Η Πεπατημένη

"Στη ζωή σου μπορεί να θαυμάζεις ακραίες προσωπικότητες, από καλλιτέχνες και φιλοσόφους μέχρι επιστήμονες ή αθλητές.

Ως γονιός όμως κατά βάθος θέλεις, σχεδόν αταβιστικά, το παιδί σου να γίνει μέσος άνθρωπος. Ίσως για να το προφυλάξεις από τις κακοτοπιές που ενστικτωδώς ξέρεις ότι περιμένουν όποιον αφήνεται να διάγει έναν βίο διαφορετικό από εκείνον του μέσου όρου.

* * *

Το πρωτοδιάβασα στον «Ηλίθιο» του Ντοστογιέφσκι, όπου πρωταγωνιστεί ένας ξεχωριστός μεν άνθρωπος, αλλά και από την αρνητική και από τη θετική πλευρά του. Δηλαδή, η ιδιότητα του τίτλου εξερευνάται όχι μόνο ως ελάττωμα αλλά και ως αρετή (για την ακρίβεια, πρόπλασμα του δημιουργού ήταν ο ίδιος ο Χριστός και στόχος του ένα μυθιστόρημα με ήρωα το Καλό, την ενσάρκωσή του). 

Γράφει λοιπόν ο Φιόντορ κάπου στην αρχή του τρίτου μέρους: «Ποια μάνα, που αγαπάει τρυφερά το παιδί της, δεν θα τρομάξει και δεν θ' αρρωστήσει απ' το φόβο της, αν ο γιος ή η κόρη της παρεκκλίνουν έστω και στο ελάχιστο από την πεπατημένη; "Ας είναι καλύτερα ευτυχισμένος, ας ζήσει τη ζωή του χαρούμενος, και να του λείπουν οι πρωτοτυπίες", σκέφτεται κάθε μάνα νανουρίζοντας το μωρό της». 

Το πρωτοδιάβασα πολλά χρόνια πριν κάνω παιδί, και δεν μου έφυγε από το μυαλό. Πολύ περισσότερο όταν το παιδί μου άρχισε να μεγαλώνει.

* * *

Πήγαινε, θυμάμαι, στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού, και της μόδας ήταν τότε το ντόπιο σίριαλ «Στο παραπέντε». Στον σχολικό της μικρόκοσμο ήταν παραπάνω από απλή μόδα, ένα είδος θρησκείας. Την αφήσαμε να το παρακολουθεί, με μέτρο πάντα, για να μην εμποδίσουμε την κοινωνικοποίησή της. 

Η ιστορία επαναλήφθηκε έκτοτε, συχνά με βιβλία της μόδας, όπως πρόσφατα τα μυθιστορήματα με βρικόλακες της Στέφανι Μέγιερς ή λίγο παλαιότερα με τη σειρά του «Χάρι Πότερ» (η «εκδίκηση της γυφτιάς» ήταν ότι, πιο πολύ κι από το έργο της Τζόαν Ρόουλινγκ, η μικρή λάτρεψε τα βιβλία του «Λέμονι Σνίκετ» με την ανατρεπτική ειρωνεία τους).

* * *

Το θέμα δεν ήταν να μη διαβάζει λογοτεχνία χαμηλού επιπέδου, δεν έχω τέτοιες προκαταλήψεις. Αντιθέτως, θεωρώ το αναγνωστικό μας ένστικτο σοφότερο από τη λογική, και το να φλέγεσαι για ό,τι διαβάζεις σημαντικότερο από το τι είναι αυτό. Αρκεί να το χαλιναγωγείς και να μη φτάνεις σε βαθμό παραλυσίας. Για λόγους ισορροπίας να μην ξεχνάς και την απέναντι όχθη της υψηλής λογοτεχνίας. 

Ζήτησα εν ολίγοις ανταλλάγματα: οι τρεις τόμοι του «Χάρι Πότερ» να εναλλάσσονται με τον «Φύλακα στη σίκαλη», τον «Ζορμπά», τη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα.

* * *

Προσπάθησα επίσης να πάρω διδάγματα από την πεπατημένη που ακολουθεί η γενιά της κόρης μου. Κάποιο λόγο έχουν οι μικρότεροι που τρελαίνονται για τη γοτθική παραφιλολογία με μάγους και ξωτικά. 

Δεν αρκεί η εξήγηση ότι οι κυρίαρχοι Αγγλοσάξονες επιβάλλουν την υποκουλτούρα τους σε όλο τον κόσμο. Κάτι αναπληρώνει η διαφυγή των παιδιών σε κόσμους αχαλίνωτης φαντασίας. Ίσως αποτελεί αντιστάθμισμα στην ωμά πραγματιστική, υπερτεχνολογική καθημερινότητά μας. 

Έφτασα στο σημείο να εκτιμώ τη μεταφορά-εύρημα της Μέγιερς, κι ας κακολογούν το άτεχνο ύφος της. Έφηβη σαν τις αναγνώστριές της, η αφηγήτρια-ηρωίδα της ερωτεύεται έναν νεαρό βρικόλακα. Για τα κορίτσια, τα αγόρια ανήκουν σε μια φυλή ξένη, σχεδόν βαμπίρ. Σαν να λέμε: «Σε έλκει, κι ας είναι αυτό που είναι!»

* * *

Το ερώτημα παραμένει. Να εξωθείς ή να αποτρέπεις το παιδί σου από την πεπατημένη σε οποιονδήποτε τομέα; Ιδίως σε μια χώρα-αποθέωση του μέσου όρου, σαν τη μικροαστική Ελλάδα; 

Ως γνωστόν, δεν υπάρχει ούτε Ανωτάτη ούτε Κατωτάτη Σχολή Γονέων. Κάνεις ό,τι καλύτερο μπορείς, με όση υπομονή και αγάπη διαθέτεις, κι ο Θεός βοηθός. 

Όμως, δεν είναι δυνατόν να μη βλέπεις πόσο συντηρητικός γίνεσαι. Και ότι ο ρόλος του γονιού σε αναγκάζει να επιλέγεις και να αποδέχεσαι νόρμες με τις οποίες εσύ ο ίδιος διαφωνείς ή τις αποστρέφεσαι. 

Άνθρωπος σημαίνει αντίφαση."


Βαγγέλης Ραπτόπουλος


[«Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας», εκδόσεις Ίκαρος, σελ. 540-542. ― http://wp.me/PJlOq-1oV.]

Μερικές σκέψεις για τη βουλιμία

"Τρώω ακατάπαυστα, αλλά, αν με ρωτήσεις, δεν ξέρω να σου πω τι είναι πείνα. Ο άνθρωπος που τρώει ό,τι βρει γιατί δεν πεινάει."


"-...και πάω και τρώω.
- Τι τρώτε;
-Ξέρετε, θα το πω. Σκέφτηκα, τι μαλακίες με ρωτάει τώρα;
... Τρώω φαγητό.
-Τι θα πει "φαγητό";
-Θα πει γλυκά.
-Τι θα πει "γλυκά";
-Τρώω αυτό που μου λείπει. Τρώω τη γλύκα της ζωής. Τρώω χαρά. Τρώω ευχαρίστηση. Τι θυμήθηκα... Προχτές ήμουν με τη φίλη μου τη Χ. Κάναμε έρωτα κι ύστερα θέλησε να μου προσφέρει μία καριόκα. Εγώ δεν την ήθελα καθόλου. Τι να την κάνω, αφού είχα την original..."


