και τον κακό του τον καιρό! Έβρεξε χρήμα, σαχλή δήθεν πολυτέλεια, φώτα- κακό- φασαρία, βεγγαλικά, σαματάς, μεγαλεία. Μεγάλο φέσι τελικά. Μεταξύ μας…Τα ποτά όλα μπόμπες. Πολύ κακό για το τίποτα. Για άλλα σπαράζει η ανθρώπινη ψυχή, για άλλα ξεψυχάει…Το μάθαμε αργά…Αρκεί που το μάθαμε. Και τώρα πια η δική μας η γενιά θ΄ανασκουμπωθούμε, θα ξεβολευτούμε, θα πλύνουμε τα πιάτα, θα συγυρίσουμε το χώρο…Λευκό χώρο, καθαρό πεντακάθαρο θα σας παραδώσουμε χρυσάφια μου… Οικονομική κληρονομιά τζίφος. Αυτό είναι το καλύτερο! Οι κληρονομιές πάντα σέρνουν βαριές αλυσίδες… Πόσο μακριά να πας με αλυσίδες στα πόδια. Θα σας κληρονομήσουμε γνώση και αγκαλιά. Τη σφιχτή αγκαλιά που δίνει εκείνος που θεώρησε ότι πήγε πολύ μακριά, που κουράστηκε να περπατά και που κάποια στιγμή πονηρεύτηκε ότι μπορεί να μην είχε πάει τόσο μακριά όσο νόμιζε …Την αγκαλιά που δίνει κάποιος που επιτέλους ξεπέζεψε!  Τελικά άλλα είναι τα απαραίτητα! Για άλλα λιμοκτονεί η ψυχή του ανθρώπου… Τα αληθινά πλούτη μας τα έφερε η προσγείωση. Ευτυχώς προσγειωθήκαμε ανώμαλα. Το τράνταγμα ήταν όλα τα λεφτά, αγγελούδια μου! Θα σας συναντήσουμε στην πίστα του αεροδρομίου…Στον αεροδιάδρομο. Εσείς για απογείωση. Καλό σας ταξίδι! Προορισμός Ζωή…Δώστε ένα φιλί από μας στον κόσμο και μη κωλώνετε!

(Από το protagon.gr, της Ρέας Βιτάλη)

Κατάθλιψη: κι όμως μπορεί να είναι χρήσιμη...

Μάλλον θα αναρωτιέστε ποιο σκοπό εξυπηρετεί η κατάθλιψη... Η προσαρμοστική χρησιμότητα του άγχους είναι προφανής, το ίδιο ισχύει και για το θυμό: και τα δύο μας βοηθούν να υπερασπίσουμε τον εαυτό μας. Αντίθετα, η κατάθλιψη δε φαίνεται να χρησιμεύει σε κάτι. Σύμφωνα, όμως, με την εξελικτική θεώρηση της κατάθλιψης και το βιολογικό παρελθόν μας, έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες για τη χρησιμότητα της κατάθλιψης. 


1. Μας επαναφέρει στην πραγματικότητα 
Μία άποψη για την προσαρμοστική λειτουργία της ήπιας κατάθλιψης είναι ότι μας βοηθά να παραιτηθούμε από προσδοκίες που είναι απίθανο να ευοδωθούν. Επειδή η καταθλιπτική διάθεση μειώνει την ευχαρίστηση που αντλούμε από ορισμένες δραστηριότητες, θεωρείται ότι είναι πιθανότερο να τις εγκαταλείψουμε. Αν δεν υπήρχε κάτι (όπως η κακή διάθεση) που μπορεί να μας πείσει να σταματήσουμε το κυνήγι του ανέφικτου, θα εξακολουθούσαμε την προσπάθεια, σπαταλώντας έτσι χρόνο και ενέργεια. 


2. Μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε την απώλεια 
Όλοι είμαστε σε θέση να νιώσουμε θλίψη όταν χάνουμε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο. Όταν είμαστε θλιμμένοι, βιώνουμε άγχος, θρηνούμε για το άτομο που χάθηκε, νιώθουμε ότι η ζωή μας είναι άδεια, αισθανόμαστε λύπη και έχουμε κακή διάθεση. Ο θρήνος και η λύπη έχουν στόχο να μας ωθήσουν στη δημιουργία νέων σχέσεων. Είναι σαφές ότι αν δεν ήμασταν σε θέση να νιώσουμε θλίψη, πιθανώς να μην ενδιαφερόμασταν για το αν βρισκόμαστε κοντά σε άλλους ή όχι. Αλλά, από εξελικτική σκοπιά, η εγγύτητα με άλλα άτομα είναι ζωτική για την επιβίωσή μας, γι΄ αυτό συνήθως έχουμε αυξημένο κίνητρο να διαμορφώσουμε στενές υποστηρικτικές σχέσεις. Η έλλειψη τέτοιων σχέσεων προκαλεί μεγάλη ψυχική δυσφορία. Κατά συνέπεια, η απώλεια των σχέσεων προσκόλλησης είναι οδυνηρή γιατί η βιολογία μας μάς επιβάλλει να τη βιώσουμε ως οδυνηρή. Ο λόγος λοιπόν που έχουμε ανάγκη την εγγύτητα και που αισθανόμαστε καλά όταν νιώθουμε ότι έχουμε καλές σχέσεις με τους άλλους-και άσχημα όταν διακόπτουμε τις σχέσεις μας- είναι βιολογικός: πρόκειται για μία ανάγκη που διαμορφώθηκε κατά την πορεία εξέλιξης του είδους μας και είναι ιδιαίτερα έντονη στα παιδιά. 
Υπάρχουν περιπτώσεις που η κατάθλιψη εκδηλώνεται χωρίς να έχει προηγηθεί πρόσφατη πραγματική απώλεια. Αργότερα όμως διαπιστώνουμε ότι το άτομο δεν βίωσε ποτέ αγάπη ή δεν ένιωσε επιθυμητό από τους γονείς του. Στις περιπτώσεις αυτές, παρότι το άτομο επιθυμεί την εγγύτητα με άλλα πρόσωπα, αυτή η εγγύτητα κατά την πρώιμη περίοδο της ζωής του συσχετίστηκε με την τιμωρία και την απειλή. Έτσι, είναι μεν δυνατόν να έχουμε έντονη επιθυμία για εγγύτητα με άλλα άτομα και συγχρόνως να πιστεύουμε ότι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε, ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι αναξιόπιστοι και θα μας απογοητεύσουν. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μία διαταραχή. Είναι μία κατάσταση κατά την οποία αναζητούμε την εγγύτητα αλλά δεν είμαστε σε θέση να την επιτύχουμε. 


3. Μας εμποδίζει να εμπλακούμε σε αδιέξοδες καταστάσεις 
Σύμφωνα με μία άλλη εξελικτική θεώρηση, η κατάθλιψη σχετίζεται με την αίσθηση ότι κατά κάποιον τρόπο έχουμε υποταχθεί ή έχουμε αποτύχει. Η κατάθλιψή μας κάνει να παραιτούμαστε από κάθε είδους προκλήσεις, μειώνει τις προσδοκίες μας, ανατρέπει την αισιοδοξία μας και μας γεμίζει με συναισθήματα κατωτερότητας και ντροπής. Μερικές φορές αισθανόμαστε ηττημένοι εξαιτίας του τρόπου που μας φέρονται οι άλλοι. Κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε, αλλά δεν φαίνεται να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όταν δεχόμαστε έντονη κριτική από τους άλλους, υπάρχει περίπτωση να καταλήξουμε να πιστεύουμε τις αυστηρές κρίσεις τους. Έτσι, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε αποτυχημένοι αν θέτουμε πολύ υψηλούς στόχους, αν προσπαθούμε να είμαστε τέλειοι και να μην κάνουμε λάθη. Εφόσον δεν είναι δυνατόν να εκπληρώσουμε τις μεγάλες προσδοκίες μας ή να εκπληρώσουμε τα αυστηρά κριτήρια που έχουμε θέσει για τον εαυτό μας, νιώθουμε συνεχώς αποτυχημένοι. Όταν δεν επιτυγχάνουμε τους στόχους μας, θεωρούμε ότι έχουμε αποτύχει τελείως. Η κατάθλιψη μας εμποδίζει να εμπλακούμε εξαρχής σε αποτυχημένες προσπάθειες. 


Η ανθρώπινη φύση θα μπορούσε να παρομοιαστεί με πιάνο. Είμαστε ικανοί να παίζουμε υπέροχες μελωδίες, αλλά και να παράγουμε απαίσιους ήχους. Ένα από τα πράγματα που πρέπει να μάθουμε στη ζωή μας είναι ποιες εύηχες νότες μπορούμε να παίξουμε και πώς να τις παίξουμε όταν το επιθυμούμε. Αν συνεχώς κατακρίνουμε τον εαυτό μας και θεωρούμε ότι δεν αξίζει την αγάπη, ότι είναι κατώτερος και άχρηστος, διατηρούμε σε λειτουργία το σύστημα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κατάθλιψη. Άρα ένας από τους τρόπους να απενεργοποιήσουμε το σύστημα αυτό που μας προκαλεί τόση δυσφορία, είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας. 


(Από το βιβλίο "Ξεπερνώντας την Κατάθλιψη" του Paul Gilbert)

Παράλογες Ιδέες ή Συναισθηματική Ισορροπία;

Σύμφωνα με τη Λογικοθυμική Θεωρία του Albert Ellis, ο άνθρωπος είναι λογικό ον, είναι ευτυχισμένος όταν σκέφτεται λογικά, ενώ όταν σκέφτεται παράλογα, είναι δυστυχής. Με βάση αυτή τη θεωρία, η σκέψη και το συναίσθημα είναι αλληλένδετα, και για το λόγο αυτό οι παράλογες σκέψεις είναι η αιτία που μας οδηγεί σε αρνητικά συναισθήματα, όπως είναι το άγχος, οι ενοχές, ο θυμός, η κατάθλιψη, και κατά συνέπεια στη μείωση της αυτοεκτίμησης.