"Όλη την εβδομάδα έτρωγα ασταμάτητα. Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι φερόμουν όπως ακριβώς τότε που, παιδάκι, περίμενα τον πατέρα μου με τις σακούλες τα καλούδια, που τα καταβρόχθιζα ασυγκράτητα. Μπορεί η μάνα μου να μην ήταν πια εκεί, όμως εκείνος, αν και δεν ερχόταν πάντοτε, ερχόταν κάποτε. Ήταν η ελπίδα μου."

"Τις τελευταίες μέρες μού συνέβη κάτι πρωτοφανές για μένα. Κάθομαι στο τραπέζι να φάω επειδή πεινάω. Δεν ξέρω αν σας το έχω πει, αλλά εγώ είμαι ο άνθρωπος που δεν έχει πεινάσει ποτέ, ούτε ξέρει τι θα πει πείνα. Πάντα τρώω βουλιμικά, όχι επειδή πεινάω. Και τώρα νιώθω ότι πεινάω. Είναι κάτι τελείως καινούργιο για μένα. Δέχτηκα φαίνεται κάτι τελικά: η μαμά δεν ζει, ο πατέρας δεν θα έρθει."

"Μου αρέσουν τα γλυκά. Όταν όμως αρχίζω να τρώω, τρώω τόσα, που στο τέλος μού πονάει το στομάχι μου. Το ξέρω έτσι θα γίνει, αλλά δεν μπορώ και το κάνω. Είναι σαν εκείνη την ώρα να εκδικείσαι τη σκέψη σου, το συναίσθημά σου, το μυαλό σου γενικότερα."

"Αν θέλεις να δεις έναν άνθρωπο που δεν έχει πεινάσει ποτέ, κοίτα εμένα: τρώω συνέχεια, ό,τι βρω μπροστά μου, χωρίς να πεινάω. Δεν ξέρω τι σημαίνει το αίσθημα της πείνας."

"Όταν με πιάνει η βουλιμία, παίρνω και τρώω ό,τι βρω μπροστά μου. Τρώω ασταμάτητα μέχρι που δεν μπορώ άλλο, και πρέπει να κάνω εμετό για να μη σκάσω. Όμως, δεν τρώω επειδή πεινάω. Ποτέ δεν έχω φάει επειδή πεινούσα. Δεν τρώω φαΐ. Τρώω χαρά. Τρώω αγάπη. Όσα δε χόρτασα ποτέ τρώω. Σε όλη μου τη ζωή, δεν χόρτασα ποτέ ζωή... Δεν χόρτασα ζωή."

"Αν υπάρχει άνθρωπος που δεν ξέρει τι θα πει πείνα, αυτός είμαι εγώ. Γιατί τρώω πάντοτε ό,τι βρω μπροστά μου, χωρίς να νιώθω αν πεινάω. Δεν ξέρω αν πεινάω ή δεν πεινάω. Το αίσθημα της πείνας και του κορεσμού έχει μπλοκάρει. Το μόνο που γίνεται είναι να τρώω και να μην τρώω ανάλογα με την κατάστασή μου, το πώς είμαι. Τρώω όταν είμαι άσχημα, όταν έχω λύπη ή ανία..."

"Πάντα κάτι δεν μου φτάνει κι έτσι με πιάνει βουλιμία. Όμως, αφού δεν σημαίνει "πεινάω", τότε τι σημαίνει "τρώω";"

"Δε νιώθω καλά με το σώμα μου. Κάποιος μέσα μου με επικρίνει συνέχεια για το πώς είμαι. Κι εγώ προσέχω συνέχεια, όλο αγωνία, τι τρώω, πώς φαίνομαι. Αλλά κάθε τόσο πέφτω με τα μούτρα και τρώω ό,τι βρω. Γλυκά κυρίως. Τρώω μέχρι που μου πονάει το στομάχι μου. Μάλλον αυτό προηγείται, επειδή αυτό που είμαι σήμερα είναι το σημείο όπου συναντιούνται δύο ηλικίες: το παιδί που θέλει να κάνει το δικό του, να φάει όσα γλυκά θέλει, να κάνει σκανταλιές... και κάποιος μεγάλος που το επικρίνει συνέχεια και το καταπιέζει. Το γλυκό δεν σου προσφέρει τίποτα, είναι ένα κενό. Κι εγώ όταν τρώω τα γλυκά μέχρι να πονέσω, τρώω το τίποτα, το κενό."


(Από το βιβλίο "Όπως ειπώθηκαν εκεί και ακούστηκαν" του Ν. Σιδέρη) 

Το σπίτι της ζωής

Ήταν κάποτε ένας ξυλουργός που ειδικευόταν στη συναρμολόγηση προκατασκευασμένων σπιτιών. Εργαζόταν για κάποιον επιχειρηματία, ο οποίος του προμήθευε έτοιμα τα ξύλα κι εκείνος τα μοντάριζε, στερέωνε τους αρμούς, έφτιαχνε το σπίτι και προετοίμαζε τις λεπτομέρειες. 


Μια μέρα, αποφασίζει ο ξυλουργός ότι έχει δουλέψει αρκετά, κι είναι πια καιρός να ξεκουραστεί. Έτσι, πάει να μιλήσει στον επιχειρηματία και του λέει πως πήρε την απόφαση να βγει στη σύνταξη. Καθώς, όμως, του έμενε ακόμη να τελειώσει ένα σπίτι, τον ειδοποιεί ότι αυτή θα είναι η τελευταία του δουλειά. 
"Τι κρίμα!" λέει ο επιχειρηματίας, "είσαι καλός στη δουλειά σου... Δε θέλεις να δουλέψεις λίγο ακόμα;"
"Όχι, όχι. Η αλήθεια είναι πως έχω πολλά πράγματα να κάνω, θέλω και να ξεκουραστώ..."
"Πολύ καλά."


Ο ξυλουργός τελειώνει το τελευταίο σπίτι και πάει να αποχαιρετήσει τον επιχειρηματία, αλλά αυτός του λέει: 
"Κοίτα, ήρθε μία παραγγελία της τελευταίας στιγμής, πρέπει να φτιάξεις ακόμη ένα σπίτι. Αν μου κάνεις αυτή τη χάρη... Δε θα έχεις τίποτε άλλο να κάνεις... Ασχολήσου αποκλειστικά με την κατασκευή αυτού του τελευταίου σπιτιού, πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι, αλλά σε παρακαλώ, ανάλαβε αυτή την τελευταία δουλειά". 


Ο ξυλουργός, αν και θυμωμένος με την παραγγελία αυτή, αποφασίζει παρ'όλα αυτά να την εκτελέσει και να φτιάξει το σπίτι όσο πιο γρήγορα γίνεται, για να πάει μετά να ξεκουραστεί, όπως ήθελε πραγματικά. Τώρα πια δεν έχει τίποτα να διαφυλάξει, αφού θα σταματήσει τη δουλειά, τώρα πια δεν χρειάζεται να επιδιώκει την αναγνώριση των άλλων, τώρα δεν διακυβεύεται η φήμη του ούτε η αμοιβή του, τώρα δεν διακινδυνεύει τίποτα απολύτως, γιατί έχει τελειώσει την καριέρα του. Το μόνο που θέλει, είναι να τελειώσει το σπίτι γρήγορα. 


Έτσι, λοιπόν, συναρμολογεί τα ξύλα, τα στερεώνει χωρίς πολύ κέφι, χρησιμοποιεί υλικά πολύ χαμηλής ποιότητας για να μειώσει το κόστος, δεν τελειώνει τις λεπτομέρειες... Με λίγα λόγια, κάνει δουλειά πολύ κατώτερη αυτής που έκανε συνήθως. Τέλος, στα γρήγορα, ολοκληρώνει το σπίτι. 


Οπότε, πάει στον επιχειρηματία κι εκείνος, έκπληκτος, του λέει: 
"Τι; Το τελείωσες κιόλας;" 
"Ναι, ναι, είναι έτοιμο"
"Ωραία, πάρε... Βάλε την κλειδαριά, κλείδωσε και φέρε μου το κλειδί."
Πάει ο ξυλουργός, βάζει την κλειδαριά, κλειδώνει και επιστρέφει με το κλειδί. 


Μόλις το παίρνει ο επιχειρηματίας το κλειδί, του το ξαναδίνει και λέει:
"Αυτό είναι το δώρο της εταιρείας για σένα..."



Μπορεί να μην το καταλαβαίνουμε, όμως η ζωή που φτιάχνουμε καθημερινά είναι το σπίτι μέσα στο οποίο ζούμε. Και το χτίζουμε εμείς οι ίδιοι. 
Αν έχεις συναίσθηση ότι σου αξίζει να ζεις καλύτερη ζωή... γιατί να μη φτιάξεις ένα καλύτερο σπίτι;
Τι καλά θα ήταν, αλήθεια, αν αρχίζαμε από δω και πέρα να είμαστε πιο προσεκτικοί με ό,τι φτιάχνουμε... 


(Από το βιβλίο "Ο δρόμος της αυτοεξάρτησης" του Χ. Μπουκάι)

"Το άλλο μου μισό"...

Η χειρότερη από τις αντιλήψεις που έμαθαν και μετέφεραν οι γονείς στα παιδιά τους είναι πως υποτίθεται ότι βρισκόμαστε στην αναζήτηση του άλλου μας μισού. Γιατί να μην προσπαθούμε να βρούμε κάποιον ολόκληρο αντί να συμβιβαστούμε με κάποιον μισό;

Ο έρωτας που προτείνουμε χτίζεται μεταξύ ολόκληρων ανθρώπων που συναντιούνται, όχι ανάμεσα σε δύο μισά που χρειάζονται το ένα το άλλο για να νιώσουν ολόκληρα.

Όλες οι ιστορίες αγάπης καταλήγουν σ' ένα ευτυχές τέλος: "Παντρεύτηκαν, κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα..." Ας ξυπνήσουμε τους κοιμισμένους: η σχέση δεν είναι έτσι. Η σχέση είναι ένας νέος δρόμος - μία πρόκληση.

Αυτό που μπορώ να περιμένω από μία σχέση είναι ένας σύντροφος στο δρόμο μου, στη ζωή, κάποιος που να με τρέφει και με τη σειρά του να τρέφεται από την παρουσία μου. Αλλά πάνω απ' όλα, κάποιος που δεν θα παρεμβαίνει στο δρόμο της ζωής μου.

Όταν χρειάζομαι τον άλλο για να ζήσω, η σχέση μετατρέπεται σε εξάρτηση. Και υπό εξάρτηση, επιλογές δεν μπορούν να γίνουν.
Και χωρίς επιλογή δεν υπάρχει ελευθερία.
Και χωρίς ελευθερία δεν υπάρχει αληθινός έρωτας.
Και χωρίς αληθινό έρωτα μπορεί να υπάρχουν γάμοι, αλλά δεν υπάρχει σχέση.


(Από το βιβλίο "Να βλέπεις στον έρωτα", του Χορχέ Μπουκάι)

3 λόγοι για να σταματήσετε να κατηγορείτε τον/την σύντροφό σας

Πότε ήταν η τελευταία φορά που αφού κατηγορήσατε το σύντροφό σας, καταφέρατε κάτι περισσότερα από την κλιμάκωση των αρνητικών σας συναισθημάτων; Ακόμα κι αν είναι πραγματικό δικό του ή δικό της φταίξιμο, το να επιλέξετε να μην κατηγορήσετε το/τη σύντροφό σας προσφέρει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, μπορείτε να αποφύγετε άσχημες σκηνές, ξεσπάσματα και ενοχές. Σε μακροπρόθεσμο, χτίζετε την αυτο-ευθύνη. 
Εδώ είναι μία προεπισκόπηση τριών λόγων για να σταματήσουμε να κατηγορούμε τον/τη σύντροφό μας: 
1. Με τις κατηγορίες ενεργοποιούνται αναμνήσεις του συντρόφου από την παιδική ηλικία σχετικές με το άγχος, το θυμό και την ντροπή. Επομένως, γιατί να μην αντιδράσει σαν παιδί;
2. Με τις κατηγορίες, αντανακλάτε τις δικές σας μη ρεαλιστικές προσδοκίες. 
3. Με τις κατηγορίες, εκφράζετε τη δική σας συναισθηματική ανωριμότητα. 


ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΑ ΟΦΕΛΗ 


Λόγος Νο1: Μπορείτε να αποφύγετε την έκφραση παιδικών αντιδράσεων 


Το να τονίζετε τις κατηγορίες απέναντι στο σύντροφό σας μοιάζει με το να τονίζετε ότι το κάπνισμα σκοτώνει. Όλοι το γνωρίζουν. Οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη την αλλαγή στη συμπεριφορά τους, δεν έχουν ανάγκη να το ακούσουν. 
Είναι ανθρώπινο να αντιδράσει κάποιος με αρνητικά συναισθήματα όταν αισθάνεται ότι απειλείται. Ο εγκέφαλος ενός παιδιού ερμηνεύει έναν θυμωμένο γονέα που τιμωρεί ως απειλή για την επιβίωση του παιδιού. Ένας ενήλικας συνδέει (αν και, ίσως, όχι συνειδητά) έναν θυμωμένο σύντροφο, ο οποίος απαιτεί αλλαγή συμπεριφοράς από αυτόν, με απειλητικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτές οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ συντρόφων περιγράφονται ως απειλητικές για το εγώ. 


Στοιχείο-κλειδί: Θυμηθείτε, ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να καταλάβει τη διαφορά μεταξύ μίας κατάστασης απειλητικής για τη ζωή και μίας κατάστασης απειλητικής για το εγώ. Είτε ακούσετε μία έκρηξη είτε σας πέσουν τα κλειδιά σας στον υπόνομο, η άμεση αντίδραση του εγκεφάλου είναι η ίδια. 
Όταν ο ενήλικος νους σκέφτεται "Αυτό είναι απαίσιο - Δεν μπορώ να το ανεχτώ" ο εγκέφαλος απελευθερώνει ορμόνες φυγής ή πάλης. Αν είστε αυτός που κατηγορεί, τότε μάλλον έχει βιώσει μία απειλή για το εγώ σας, για την ηρεμία σας, την επιθυμία σας για ισότητα και σεβασμό. Αν είστε αυτός που κατηγορείται, αναμνήσεις από καταστάσεις απειλητικές για τη ζωή ενεργοποιούνται. Και οι δύο εγκέφαλοι των ενηλίκων αντιλαμβάνονται καταστάσεις απειλητικές για το εγώ τους ως απειλές για τη ζωή τους και αντιδρούν ανάλογα. 