Ο Ellis διατύπωσε 11 παράλογες ιδέες οι οποίες πιστεύει ότι ισχύουν κυρίως στο Δυτικό Πολιτισμό, τις μαθαίνουμε από το οικογενειακό περιβάλλον, ενισχύονται πολλές φορές από την κοινωνία και αποτελούν τις βασικές αιτίες για συναισθηματικές διαταραχές.

Αυτές είναι:

1. Είναι απολύτως απαραίτητο να αγαπιέται κανείς, να τον αγαπούν και να τον αποδέχονται όλοι από το περιβάλλον του

2. Για να αξίζει κάποιος θα πρέπει να είναι ικανός, επαρκής και να επιτυγχάνει σε όλα

3. Μερικοί άνθρωποι είναι κακοί και γι' αυτό πρέπει να κατηγορούνται και να τιμωρούνται

4. Είναι τρομερά καταστροφικό να μη γίνονται τα πράγματα όπως τα θέλει κανείς

5. Η δυστυχία είναι αποτέλεσμα εξωτερικών γεγονότων, τα οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει

6. Αν κάτι είναι επικίνδυνο και βλαβερό, αυτό πρέπει συνέχεια να απασχολεί τη σκέψη του ανθρώπου

7. Είναι πιο εύκολο να αποφεύγει κανείς τις δυσκολίες και την προσωπική ευθύνη παρά να τις αντιμετωπίζει κατά πρόσωπο.

8. Οι άνθρωποι είναι απαραίτητο να βασίζονται σε άλλους και να έχουν την υποστήριξη κάποιου ισχυρότερου.

9. Οι προηγούμενες εμπειρίες και γεγονότα στη ζωή ενός ανθρώπου καθορίζουν την τωρινή συμπεριφορά του και δεν μπορούν να αλλάξουν

10. Οι άνθρωποι πρέπει να απασχολούνται και να στεναχωριούνται με τα προβλήματα των άλλων

11. Υπάρχει πάντοτε μία σωστή και συγκεκριμένη απάντηση σε κάθε πρόβλημα και είναι καταστροφικό αν ο άνθρωπος δεν μπορέσει να τη βρει

Δεν σημαίνει ότι κάποιος που σκέφτεται με βάση μία από τις παραπάνω ιδέες, συνεπάγεται ότι θα αρχίσει να σκέφτεται και με τις υπόλοιπες 10, ή ότι θα αναπτύξει κάποια συναισθηματική διαταραχή, ή ότι θα ανατρέχει σε αυτή σε όλη του τη ζωή. Κάθε μία από αυτές τις παράλογες πεποιθήσεις τις επιλέγουμε σε κάποια συγκεκριμένη φάση της ζωής μας και το πόσο θα μας καθηλώσει σε ένα σημείο ή όχι εξαρτάται από το πόσα έχουμε επενδύσει πάνω σε αυτή την ιδέα.

Μερικά παραδείγματα αυτών των πεποιθήσεων είναι ότι:

-πρέπει να μένουμε πιστοί στις παραδόσεις

-πρέπει να αποδεικνύουμε την αξία μας

-είναι δύσκολο να ξεμάθουμε τις παλιές μας συνήθειες

-πρέπει να μας φέρονται δίκαια και ηθικά

-πρέπει να μας νοιάζει τι σκέφτονται οι άλλοι για μας

-πρέπει να μας επιδοκιμάζουν και να μας αγαπούν

Οι παράλογες πεποιθήσεις είναι μέρος του μοντέλου συμπεριφοράς ΑΒΓ:

Α=> Το γεγονός

Β=> Το σύστημα πεποιθήσεων, οι σκέψεις

Γ=> Η συναισθηματική αντίδραση

Παράδειγμα:

Α=> "Πήγα σε μία συνέντευξη και δεν πήρα τη δουλειά"

Β=> "Είμαι ανάξιος, δεν έχω ικανότητες"

Γ=> "Έχω περισσότερο άγχος και λιγότερη πίστη στον εαυτό μου"

Η λύση βρίσκεται αν εστιάσουμε στο Β, δηλαδή την παράλογη σκέψη,

την αναγνωρίσουμε,

βρούμε από που προήλθε,

ποιος την προκάλεσε,

να την απορρίψουμε,

να την αντικαταστήσουμε με μία λογική,

να εστιάσουμε στο ΕΔΩ και ΤΩΡΑ

Παράδειγμα:

Α=> "Πήγα σε μία συνέντευξη και δεν πήρα τη δουλειά"

Β=> "Γιατί θεωρώ τον εαυτό μου ανάξιο; Δεν θα ήταν καταστροφικό γεγονός που δεν με πήραν στη δουλειά, μια απόρριψη δεν με κάνει ανάξιο και χωρίς ικανότητες"

Γ=> "Έχω λιγότερο άγχος και δεν κλονίζεται η πίστη στον εαυτό μου"