Το αντίδοτο: Επιλέξτε να διατηρήσετε την επικοινωνία σας σε ένα επίπεδο ενηλίκων. Από το να μιλάτε σαν θυμωμένος γονιός ή ως παιδί σε άμυνα, μιλήστε στο σύντροφό σας όπως θα μιλούσατε σε έναν ενήλικο φίλο σας. Κατευθύνετε το μυαλό σας, όπως κάνετε όταν μιλάτε σε φίλους, προκειμένου να κρύψετε αρνητικά συναισθήματα και να παράγετε λογικές αντιδράσεις. 


ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΑ ΟΦΕΛΗ 


Λόγοι Νο2 & Νο3: Μπορείτε να αρπάξετε την ευκαιρία για να κάνετε εξάσκηση στο θέμα της αυτο-ευθύνης 


Αν η ιδέα της άσκησης στην αυτο-ευθύνη μέσα στις ρομαντικές σχέσεις είναι καινούργια για σας, εδώ βρίσκεται μία σύντομη περιγραφή αυτής της ιδέας. Η ικανοποίησή σας από τη σχέση, οι προσδοκίες σας και οι συναισθηματικές σας αντιδράσεις δεν είναι ευθύνη του συντρόφου σας. Εσείς είστε υπεύθυνοι γι΄αυτά που σκέφτεστε, γι' αυτά που αισθάνεστε και για το πώς συμπεριφέρεστε. 

• Ακόμα κι αν η συμπεριφορά του συντρόφου επιδέχεται κατηγόριας, το να κατηγορείτε τον σύντροφό σας αντανακλά τις δικές σας μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Αν είστε δυσαρεστημένοι με τον σύντροφό σας, εξετάστε τις προσδοκίες σας. Ακόμα κι αν οι προσδοκίες σας φαίνονται λογικές και φίλοι και συγγενείς συμφωνούν μαζί σας, το να μένετε προσκολλημένοι σε συμβατικές προσδοκίες εξαιτίας της απροθυμίας του συντρόφου σας προκαλεί δυσαρέσκεια. 

• Ακόμα κι αν η συμπεριφορά του συντρόφου επιδέχεται κατηγόριας, το να τον κατηγορείτε προέρχεται από τη δική σας συναισθηματική ανωριμότητα. Γνωρίζετε ότι η συναισθηματική ωριμότητα δεν δεν αποκτάται αυτόματα με την πάροδο του χρόνου; Σύμφωνα με έρευνες, ο εγκέφαλός μας είναι δεν διαθέτει τις βασικές λειτουργίες της συναισθηματικής ωριμότητας (αναστολή αρνητικών συναισθημάτων, κρίση, λογική σκέψη) μέχρι την ηλικία των 25-26 ετών. 

Μπορεί να αναλαμβάνουμε τις ευθύνες της ενήλικης ζωής - επιλογή συντρόφου, σπουδές, αποταμίευση, ανατροφή παιδιών - χωρίς να έχουμε γίνει ώριμοι αρκετά. Όπως όλες οι πραγματικά πολύτιμες δεξιότητες ζωής, η συναισθηματική ωριμότητα απαιτεί αποφασιστικότητα και εξάσκηση. 


Το αντίδοτο: Κάνετε εξάσκηση επανεξετάζοντας τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες σας και ελέγχοντας τις αρνητικές συναισθηματικές σας αντιδράσεις. 


(Πηγή: Psychology Today)

Η μελαγχολία των διακοπών

Καθώς πλησιάζουν οι μέρες των διακοπών, υποτίθεται ότι πρέπει να ανυπομονούμε γι' αυτές και ελπίζουμε ότι θα είναι μία περίοδος ευτυχίας, αρμονίας, ξεκούρασης και χαλάρωσης. Ωστόσο, συχνά αυτή η αναμονή μας μετατρέπει τον ενθουσιασμό σε αισθήματα κατάθλιψης, που κοινώς αποκαλείται η μελαγχολία των διακοπών. Τα κύρια συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πονοκεφάλους, αϋπνία, ανησυχία, άγχος, θλίψη, εντερικά προβλήματα και συγκρούσεις με οικογένεια και φίλους. 


Μέρος του τι συμβαίνει στην περίοδο των διακοπών μπορεί να αποδοθεί στην ίδια την ένταση των δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια των διακοπών. Υπερκατανάλωση φαγητού και αλκοόλ, κούραση, αλλά και πολλές απαιτήσεις: ψώνια, μαγείρεμα, ταξίδια, καλεσμένοι, οικογενειακές συγκεντρώσεις, συγκεντρώσεις στο γραφείο, ακόμα περισσότερα ψώνια και επιπλέον οικονομικό κόστος. Δεδομένης της  οικονομικής κρίσης, το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινώσει τα αισθήματα άγχους ή κατάθλιψης σε μερικούς. 


Παρακάτω δίνονται μερικές συμβουλές προκειμένου να περάσουμε την περίοδο των διακοπών με όσο το δυνατόν λιγότερο ψυχολογικό κόστος, αλλά και να προλάβουμε τυχόν προβλήματα και μελαγχολία για τον εαυτό μας και τους αγαπημένους μας. 


1. Να είστε λογικοί με το πρόγραμμά σας. Μην εξαντλείτε τον εαυτό σας - αυτό κάνει πολλούς ανθρώπους εκκεντρικούς, οξύθυμους και καταθλιπτικούς. Η κόπωση και η λήψη πάρα πολλών καθηκόντων μπορεί να μετριάσουν τη διάθεσή σας. Μάθετε να λέτε όχι και διαχειριστείτε το χρόνο σας σοφά. Αν επιλέξετε να κάνετε λιγότερα, θα έχετε περισσότερη ενέργεια για να απολαύσετε το πιο σημαντικό μέρος των διακοπών: την οικογένεια και τους φίλους σας. 


2. Οργανώστε το χρόνο σας και ιεραρχήστε τις προτεραιότητές σας πριν λάβετε σημαντικές αποφάσεις. 


3. Θυμηθείτε: ανεξάρτητα από τα σχέδιά μας, οι διακοπές δεν μπορούν αυτόματα να αφαιρέσουν τα συναισθήματα της μοναξιάς, τη θλίψη, την απογοήτευση, το θυμό ή το φόβο από εμάς. 

4. Χειριστείτε προσεκτικά κάποια δυσαρέσκεια που μπορεί να σχετίζεται με διακοπές στο παρελθόν. Δηλώστε αμνηστία προς οποιοδήποτε μέλος της οικογένεια ή φίλο με τον οποία είχατε κάποια διαφωνία στο παρελθόν. Μην αισθάνεστε ότι πρέπει να να πείτε στο άτομο αυτό κάθε δυσαρέσκεια που νιώθετε ή παράπονο. Επίσης, μην αφήσετε το άτομο αυτό να κάνει το ίδιο σε εσάς. 


5. Μην περιμένετε από τις διακοπές σας να είναι ακριβώς όπως ήταν όταν ήσασταν παιδιά. Ποτέ δεν θα είναι. Ούτε εσείς είστε οι ίδιοι με όταν ήσασταν παιδιά, ούτε κανείς άλλος από την παρέα ή την οικογένεια είναι. Έτσι, κρατήστε τις προσδοκίες σας σε ισορροπία, καθώς δεν μπορείτε να έχετε όλα όσα θέλετε και κάποια από αυτά θα πάνε στραβά. Να θυμάστε ότι τα πάντα δεν πρέπει να είναι τέλεια και μην ανησυχείτε για τα πράγματα που είναι έξω από τον έλεγχό σας. 


6. Αισθάνεστε ότι δεν έχετε πολλά σχέδια για τις διακοπές σας; Σκεφτείτε να εργαστείτε εθελοντικά σε κάποια κατασκήνωση ή σερβιτόρος σε κάποιο νησί. Ή ακόμα και εργασία σε καταφύγιο αστέγων σε ομάδες που βοηθούν μη προνομιούχα παιδιά. Θα νιώσετε ότι έτσι προσφέρετε στο κοινωνικό σύνολο και θα αποφύγετε αισθήματα κατάθλιψης. 


7. Λειτουργήστε χωρίς σχέδιο και σκεφτείτε διακοπές χαμηλού κόστους. Μην υπερβείτε τον προϋπολογισμό. Δημιουργήστε ένα λογικό οικονομικό πλάνο και επιμείνετε σε αυτό. 


8. Αν πίνετε, μην αφήσετε τις διακοπές να γίνουν η αφορμή για υπερβολές, καταχρήσεις και hangovers. Αυτό θα επιδεινώσει την κατάθλιψη και το άγχος σας. Σε αντίθεση με την κοινή γνώμη, το αλκοόλ επιβαρύνει συμπτώματα κατάθλιψης. 


9. Δώστε στον εαυτό σας ένα διάλειμμα. Δημιουργήστε χρόνο για τον εαυτό σας για να κάνει πράγματα που αγαπά και που χρειάζονται για την σωματική και ψυχική σας ευεξία: αερόβια γυμναστική, γιόγκα, μασάζ, διαλογισμό, γρήγοροι περίπατοι, ή οποιαδήποτε δραστηριότητα σας ηρεμεί και σας δίνει μία καλύτερη προοπτική για το τι είναι σημαντικό στη ζωή σας. 


10. Προσέξτε τη διατροφή σας και να θυμάστε να εξασκήστε. Είναι φυσιολογικό να τρώτε περισσότερο κατά τη διάρκεια των διακοπών, αλλά να γνωρίσετε την επίδραση ορισμένων τροφών στη διάθεσή σας. Εάν τρώτε γλυκά και τροφές με πολλά λιπαρά, θα έχετε λιγότερη ενέργεια. Μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο να κάνετε μία βόλτα πριν ή μετά από ένα μεγάλο γεύμα, παρέα με φίλους ή συγγενείς. 


11. Να έχετε κατά νου το Σύνδρομο Μετά των Διακοπών. Όταν όλη η ένταση και η φασαρία καταλαγιάσουν και πρέπει να μπείτε μέσα στους ρυθμούς της καθημερινότητας, ενδέχεται να νιώσετε μελαγχολία, νοσταλγία ή απογοήτευση. Μία μέρα ξεκούρασης ή μία κοντινή εκδρομή μπορεί να σας φέρει πιο ομαλά στις υποχρεώσεις της νέας εποχής. 


12. Πάνω απ' όλα, αν νιώσετε μελαγχολία, απλά να θυμάστε: Η επιλογή είναι πάντα δική σας, ο ουρανός δεν έχει πάντα σύννεφα και το ποτήρι είναι μισογεμάτο. 




(Πηγή: Psychology Today)

Κατάθλιψη: κι όμως μπορεί να είναι χρήσιμη...

Μάλλον θα αναρωτιέστε ποιο σκοπό εξυπηρετεί η κατάθλιψη... Η προσαρμοστική χρησιμότητα του άγχους είναι προφανής, το ίδιο ισχύει και για το θυμό: και τα δύο μας βοηθούν να υπερασπίσουμε τον εαυτό μας. Αντίθετα, η κατάθλιψη δε φαίνεται να χρησιμεύει σε κάτι. Σύμφωνα, όμως, με την εξελικτική θεώρηση της κατάθλιψης και το βιολογικό παρελθόν μας, έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες για τη χρησιμότητα της κατάθλιψης. 


1. Μας επαναφέρει στην πραγματικότητα 
Μία άποψη για την προσαρμοστική λειτουργία της ήπιας κατάθλιψης είναι ότι μας βοηθά να παραιτηθούμε από προσδοκίες που είναι απίθανο να ευοδωθούν. Επειδή η καταθλιπτική διάθεση μειώνει την ευχαρίστηση που αντλούμε από ορισμένες δραστηριότητες, θεωρείται ότι είναι πιθανότερο να τις εγκαταλείψουμε. Αν δεν υπήρχε κάτι (όπως η κακή διάθεση) που μπορεί να μας πείσει να σταματήσουμε το κυνήγι του ανέφικτου, θα εξακολουθούσαμε την προσπάθεια, σπαταλώντας έτσι χρόνο και ενέργεια. 


2. Μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε την απώλεια 
Όλοι είμαστε σε θέση να νιώσουμε θλίψη όταν χάνουμε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο. Όταν είμαστε θλιμμένοι, βιώνουμε άγχος, θρηνούμε για το άτομο που χάθηκε, νιώθουμε ότι η ζωή μας είναι άδεια, αισθανόμαστε λύπη και έχουμε κακή διάθεση. Ο θρήνος και η λύπη έχουν στόχο να μας ωθήσουν στη δημιουργία νέων σχέσεων. Είναι σαφές ότι αν δεν ήμασταν σε θέση να νιώσουμε θλίψη, πιθανώς να μην ενδιαφερόμασταν για το αν βρισκόμαστε κοντά σε άλλους ή όχι. Αλλά, από εξελικτική σκοπιά, η εγγύτητα με άλλα άτομα είναι ζωτική για την επιβίωσή μας, γι΄ αυτό συνήθως έχουμε αυξημένο κίνητρο να διαμορφώσουμε στενές υποστηρικτικές σχέσεις. Η έλλειψη τέτοιων σχέσεων προκαλεί μεγάλη ψυχική δυσφορία. Κατά συνέπεια, η απώλεια των σχέσεων προσκόλλησης είναι οδυνηρή γιατί η βιολογία μας μάς επιβάλλει να τη βιώσουμε ως οδυνηρή. Ο λόγος λοιπόν που έχουμε ανάγκη την εγγύτητα και που αισθανόμαστε καλά όταν νιώθουμε ότι έχουμε καλές σχέσεις με τους άλλους-και άσχημα όταν διακόπτουμε τις σχέσεις μας- είναι βιολογικός: πρόκειται για μία ανάγκη που διαμορφώθηκε κατά την πορεία εξέλιξης του είδους μας και είναι ιδιαίτερα έντονη στα παιδιά. 
Υπάρχουν περιπτώσεις που η κατάθλιψη εκδηλώνεται χωρίς να έχει προηγηθεί πρόσφατη πραγματική απώλεια. Αργότερα όμως διαπιστώνουμε ότι το άτομο δεν βίωσε ποτέ αγάπη ή δεν ένιωσε επιθυμητό από τους γονείς του. Στις περιπτώσεις αυτές, παρότι το άτομο επιθυμεί την εγγύτητα με άλλα πρόσωπα, αυτή η εγγύτητα κατά την πρώιμη περίοδο της ζωής του συσχετίστηκε με την τιμωρία και την απειλή. Έτσι, είναι μεν δυνατόν να έχουμε έντονη επιθυμία για εγγύτητα με άλλα άτομα και συγχρόνως να πιστεύουμε ότι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε, ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι αναξιόπιστοι και θα μας απογοητεύσουν. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μία διαταραχή. Είναι μία κατάσταση κατά την οποία αναζητούμε την εγγύτητα αλλά δεν είμαστε σε θέση να την επιτύχουμε. 


3. Μας εμποδίζει να εμπλακούμε σε αδιέξοδες καταστάσεις 
Σύμφωνα με μία άλλη εξελικτική θεώρηση, η κατάθλιψη σχετίζεται με την αίσθηση ότι κατά κάποιον τρόπο έχουμε υποταχθεί ή έχουμε αποτύχει. Η κατάθλιψή μας κάνει να παραιτούμαστε από κάθε είδους προκλήσεις, μειώνει τις προσδοκίες μας, ανατρέπει την αισιοδοξία μας και μας γεμίζει με συναισθήματα κατωτερότητας και ντροπής. Μερικές φορές αισθανόμαστε ηττημένοι εξαιτίας του τρόπου που μας φέρονται οι άλλοι. Κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε, αλλά δεν φαίνεται να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όταν δεχόμαστε έντονη κριτική από τους άλλους, υπάρχει περίπτωση να καταλήξουμε να πιστεύουμε τις αυστηρές κρίσεις τους. Έτσι, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε αποτυχημένοι αν θέτουμε πολύ υψηλούς στόχους, αν προσπαθούμε να είμαστε τέλειοι και να μην κάνουμε λάθη. Εφόσον δεν είναι δυνατόν να εκπληρώσουμε τις μεγάλες προσδοκίες μας ή να εκπληρώσουμε τα αυστηρά κριτήρια που έχουμε θέσει για τον εαυτό μας, νιώθουμε συνεχώς αποτυχημένοι. Όταν δεν επιτυγχάνουμε τους στόχους μας, θεωρούμε ότι έχουμε αποτύχει τελείως. Η κατάθλιψη μας εμποδίζει να εμπλακούμε εξαρχής σε αποτυχημένες προσπάθειες. 


Η ανθρώπινη φύση θα μπορούσε να παρομοιαστεί με πιάνο. Είμαστε ικανοί να παίζουμε υπέροχες μελωδίες, αλλά και να παράγουμε απαίσιους ήχους. Ένα από τα πράγματα που πρέπει να μάθουμε στη ζωή μας είναι ποιες εύηχες νότες μπορούμε να παίξουμε και πώς να τις παίξουμε όταν το επιθυμούμε. Αν συνεχώς κατακρίνουμε τον εαυτό μας και θεωρούμε ότι δεν αξίζει την αγάπη, ότι είναι κατώτερος και άχρηστος, διατηρούμε σε λειτουργία το σύστημα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κατάθλιψη. Άρα ένας από τους τρόπους να απενεργοποιήσουμε το σύστημα αυτό που μας προκαλεί τόση δυσφορία, είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας. 


(Από το βιβλίο "Ξεπερνώντας την Κατάθλιψη" του Paul Gilbert)

Αυτοπεποίθηση

Πώς δημιουργείται η συναισθηματική ανασφάλεια;

-Εμπειρίες παιδικής ηλικίας

-Επικριτικοί γονείς

-Απόρριψη από φίλους, δουλειά

-Πρόσφατη αποτυχία ή απώλεια

-Εξάρτηση από άλλους

Χαρακτηριστικά ατόμων με χαμηλή αυτοπεποίθηση

-Ανασφάλεια

-Μοναξιά

-Υπερβολική ευθιξία

-Υπερβολική ενασχόληση με το τι νομίζουν οι άλλοι

-Άγχος και συχνές απογοητεύσεις

-Επικέντρωση στα αρνητικά

-Μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες

-Δυσκολία να δέχονται φιλοφρονήσεις

-Χαμηλές προσδοκίες στη ζωή

-Διαταραχές στη συγκέντρωση, τον ύπνο, τη διατροφή

-Συνεχής αναζήτηση ενδείξεων έλλειψης ενδιαφέροντος από τους άλλους

Χαρακτηριστικά ατόμων με υψηλή αυτοπεποίθηση

-Υπευθυνότητα για τις πράξεις τους / Σιγουριά για τις αποφάσεις τους

-Αισιοδοξία, δημιουργικότητα, αγωνιστικότητα, τόλμη

-Αυτοέλεγχος

-Ανθεκτικότητα στις αρνητικές κριτικές των άλλων

-Ανεκτικότητα και σεβασμό στην προσωπικότητα των άλλων

Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης:

Ας αναρωτηθούμε τα εξής:

-Οι αρνητικές εκτιμήσεις για τον εαυτό μου έχουν ρεαλιστική βάση;

-Μπορώ να μην επηρεάζομαι από το περιβάλλον ή το παρελθόν μου;

-Γιατί πιστεύω ότι αν δεν φέρομαι όπως θέλουν οι άλλοι, θα με απορρίψουν;

-Αν οι άλλοι πιστεύουν ότι δεν μπορώ να αλλάξω, πρέπει να το πιστέψω κι εγώ;

-Γιατί θα πρέπει να παραγκωνίζω τα πραγματικά μου προβλήματα, προκειμένου να παρουσιάσω μία καλή εικόνα στους άλλους;

Προτάσεις

-Στηριχτείτε στις δικές σας δυνάμεις

-Αποφύγετε αρνητικές παρατηρήσεις

-Αναγνωρίζετε την προσπάθεια και όχι απαραίτητα το τελικό αποτέλεσμα

-Μη συγκρίνετε τον εαυτό σας με τους άλλους

-Ανακαλέστε μία λίστα με τις επιτυχίες σας

-Βάλτε ρεαλιστικούς στόχους

-Κοιτάξτε τα λάθη σας μέσα από καθρέφτη, όχι μέσα από μεγεθυντικό φακό

-Μάθετε από την επιτυχία και μην επιμείνετε σε αυτή

-Κάντε κάτι σημαντικό και ευχάριστο για σας

-Δεν χρειάζεται να ανταποκρίνεστε στις προσδοκίες των άλλων

-Μην φοβάστε - ο φόβος μειώνει την επιτυχία

-Ενισχύστε τον εαυτό σας

-Μη συζητάτε τα σχέδιά σας με άτομα που δεν συμμερίζονται τον ενθουσιασμό σας

-Δεχτείτε τα κοπλιμέντα

-Μάθετε να χρησιμοποιείτε τις προτάσεις: Θέλω να...Δε θέλω να....

-Μάθετε να χαλαρώνετε

-Κάνετε τη ζωή που θέλετε εσείς, όπως τη θέλετε εσείς

Εργαζόμενη Μητέρα (γιατί και η μητέρα που δεν εργάζεται είναι εργαζόμενη...)

Τι απολαμβάνουν οι εργαζόμενες μητέρες;

-Το προσωπικό τους χαρτζιλίκι ή εισόδημα

-Τη χαρά της δημιουργικότητας

-Τη δυνατότητα της αλλαγής των παραστάσεων σε καθημερινή βάση

-Την προσωπική καταξίωση

-Τον ευρύτερο κοινωνικό κύκλο

-Τη μη συνεχή ενασχόληση με τις οικιακές δουλειές

-Περισσότερη ανεξαρτησία

Τι απολαμβάνουν οι μη εργαζόμενες μητέρες;

-Περισσότερο προσωπικό χρόνο

-Την μη ανάμειξη με χρηματικά ζητήματα κι έτσι από ένα επιπλέον βάρος

-Την αποχή από το εργασιακό άγχος

-Την καλύτερη διαχείριση του χρόνου τους

-Λιγότερη κούραση

-Λιγότερες τύψεις για το χρόνο που αφιερώνουν στην οικογένεια

Κίνδυνοι για τις γυναίκες που μένουν σπίτι:

Σύνδρομο Ανωτερότητας: Η ανάγκη οι ίδιες και τα παιδιά τους να είναι καλύτερα σε όλα

Υπερπροστατευτικότητα: Τα παιδιά θεωρούνται πολύ μικρά ακόμα και σε πραγματικά μεγάλη ηλικία

Μικροβιοφοβία: Η μεγάλη ενασχόληση με την καθαριότητα

Διαρκής Εσωτερική Σύγκρουση: Κάθε πράγμα που δεν πάει σύμφωνα με τις προσδοκίες είναι προσωπικό πλήγμα για την μητέρα

Η εργαζόμενη μητέρα:

-ας πάψει να κατηγορεί τον εαυτό της για όλους και για όλα

-κάθε φορά που διαψεύδονται οι προσδοκίες της ας μην νιώθει τύψεις

-ας ιεραρχήσει τις ανάγκες της

-ας υιοθετήσουμε μία εβδομαδιαία συνάντηση με παιδιά και σύζυγο

-ας βάλουμε για τα καλά το σύζυγο μέσα σε όλα αυτά

-ας κρατήσουμε ένα απόθεμα δύναμης για να μπορούμε να φροντίζουμε και τον εαυτό μας αλλά και τις σχέσεις μας με τους άλλους

-ας φορέσει πρώτα στον εαυτό της τη μάσκα οξυγόνου και μετά στα παιδιά της

Ο ρόλος του πατέρα

Η εμπλοκή του πατέρα προσφέρει:

-Καλύτερη συγκέντρωση

-Σαφέστερη αυτοεικόνα

-Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης

-Λιγότερη ψυχολογική πίεση

-Καλύτερη απόδοση στο σχολείο

Πατέρας δεν είναι μόνο ο βιολογικός πατέρας, αλλά και το πρόσωπο που εμπλέκεται και δείχνει έμπρακτα το ενδιαφέρον του. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο πατέρας δεν είναι μόνο για τις μεταφορές και τα ψώνια αλλά και για πιο ουσιαστική αλληλεπίδραση με τα παιδιά.

Άρα:

-Ας μην συγκρίνουμε ή παραλληλίζουμε τον σύζυγο με τον πατέρα μας

-Ας μην πιστεύουμε ότι μόνο εμείς γνωρίζουμε το "καλό" των παιδιών

-Ας μην βάλουμε το παιδί και τις ανάγκες του πάνω απ' όλα αφήνοντας τη σχέση με το σύζυγο

Ρόλοι μέσα σε δυσλειτουργικές οικογένειες

Έρευνες σχετικά με την οικογένεια έχουν δείξει ότι τα παιδιά υιοθετούν συγκεκριμένους ρόλους ανάλογα με τη δυναμική της οικογένειας. Κάποιοι από τους ρόλους αυτούς είναι περισσότερο παθητικοί και κάποιοι περισσότερο επιθετικοί, δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός και η προσπάθεια για επιβεβαίωση μέσα στην οικογένεια οδηγεί τα παιδιά να υιοθετήσουν διαφορετικού τύπου συμπεριφορές, προκειμένου να νιώσουν αυτόνομες οντότητες.

Αυτοί οι ρόλοι βοηθούν τα παιδιά να επιζήσουν καθώς μεγαλώνουν σε ένα δυσλειτουργικό, συναισθηματικό ανώριμο οικογενειακό περιβάλλον. Μερικά παιδιά υιοθετούν και ταυτίζονται με έναν ρόλο μέχρι την ενηλικίωσή τους, ενώ άλλα αλλάζουν από τον ένα ρόλο στον άλλο ανάλογα με την κατάσταση της οικογένειας. Ένα μοναχοπαίδι μπορεί να "παίξει" όλους τους ρόλους αργά ή γρήγορα. Είναι σημαντικό να πούμε ότι υιοθετούμε τους ρόλους που αρμόζουν καλύτερα στην προσωπικότητά μας. Αυτό που συμβαίνει με τους ρόλους που αναλαμβάνουμε είναι ότι μας αλλοιώνουν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και δεν βλέπουμε καθαρά ποιοί είμαστε στην πραγματικότητα.

Οι ρόλοι που αναλαμβάνουν εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη συμπεριφορά των γονέων. Έτσι, σε ένα ασταθές οικογενειακό περιβάλλον, η συμπεριφορά των γονέων μπορεί να είναι:

α) Χειριστική (μέσω σωματικής ή ψυχολογικής βίας)

β) Ασύμμετρη (ακραίες συμπεριφορές προς το κάθε παιδί ξεχωριστά, ενισχυτική προς το ένα απορριπτική προς το άλλο)

γ) Τελειοθηρική (έμφαση στην τάξη, την ισχύ, την τέλεια εμφάνιση)

δ) Δογματική (αυστηρή πειθαρχία, τυφλή υπακοή)

ε) Κατευναστική (διατήρηση της ηρεμίας με οποιοδήποτε κόστος)

στ) Υποκριτική ("κάνε ό,τι λέω, όχι ό,τι κάνω)

ζ) Διπλωματική (συμφωνεί με τις ανάγκες των παιδιών χωρίς να τις ικανοποιεί)

η) Συντηρητική (αποφεύγει ερωτήσεις για το σεξ, την ανατομία, το άλλο φύλο)

Μερικοί από τους ρόλους που ενδέχεται να υιοθετήσει ένα παιδί μέσα σε μία δυσλειτουργική οικογένεια είναι οι εξής:

Α. ΤΟ ΠΑΙΔΙ - ΓΟΝΙΟΣ

Είναι τόσο ώριμο, που μπορεί να είναι 9 ετών αλλά να βαδίζει προς τα 40. Είναι υπεύθυνο, καλός μαθητής και καλός αδερφός. Είναι η καλή εικόνα της οικογένειας και με αυτό αποδεικνύουν πόσο καλοί είναι στο ρόλο τους. Το παιδί - γονιός φροντίζει τους γονείς του σαν γονέας και ειδικά όταν ο ένας γονέας είναι απών ψυχολογικά ή εργάζεται σε άλλη πόλη. Το παιδί αυτό αισθάνεται ότι πρέπει να φανεί δυνατό και φοβάται να αναγνωρίζει τις δικές του δυσκολίες. Ως ενήλικας, είναι αυστηρός, επικριτικός και πειθαρχημένος. Θέλει να επιτυγχάνει για να απολαμβάνει θετικής προσοχής, αλλά πολλές φορές αισθάνεται ανασφάλεια και δεν το παραδέχεται.

Β. ΤΟ ΠΑΙΔΙ - ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ

ΜΗΤΕΡΑ ΜΕ ΚΟΡΗ: Όλα τα μοιράζονται, κουτσομπολεύουν τις φίλες της κόρης, κάνουν από κοινού παράπονα στον πατέρα

ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΕ ΚΟΡΗ: Ο πατέρας βγάζει την ίδια τρυφερότητα στη μητέρα και της κόρη, και μαζί εκείνες φροντίζουν τον πατέρα

ΜΗΤΕΡΑ ΜΕ ΓΙΟ: Συμπεριφέρονται σαν ζευγάρι, και η μητέρα βγάζει ακόμα και ζήλια στις συντρόφους του γιου

ΠΑΤΕΡΑΣ ΜΕ ΓΙΟ: Η σύζυγος μπαίνει σε δεύτερη μοίρα

Φυσικό επακόλουθο είναι ο γονέας που μένει απέξω να αισθάνεται ζήλεια ή θυμό.

Γ. ΠΑΙΔΙ - ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟ

Είναι άβουλο και δεν παίρνει εύκολα πρωτοβουλίες, έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, αποσύρεται πολύ συχνά. Δεν συνειδητοποιεί ότι δεν φταίει το ίδιο για την κατάστασή του αλλά οι γονείς του, οι οποίοι προβάλλουν πάνω του τη δική τους στέρηση. Αυτά τα παιδιά είναι εθισμένα σε παντός τύπου εξάρτηση, ειδικά όταν ενηλικιωθούν.

Δ. ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΤΟ ΑΠΟΡΡΙΠΤΟΥΝ

Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και κρατιέται μακριά από τις σχέσεις εξαιτίας του φόβου απόρριψης. Αποσύρεται, διαβάζει βιβλία, ονειροπολεί, βλέπει πολλή τηλεόραση. Είναι ντροπαλό, γιατί μόνο έτσι πιστεύει ότι θα ξεφύγει από την απόρριψη. Συνήθως είναι το ανεπιθύμητο παιδί που δεν κατάφεραν οι γονείς να το αποδεχτούν - οι γονείς ντρέπονται γι΄αυτό.

Ε. ΠΑΙΔΙ - ΠΑΡΑΒΑΤΗΣ

Το παιδί αυτό θα βγει προς τα έξω και θα εκφράσει την ενεργητικότητά του. Καταφεύγει σε καυγάδες και τσακωμούς. Στ' αλήθεια παρέχει στην οικογένεια διάσπαση της προσοχής της από τα πραγματικά προβλήματα. Έχει συνήθως προβλήματα στο σχολείο, και ενώ είναι ευαίσθητο, έχει μετατρέψει την ευαισθησία του σε κυνισμό και δυσπιστία.

ΣΤ. ΠΑΙΔΙ - ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ

Κουβαλάει όλες τις φιλοδοξίες των γονέων του, καθώς πρέπει να είναι πρώτος σε όλα. Νιώθει ενοχές αν δεν τα καταφέρνει. Ως ενήλικας, έχει εκπαιδευτεί να ακούει τα προβλήματα των άλλων και να είναι μεγαλόκαρδος, αλλά δεν γνωρίζει πώς να διαχειριστεί τις δικές του ανάγκες, καθώς νιώθει συνέχεια πώς πρέπει να σώσει τον άλλον.

Ζ. ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΑΡΡΩΣΤΟΣ

Όταν το ζευγάρι έχει εντάσεις, το παιδί αναλαμβάνει να κάνει ένα ρόλο που συσπειρώνει γύρω του τους γονείς για να μην πάψουν να είναι μαζί. Ακόμα κι αν εισπράξουν θυμό από τους γονείς, τους ενδιαφέρει περισσότερο το ότι έχουν ενωμένους τους γονείς.

Η. ΠΑΙΔΙ - ΚΟΛΛΑ

Το παιδί που θα φέρει ένταση ώστε να συσπειρωθούν γύρω του και αναλαμβάνει να συγκολλήσει το κενό που υπάρχει στη συζυγική σχέση.

Θ. ΠΑΙΔΙ - ΑΛΕΞΙΣΦΑΙΡΟ

Τραβάει πάνω του όλη την αρνητική προσοχή και υπάρχει χώρος για θετικότητα μεταξύ των υπόλοιπων μελών.

Ι. ΠΑΙΔΙ - ΜΩΡΟ

Το παιδί μωρουδίζει ή πίνει από το μπιμπερό ως μεγάλη ηλικία. Κάνει πολύ εύκολα νυχτερινούς τρόμους και άλλες διαταραχές ύπνου. Είναι πολύ πιθανό να είναι μία χαριτωμένη φιγούρα, που ενισχύεται και μένει ως την ενήλικη ηλικία το μικρό παιδί της οικογένειας.

Σημοντικό ρόλο παίζει και η σειρά γέννησης του παιδιού.

Το ΠΡΩΤΟ παιδί έχει συνήθως την ευθύνη των υπόλοιπων αδερφών και γίνεται πολλές φορές υπεργονιός.

Το ΔΕΥΤΕΡΟ παιδί παλεύει διπλά για να βρει τη θέση του, αν τελικά είναι στους δύο μικρούς ή στους δύο μεγάλους.

Το ΤΡΙΤΟ παιδί υπάρχει κίνδυνος να μείνει πάντα το μωρό της οικογένειας.

ΣΤΑΣΗ ΓΟΝΕΩΝ

-Ας κοπεί ο ομφάλιος λώρος

-Οι γονείς ας αποδεσμεύσουν τα παιδιά από τις προσδοκίες του

-Αν τα παιδία τσακώνονται, ας μην επεμβαίνουν οι γονείς και παίρνουν το ρόλο του ακροατηρίου, ας θεσπίσουν κανόνες, και ας δώσουν χρόνο μετά τον καυγά να εκφράσουν τα αρνητικά τους συναισθήματα και τα παράπονά τους

-Ας επιτρέψουμε και τα λάθη μέσα στην οικογένεια

-Αφήστε χώρο για την προσωπική έκφραση του κάθε μέλους

-Μην κριτικάρετε τις επιλογές των άλλων - δημιουργήστε ευκαιρίες

-Καλλιεργήστε την Κατανόηση, την Επικοινωνία, την Εκτίμηση, την Ιδιωτικότητα, την Πνευματικότητα, τη Στοργή, την Ασφάλεια, την Ψυχαγωγία (ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΜΙΑΣ ΥΓΙΟΥΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ)