Το κυνήγι της ατέλειας

Μία φίλη είχε κάποτε προβληματιστεί από τις φιλικές της σχέσεις και είχε αποφασίσει να τις μελετήσει ως προς ένα πολύ συγκεκριμένο χαρακτηριστικό, προκειμένου να καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα που να άξιζε γενίκευσης και περαιτέρω συζήτησης. Είχε παρατηρήσει, λοιπόν, ότι ο σύντροφός της έκανε πολύ πιο εύκολα σχέσεις απ' ότι εκείνη, οι παρέες τον δέχονταν πολύ πιο εγκάρδια και οι φίλοι του ήταν λιγότερο ανταγωνιστικοί μαζί του. (Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρω ότι η φίλη δεν αναλώθηκε σε στερεοτυπικές διαφορές των δύο φύλων του τύπου "οι γυναίκες ζηλεύουν η μία την άλλη, ενώ οι άντρες είναι πιο αυθεντικοί, κλπ...", αλλά πήγε πέρα από αυτό προσπάθησε να βρει τι είναι αυτό που κάνει κάποιους ανθρώπους (ασχέτου φύλου) περισσότερο συμπαθείς από κάποιους άλλους.) 

Και μία μέρα λοιπόν έρχεται με μία ατάκα που έχει γραφτεί ανεξίτηλα μέσα στο μυαλό μου, και σαν μάντρα επανέρχεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα για να με κάνει να προβληματιστώ ξανά και ξανά και ξανά για τις ανθρώπινες σχέσεις και την διαύγειά τους. "Ξέρεις, πιστεύω ότι ο Α. είναι περισσότερο συμπαθής, γιατί οι άλλοι νιώθουν ότι δεν απειλούνται από αυτόν." Σκέφτηκα για λίγα δευτερόλεπτα. Ναι, όντως, όταν τον βλέπει κανείς και μιλάει μαζί του, κανένα σημάδι απειλής δεν φαίνεται να κουβαλάει πάνω του. Είναι αλήθεια λοιπόν αυτό το συμπέρασμα; 

Η εμπειρία και η χρόνια παρατήρηση σχέσεων -είτε αυτές ευοδώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου είτε όχι- δείχνει ότι, ναι, οι άνθρωποι ψάχνουν για ατέλειες πάνω στον άλλον πριν τον δεχτούν για να συναναστραφούν περισσότερο μαζί του. Κι όταν λέμε ατέλεια, εννοούμε οποιαδήποτε -μα, οποιαδήποτε- ατέλεια: ένα εμφανές σημάδι στο πρόσωπο, ένα νευρικό τικ, χαμηλό ύψος ή περιττό βάρος, φαλάκρα, πρόβλημα υγείας, ή αν προχωρήσουμε πέρα από τις σωματικές ιδιαιτερότητες, το να έχει χάσει έναν ή και τους δύο γονείς του, το να ζει μακριά από τα παιδιά του, να έχει οικονομικά προβλήματα, να έχει περάσει από ένα διαζύγιο ή μία απόλυση. Οτιδήποτε μπορεί να κάνει τον άλλον να πιστέψει ότι η καινούργια γνωριμία του είναι μακριά από αυτό που αποκαλούμε μια "τέλεια" ζωή. 

"Μα συνήθως αυτοί που υπερτερούν δεν είναι οι πιο επιτυχημένοι και αυτοί που έχουν κάποια αδυναμία δεν είναι και οι πιο ανασφαλείς;" Όχι. Απ' ότι φαίνεται μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα αυτό το σχήμα: Αυτός που θεωρεί ότι υπερτερεί, αναλώνεται σε ένα κυνήγι τελειότητας και προσπαθεί να παρουσιάσει ένα ατσαλάκωτο προφίλ στους άλλους, με αποτέλεσμα να θεωρείται, αν όχι απειλή, τουλάχιστον κάποιος που δεν χρειάζεται την παρέα των άλλων, γιατί κάλλιστα μπορεί να τα καταφέρει και μόνος του, όπως δείχνει προς τα έξω. Αντίθετα, αυτός που έχει αδυναμίες, έχει συμβιβαστεί με αυτές και τις δείχνει προς τα έξω, γίνεται περισσότερο συμπαθής, φαίνεται πιο κοντά στην ατελή ανθρώπινη φύση και προσελκύει πιο εύκολα ανθρώπους γύρω του, για να τον στηρίξουν είτε πρακτικά είτε ηθικά ή απλώς για να του κάνουν παρέα στον αγώνα του. 

ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΙΖΑΣ
Άραγε αυτή η "ατέλειά" του τον
έκανε τόσο δημοφιλή; 

Τις προάλλες πήγα στην καινούργια δουλειά μίας φίλης. "Μια χαρά είναι η νέα σου δουλειά, και μάλιστα ακόμα καλύτερη από την προηγούμενη. Τότε γιατί διαμαρτύρεσαι;", τη ρωτάω. Και η απάντηση επαλήθευσε για μία ακόμα φορά την παραπάνω θεωρία: "Μα για να μην λέει ο κόσμος ότι είναι όλα καλά στη ζωή μου". Έχει δίκιο. Ο κόσμος απειλείται από την "τελειότητα". Ο κόσμος θεωρεί "ύβρη" το να πηγαίνουν όλα ρολόι στη ζωή σου. Ο κόσμος αργά ή γρήγορα θα σε αφήσει απέξω αν με κάποιο μαγικό τρόπο όλα ρυθμίζονται μια χαρά στη ζωή σου και δεν δείχνεις να τον χρειάζεσαι. 

Έτσι, ο σεφ που δεν αφήνει κανέναν να πλησιάσει για να μην γίνει κανένα λάθος στη συνταγή παραμένει απρόσιτος και τελικά μόνος, ενώ ο άλλος που μπλέκεται μαζί με τους μαθητές του, κάνει λάθη, αστειεύεται, παρασύρεται, είναι περισσότερο συμπαθής από το κοινό. Η τραγουδίστρια που μόλις πέρασε ένα προσωπικό δράμα και προσπαθεί να το ξεπεράσει, κερδίζει τις καρδιές μερικών ακόμα χιλιάδων θαυμαστών που πίστεψαν ότι ήρθαν ένα βήμα πιο κοντά της μέσα από αυτή την εμπειρία της. Ο φίλος με την μικρή δυσμορφία στο πρόσωπο γίνεται αμέσως αγαπητός από πολλούς χωρίς κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια. H ηθοποιός με το απαράμιλλο κάλλος γίνεται είδωλο όταν μαθαίνεται η εύθραυστη ψυχολογική της κατάσταση και η αδυναμία της να αντισταθεί στις ουσίες και το ποτό. 

Όσο όλο αυτό δεν γίνεται παθολογικό και δεν μετατρέπεται σε έναν ψυχολογικό εκβιασμό, όπου ο άλλος χρησιμοποιεί τις δήθεν αδυναμίες του για να τραβάει την αμέριστη προσοχή των άλλων γύρω του, η παραίτηση από το κυνήγι της τελειότητας και η αποδοχής της ατέλειας, μπορεί να γίνει κάτι λυτρωτικό για όλους. Μπορεί να μας οδηγήσει στον εναγκαλισμό των αδυναμιών μας, να μας απαλλάξει από περιττές συγκρίσεις (αφού ποτέ δεν θα μπορέσουμε να είμαστε ίδιοι με κάποιους άλλους ή καλύτεροι απ' όλους) και από ναρκισσιστικές αναφορές στη ζωή μας, και να μας βοηθήσει να μπορέσουμε να απολαύσουμε όσα έχουμε και να επικεντρωθούμε περισσότερο στα δυνατά μας σημεία και να τα εξελίξουμε. Και να μας φέρει και περισσότερους φίλους στο πλάι μας. 

Οι άνθρωποι έλκονται από εκείνους που έχουν αποδεχτεί και δεν φοβούνται να δείξουν την τρωτή, ανθρώπινη φύση. 
Οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν λάθη, ατέλειες και λοξοδρομήσεις. 
Οι άνθρωποι δεν θέλουν να απειλείς την αυτοεκτίμησή τους. 
Οι άνθρωποι θέλουν να αποφεύγουν τις συγκρίσεις όσο περισσότερο γίνεται. 
Οι άνθρωποι αγαπούν αυτούς που δεν διστάζουν να τσαλακωθούν αν οι περιστάσεις το απαιτούν. 
Οι άνθρωποι θέλουν ανθρώπους γύρω τους. 
Τους υπερήρωες τους θέλουν για πρότυπα. 
Για φίλους, θέλουν τους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους. Μαζί με τα λάθη τους και τις ατέλειές τους. 

Εφηβεία & Γονείς

ΓΟΝΕΙΣ 

• Προσοχή στην πρώιμη παραχώρηση υπέρμετρης ανεξαρτησίας
• Βήματα προς αποδέσμευση των παιδιών από τους γονείς (απογαλακτισμός) για αποφυγή μελλοντικής συναισθηματικής εξάρτησης

• Προσοχή σε ΖΗΛΙΑ, ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ, ΠΡΟΒΟΛΗ
• ΜΗΤΕΡΕΣ: σύνδρομο της άδειας φωλιάς

Βήματα για εξομάλυνση διαφορών

• Προσπαθήστε να ξεκαθαρίσετε τις δικές σας στάσεις και συναισθήματα σχετικά με μία κατάσταση
• Αποφασίστε αν η συγκεκριμένη κατάσταση αξίζει να προκαλεί τόση ενόχληση
• Αποφασίστε για το πνεύμα με το οποίο θα θέσετε το ζήτημα
• Πλησιάστε τον/την έφηβο και ανοίξτε σχετική συζήτηση
• Ακούστε την απάντησή του και κάνετε ένα έλεγχο αν κατανοήσατε πλήρως
• Βρείτε μία πρακτική συμφωνία, έναν συμβιβασμό
• Διατηρείτε δεσμούς στοργής και σεβασμού
• Να επιμένετε στις ηθικές σας απαιτήσεις
• Διαλέξτε προσεκτικά τους κανόνες
• Να είστε συνεπείς
• Να ερμηνεύετε τους κανόνες δίνοντας λογικές εξηγήσεις
• Να δίνετε στους νέους υπευθυνότητες 

Δέκα σοβαροί λόγοι για να αφήσετε μία σχέση

Μπορείτε πάντα να βρείτε λόγους για να φύγετε από μια σχέση αν ψάξετε αρκετά. Αλλά είναι οι προφανείς λόγοι-αυτά που μάλλον βρίσκονται μπροστά στα μάτια σας- που θα σας βοηθήσουν να πάρετε την απόφασή σας.

1. Κακοποίηση. Αν κακοποιείστε σωματικά, συναισθηματικά, λεκτικά ή οικονομικά, βρείτε έναν δικηγόρο και απλώς φύγετε. Ο μόνος τρόπος για να καταλάβει τις πράξεις του ένας άνθρωπος που κακοποιεί είναι μόνο όταν αντιμετωπίσει σοβαρές συνέπειες.

2. Κατά συρροή απιστία. Αν υπήρξε μια παράλληλη σχέση και εσείς περάσατε μέσα από την επίπονη διαδικασία της ανοικοδόμησης της σχέσης σας, και στη συνέχεια μία άλλη συμβαίνει, εσείς κάνατε ό,τι ήταν δυνατό και τώρα ήρθε η ώρα να ακολουθήσετε ξεχωριστούς δρόμους. Για μερικούς, μια σχέση είναι το τέλος μιας άλλης σχέσης.

3. Έλλειψη επικοινωνίας. Εάν έχετε σταματήσει να συζητάτε, η σχέση σας έχει σταματήσει να εξελίσσεται. Στην πραγματικότητα, μπορεί να πεθαίνει. Αν δεν υπάρχει τίποτα να πείτε, και είστε αναστατωμένοι ο ένας με τον άλλο όλη την ώρα και έχετε δοκιμάσει τη συμβουλευτική ζεύγους, συζητήστε για άλλες λύσεις. Μερικές φορές οι άνθρωποι απλώς δεν μπορούν να ζήσουν μαζί πια.

4. Αλκοολισμός ή τοξικομανία. Οι άνθρωποι με εξαρτήσεις δεν έχουν σχέσεις-έχουν ομήρους. Όσο  περισσότερο παραμείνετε αλληλοεξαρτώμενοι, τόσο πιο δύσκολο θα είναι για σας, το σύντροφό σας και τη σχέση σας να επουλωθείτε.

5. Χρόνιοι καυγάδες. Αν είστε συνεχώς θυμωμένος, και αν έχετε δοκιμάσει τη συμβουλευτική ζεύγους, μπορεί να έχετε πάρα πολλές διαφορές να ξεπεράσετε. Όταν υπάρχει πάρα πολύ πόνος να γιατρευτεί, οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν να φύγουν από τη σχέση.

6. Η/Ο σύντροφός σας αρνείται τη συμβουλευτική ζεύγους. Αν ένας από τους δύο θέλει να ξεκινήσει συμβουλευτική ζεύγος, τότε πρέπει να πάνε και οι δύο. Εάν επιλέξετε να μην ακολουθήσετε, τότε προφανώς ότι δεν θέλετε να δουλέψετε για τη σχέση σας. Και χωρίς την κατάλληλη δουλειά, οποιαδήποτε σχέση θα πεθάνει.

7. Η έλλειψη ευγένειας. Αν οποιοσδήποτε από εσάς δεν συμπεριφέρεται όμορφα στον άλλο τις περισσότερες φορές, αυτό είναι ένα σημάδι ότι υπάρχουν βαθύτερα ζητήματα που αφορούν και τους δυο σας. Πολλοί άνθρωποι μπορούν να ανεχτούν και να ασχοληθούν με κάποιον που είναι διαρκώς θυμωμένος μαζί τους. Πολλοί όμως δεν μπορούν.

8. Όταν κάποιος δεν δέχεται τα παιδιά ή τα κατοικίδιά σας. Εάν ο σύντροφός σας μισεί τα παιδιά σας, θα υπάρχουν συνεχείς διαμάχες. Το ίδιο ισχύει και για τα ζώα σας (που είναι σαν τα παιδιά για πολλούς ανθρώπους). Εάν ο σύντροφός σας αντιπαθεί κάποιον ή κάτι που αγαπάτε, αυτό πρόκειται να σπείρει τη διχόνοια ανάμεσά σας. Είτε διορθώστε το ή φύγετε.

9. Όταν οι συναισθηματικοί εκβιασμοί είναι τρόπος ζωής. Εάν ο σύντροφός σας σας υποτιμά (κατ' ιδίαν ή μπροστά σε άλλους), λέει ψέματα, σας κάνει να αισθάνεσαι ότι είστε ο «παρανοϊκός/παράλογος» της σχέσης και συνεχίζει να αναφέρεται σε θέματα του παρελθόντος, μάλλον προσπαθεί να σας ελέγξει με έναν πολύ αρνητικό τρόπο. Αυτό δεν είναι μια σχέση, είναι ψυχολογική τρομοκρατία.

10. Εάν ο σύντροφός σας λέει ότι θέλει να φύγει, και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείτε να κάνετε ή να πείτε για να το αλλάξετε αυτό, η σχέση έχει τελειώσει. Αφήστε τον/την να φύγει, και προχωρήστε με τη ζωή σας.

Όπως συμβαίνει με πολλά πράγματα που είναι επώδυνα, ο χωρισμός είναι πολύ πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις. Αλλά όσο πιο γρήγορα μπορείτε να προχωρήσετε προς τα εμπρός, τόσο πιο γρήγορα η συναισθηματική δυσφορία θα τελειώσει.

(Πηγή: Psychology Today) 

Κακές σκέψεις!

Ζηλεύετε τον καλύτερό σας φίλο που αρραβωνιάστηκε πρόσφατα; 

Σκέφτεστε κάποιον άλλο άντρα ενώ είστε στην αγκαλιά του συζύγου σας; 

Ας μην κρυβόμαστε. Όλοι μερικές φορές νιώθουμε αρνητικά συναισθήματα τα οποία δεν εξομολογούμαστε σε κανέναν. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, δεν είμαστε έτοιμοι να αποδεχτούμε την σκοτεινή μας πλευρά, γι' αυτό και θάβουμε τις αρνητικές μας σκέψεις στα κατάβαθα του μυαλού μας. Ο ειδικός επί των ανθρωπίνων σχέσεων Στιβ Ντακ αναφέρει ότι τα θετικά συναισθήματα μας ωθούν να νιώθουμε ικανοί, ενώ τα αρνητικά συναισθήματα μάς κάνουν να αισθανόμαστε ανεπαρκείς για τους άλλους. Όλα όσα λέμε και κάνουμε αποτελούν συνάρτηση τόσο των ηθικών μας αξιών όσο κι εκείνων που πιστεύουμε ότι οι άλλοι περιμένουν από εμάς. Εντούτοις, σε περιπτώσεις μεγάλων συναισθηματικών κρίσεων ενεργοποιούνται αυτόματοι μηχανισμοί και οι αντιδράσεις μας φέρνουν στο φως άγνωστες πτυχές του χαρακτήρα μας, σκέψεις και συναισθήματα που θεωρούμε αρνητικά και ντρεπόμαστε να τα εκφράσουμε. 

1. Το δικό σου γκαζόν είναι πιο πράσινο... 

Η ζήλια είναι κατεξοχήν προϊόν αρνητικών σκέψεων. Αν κάποιος παραδεχτεί ότι ζηλεύει, σημαίνει ότι αμέσως δηλώνει τρία πράγματα: "Νιώθω κατώτερος. Θα μπορούσα να γίνω εχθρικός αν πετύχαινες. Θα σου έκανα ακόμα και κακό." Τέτοιες συμπεριφορές δεν είναι κοινωνικά αποδεκτές, γι' αυτό η ζήλια καταδικάζεται από όλους. Οι ενοχές πολλαπλασιάζονται όταν ζηλεύουμε το φίλο ή τον αδερφό και όχι κάποιον ξένο. Πρόκειται για αμφιθυμία που συνδέεται με τους μηχανισμούς της ζήλιας. Οι ειδικοί διέκριναν πέντε τύπους: την κτητική, της αποκλειστικότητας, την ανταγωνιστική, την εγωκεντρική και την τρομαγμένη. Η εγωκεντρική ζήλια εκρήγνυται όταν συγκρίνουμε τον εαυτό μας μ' ένα πρόσωπο που υπερέχει σε κάποιον τομέα που μας ενδιαφέρει. Αυτό συμβαίνει συνήθως με ανθρώπους του περιβάλλοντός μας, οι οποίοι πιστεύουμε ότι μπορούν να συγκριθούν μαζί μας. Για παράδειγμα, μία γυναίκα ζηλεύει μία ωραία γειτόνισσα ή κάποια συνάδελφό της, όχι όμως τη Μις Κόσμος. Παρόμοια είναι και η ζήλια που αναπτύσσεται μεταξύ των αδερφών, αφού την επιτυχία τους την εκλαμβάνουμε ως διπλή δική μας αποτυχία. Ντρεπόμαστε για το αίσθημα κατωτερότητας που αναπτύσσεται μέσα μας καθώς, σύμφωνα με τις ηθικές μας αρχές, οφείλουμε να χαιρόμαστε με τις επιτυχίες των αγαπημένων μας. Οι συγκρίσεις μεταξύ αδερφών είναι επώδυνες όταν αφορούν σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Όταν πρόκειται για αδιάφορο πεδίο του ενός από τους δύο, τότε νιώθουμε υπερηφάνεια. 

2. Μία σου και μία μου! 

Η χαρά για τη δυστυχία των άλλων είναι το αντίθετο της αλληλεγγύης. Αρκετοί ικανοποιούνται όταν καταστρέφεται η λαμπρή καριέρα ενός συναδέλφου ή όταν χάνει η αντίπαλη ποδοσφαιρική ομάδα. Γινόμαστε θεατές του πόνου των άλλων χωρίς να νιώθουμε υπεύθυνοι γι' αυτόν, γιατί η ζημιά έγινε χωρίς τη δική μας επέμβαση. Ωστόσο μπορεί να χαρούμε αν συμβεί κάτι κακό σε ανθρώπους με τους οποίους στο παρελθόν είχαμε βρεθεί σε αντιπαράθεση και βγήκαμε χαμένοι. Εκλαμβάνουμε δηλαδή την ατυχία του άλλου ως παράγοντα που επαναφέρει την ισορροπία στη σχέση μας. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Ρίτσαρντ Σμιθ επισημαίνει ότι νιώθουμε μοχθηρία απέναντι σε άτομα που ζηλεύουμε. Για να το αποδείξει, πραγματοποίησε ένα πείραμα. Σε μια ομάδα ανθρώπων έκανε προβολή ενός βίντεο με την ίδια ιστορία και δύο πρωταγωνιστές: ένα μέτριο παιδί κι ένα άλλο γεννημένο νικητή, λαμπερό και ταλαντούχο. Και οι δυο τους αναγκάστηκαν να κόψουν τις σπουδές τους. Όπως αποδείχτηκε, η κακή τύχη του παιδιού-νικητή προκάλεσε ικανοποίηση στους θεατές. Με ικανοποίηση αντιμετωπίζεται και η ήττα του πολιτικού αντιπάλου ή της αντίπαλης ομάδας. Ερευνητές που μελέτησαν τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που αναπτύσσει ο ποδοσφαιρικός φανατισμός, παρατήρησαν τη συμπεριφορά σπουδαστών στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Οι Ολλανδοί φοιτητές ένιωσαν ικανοποίηση όταν η Γερμανία αποκλείστηκε στο Μουντιάλ του 1998, παρότι η εξέλιξη δε βελτίωσε τη θέση της Εθνικής Ομάδας τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις η χαιρεκακία εκδηλώνεται όταν εμπλέκονται προσωπικά οφέλη. Παλαιότερες ήττες των Ολλανδών στην ποδηλασία δημιούργησαν αίσθημα κατωτερότητας στους φιλάθλους, οι οποίοι ένιωσαν ότι δικαιώθηκαν με τον αποκλεισμό των Γερμανών στο ποδόσφαιρο. 

3. Φανταστικά παραστρατήματα 

Σκεφτόμαστε την κοπέλα που συναντήσαμε στο μπαρ, έναν ηθοποιό, έναν πρώην φίλο... Δύσκολο να το παραδεχτούμε, αλλά σχεδόν όλοι, τουλάχιστον με το μυαλό, έχουμε προδώσει το σύντροφό μας. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου του Βερμόντ, στις ΗΠΑ, το 98% των αντρών και το 80% των γυναικών σκέφτονται σεξουαλικά κάποιον τρίτο. Στο 34% των περιπτώσεων, οι γυναίκες σκέφτονται πρώην συντρόφους τους, ενώ μόλις το 22% των αντρών τρέφει "πιπεράτες" σκέψεις για τις δικές τους πρώην. Τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες, σχεδόν ποτέ δεν εκδηλώνουν τις μύχιες σκέψεις τους, οι οποίες τους δημιουργούν ενοχικά συναισθήματα, ντροπή και φοβίες. Κι αυτό γιατί νιώθουν ότι προδίδουν τις ηθικές τους αξίες ή ότι προσβάλλουν τη σχέση με το σύντροφό τους. Αν για τον άντρα η φαντασίωση ότι έχει πολλές γυναίκες τονώνει την ταυτότητά του, για τη γυναίκα η σκέψη ενός πρώην που η λήθη τον έχει απαλλάξει από τα ελαττώματα είναι πιο επίπονη. Και τα δύο φύλα πάντως αμφιβάλλουν για τα συναισθήματα που τρέφουν προς το σύντροφό τους και προσπαθούν να ανακαλύψουν τι δεν πάει καλά. 

4. Κατά βάθος ρατσιστές;

Τα φαινόμενα απατούν, κατά γενική παραδοχή. Ωστόσο, έχουμε την τάση να κρίνουμε αρνητικά κάποιον με ιδιαίτερο στυλ ή κάποιον που φοράει σκισμένα ρούχα. Από την άλλη, θεωρούμε φιλικό εκείνον που μας μοιάζει και εχθρικό κάποιον πολύ διαφορετικό από εμάς. Το γεγονός ότι υπερεκτιμούμε τις ομοιότητες, συνεπάγεται ότι αξιολογούμε αρνητικά κάποιον διαφορετικό. Μ' αυτό τον τρόπο δημιουργούνται προκαταλήψεις οι οποίες είναι αντίθετες προς τις ηθικές μας αξίες. Για παράδειγμα, ελάχιστα άτομα δηλώνουν ότι έχουν πρόβλημα με τους ομοφυλόφιλους και οι περισσότεροι συμφωνούν ότι δεν πρέπει να γίνονται διακρίσεις εις βάρος τους. Όταν όμως συναντήσουν έναν ομοφυλόφιλο νιώθουν αμηχανία, που εκφράζεται από την απόσταση που κρατούν απέναντί τους κι από τη στάση του σώματός τους - γέρνουν τον κορμό προς τα πίσω και σταυρώνουν τα χέρια. Σε ακραίες περιπτώσεις, μερικοί άνθρωποι τρέφουν αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα απέναντι σε μειονότητες ή εθνικές ομάδες. Ο ρατσισμός, ο φόβος, το μίσος και η έλλειψη αλληλεγγύης προς συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ενός πληθυσμού εκφράζουν πολιτισμικό έλλειμμα και δεν αρμόζουν στην ηθική των σύγχρονων κοινωνιών. Επομένως τέτοιες σκέψεις δεν εκφράζονται δημοσίως. Ωστόσο κατά καιρούς, ειδικά σε περιόδους κρίσεων, εμφανίζονται πολιτικά κόμματα που εκφράζουν μία ηθική οπισθοδρόμηση προβάλλοντας τέτοιες αντιλήψεις δημοσίως, στην προσπάθειά τους να τις νομιμοποιήσουν. 

5. Τι βάρος η οικογένεια! 

"Θα γυρίσω αργά - έχω πολλή δουλειά". Για κάποιους η φράση αυτή είναι μόνιμη δικαιολογία για να αποφύγουν τις οικογενειακές υποχρεώσεις. Αντιμετωπίζουν την οικογένεια σαν ένα βάρος που διαρκώς μεγαλώνει καθώς αυξάνονται οι ανάγκες των παιδιών ή οι απαιτήσεις της συντρόφου. Στην περίπτωσή τους η δουλειά στο γραφείο αποδεικνύεται πιο ευχάριστη από τη ζωή στο σπίτι. Έτσι προτιμούν να περνούν περισσότερο χρόνο στο χώρο εργασίας, χωρίς να το ομολογούν ποτέ στην οικογένεια για να μην προκαλούν καυγάδες. 

6. Το αγαπημένο παιδί 

Ο βασιλιάς Ληρ, ήρωας του Σαίξπηρ, μοίρασε το βασίλειό του στις δύο από τις τρεις κόρες του. Την τρίτη, που ήταν η πιο νέα και πιο αγαπητή, την αποκλήρωσε γιατί δεν τον κολάκευε όπως οι αδερφές της. Πολλοί είναι οι γονείς που προτιμούν κάποια από τα παιδιά τους, λίγοι όμως το παραδέχονται. Οι διακρίσεις απευθύνονται πάντα προς το πιο αδύναμο παιδί ή εκείνο με τα περισσότερα προβλήματα. Κάποιοι, πάλι, έχουν αδυναμία, στο Βενιαμίν της οικογένειας, στο αγόρι, στο κορίτσι, ή σε όποιο τους μοιάζει. Με βάση την κοινωνική επιταγή, πρέπει να αγαπάμε εξίσου όλα τα παιδιά και να τους συμπεριφερόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Γνωρίζουμε ότι αυτός ο κανόνας πρέπει να τηρείται αυστηρά για να είμαστε σωστοί γονείς. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στους δασκάλους, οι οποίοι μπορεί να ξεχωρίζουν κάποιο μαθητή, πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με την αρχή ότι πρέπει να συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους μαθητές. 

7. Όχι μόνο πόνος  

Μια από τις σκέψεις - "ταμπού" είναι να εύχεται κάποιος το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου επειδή δεν μπορεί να αντέξει το βάρος μίας μακρόχρονης και οδυνηρής ασθένειας. Πρόκειται για βασανιστικές καταστάσεις, γι' αυτό οι συγγενείς θέλουν να επιστρέψουν στην κανονική τους ζωή. Δεν παραδέχονται ότι επιθυμούν να τελειώσουν όλα σύντομα. Αντίθετα, μετά το θάνατο εξομολογούνται ότι εκτός από πόνο νιώθουν και κάποια ανακούφιση. Οι σημερινές κοινωνίες είναι ανεκτικές ως προς τις σκέψεις που αφορούν στην προσωπική μας ευημερία, ακόμα και κατά τη διάρκεια του πένθους. Υπάρχει ταυτόχρονα η τάση να υπογραμμίζουμε ότι ήταν λύτρωση και για τον αποθανόντα, επισήμανση με μία δόση υποκρισίας. Δεν είναι εύκολο να παραδεχτούμε ότι ένας θάνατος μπορεί να προκαλέσει εκτός από πόνο κι άλλα συναισθήματα. Όποιος, προς έκπληξή του, νιώθει ανακούφιση, ντρέπεται και αισθάνεται εγωιστής. 

Προτιμότερη η σιωπή; 

Είμαστε στ' αλήθεια κακοί; Ασφαλώς όχι. Όταν κάνουμε τέτοιες σκέψεις βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τις αρχές και τις αξίες μας, γι' αυτό είναι φυσικό να τις κρατάμε κρυφές. Δεν παραδεχόμαστε ότι ζηλεύουμε, γιατί κάτι τέτοιο δε θα ήταν αποδεκτό από τους άλλους. Οι ερωτικές φαντασιώσεις είναι αφροδισιακές, αλλά δεν τις πραγματοποιούμε ειδικά όταν το πρόσωπο που σκεφτόμαστε δεν είναι ο σύντροφός μας. Αν αποκαλύπταμε αυτές τις μύχιες σκέψεις, ο σύντροφός μας πιθανόν θα τις εκλάμβανε ως πραγματική απιστία. Το ίδιο συμβαίνει και με τις σκέψεις περί ρατσισμού ή για το μίσος απέναντι σε κάποιες μειονοτικές ομάδες - είναι μη αποδεκτές, βάσει των ηθικών κανόνων της κοινωνίας μας. Είναι προτιμότερο λοιπόν να μην τις εκφράζουμε, για να μην αποκτήσουν ουσιαστική υπόσταση. 

(Από άρθρο του περιοδικού Focus, 2005) 

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Γ): Στρατηγικές Αντιμετώπισης

Πώς να βοηθήσουμε τα αδέρφια να μη ζηλεύουν; Ποια τεχνάσματα να χρησιμοποιήσουμε για να μην καταλήξουν να έχουν μεταξύ τους μία σχέση στείρα, που δηλητηριάζει την οικογενειακή ζωή; 

1. Χαρίστε τους ευτυχισμένες αναμνήσεις

Αν θέλετε η περίοδος πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον ερχομό του νέου μέλους να μην μείνει στις αναμνήσεις του ως μία περίοδος εφιαλτική, πρέπει να καταβάλλετε συνειδητές προσπάθειες ώστε ο ερχομός του μωρού και οι επακόλουθες δυσκολίες να αποτελέσουν αφορμή για νέα προνόμια. 

Τονίστε περισσότερο τη σχέση με τον μπαμπά. Με την ευκαιρία της γέννησης του μωρού, μπορείτε να καθιερώσετε καινούργιες συνήθειες, που θα ενισχύσουν τη σχέση πατέρα - παιδιού: έναν περίπατο το πρωί της Κυριακής, μία βραδινή έξοδο στο σινεμά, ένα κέρασμα στο ζαχαροπλαστείο, μία κουβεντούλα κάθε βράδυ με το παιδί στο δωμάτιό του πριν πέσει για ύπνο... 

2. Αφήστε το να ονειροπολεί

Το μίσος και η οργή απέναντι στον εισβολέα γεννούν στο μυαλό του παιδιού τρομερές φαντασιώσεις: φαντάζεται ότι το βασανίζει, ότι το κάνει κομματάκια, ότι το ξεφορτώνεται. Και τρομοκρατείται. Δεν ξέρει πώς να δαμάσει τις καταστρεπτικές παρορμήσεις που το καταβάλλουν. Προκειμένου να ξεπεράσει τα τέρατα που ανακαλύπτει μέσα του και που αντιπροσωπεύουν το αδερφάκι του, μπορεί να χρησιμοποιήσει: 

• Μαριονέτες, πάνινα ζωάκια, κούκλες που μπορούν να λειτουργήσουν ως υποκατάστατα πάνω στα οποία θα εκτονώσει την επιθετικότητά του. Με αυτό τον τρόπο διαπιστώνει σταδιακά ότι οι καταστροφικές του ιδέες δεν είναι επικίνδυνες, γιατί δεν επιδρούν στην πραγματικότητα στο αδερφάκι του, ενώ οι γονείς του δεν παύουν να το αγαπούν. 
• Παραμύθια, μέσα από τα οποία αναβιώνει του ενδόμυχους φόβους του και παράλληλα απελευθερώνεται από αυτούς. Τα παραμύθια δεν αρνούνται τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού του, αντίθετα την προβάλλουν για να το απαλλάξουν από αυτή. Ακούγοντας μία ιστορία, το παιδί κάθε φορά ταυτίζεται με έναν από τους ήρωές της. Απελπίζεται όταν η Τοσοδούλα μένει μόνη της στο δάσος, για να χαρεί ξανά όταν επανενωθεί η οικογένεια. 

3. Αποφύγετε τις συγκρίσεις 

Όλοι μας έχουμε την τάση να σχηματίζουμε μία στερεότυπη εικόνα για τους άλλους. Και τότε όλες οι πράξεις τους ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της κακής ή άσχημης ιδέας που έχουμε σχηματίσει γι' αυτούς. Σε περίπτωση καυγά, αντί για τη συνηθισμένη τιμωρία του είδους "Δεν έχει τηλεόραση" ή "Δεν έχει τούρτα", ας υποχρεώσουμε τα παιδιά να υπερβούν την καθιερωμένη τους σχέση. Αν είναι να τα τιμωρήσουμε, ας τους επιβάλλουμε να ονομάσουν τρία προτερήματα του αδερφού ή της αδερφής τους. Με αυτό τον τρόπο, αναγκάζουμε τα παιδιά να δουν και τη θετική πλευρά του αντιπάλου τους. Εκτός αυτού, το παιδί που θα δεχτεί τα κοπλιμέντα, θα νιώσει καταξιωμένο και θα τρέφει λιγότερο μίσος για τα αδέρφια του. 

4. Επαινέστε τα παιδιά σας. 

Ας προσπαθήσουμε να θυμηθούμε πότε ήταν η τελευταία φορά που επαινέσαμε τα παιδιά μας. Αν δεν το θυμόμαστε καν, ας προσπαθήσουμε να επανορθώσουμε. Οι έπαινοι είναι για το παιδί ό,τι οι ακτίνες του ήλιου για την ανάπτυξη ενός φυτού: ποτέ δεν είναι αρκετοί. Αν σκεφτούμε μάλιστα ότι η αναλογία ανάμεσα στις επιπλήξεις και στους επαίνους είναι πάνω κάτω της τάξεως του 10 προς 1, δε χρειάζεται να φοβόμαστε μήπως το παρακάνουμε με τους επαίνους και τις επιδοκιμασίες. Οι ευκαιρίες είναι αναρίθμητες. 

5. Ισότητα: να δίνεις στον καθένα αυτό που χρειάζεται, και όχι το ίδιο με τον άλλον 

Υποχρέωση του γονιού δεν είναι να αφιερώνει τον ίδιο χρόνο και την ίδια φροντίδα στα παιδιά του, αλλά να καταφέρνει να διαφοροποιεί το χρόνο και τη φροντίδα του ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού και να αποδεχτεί το γεγονός ότι το παιδί εκείνο που δε συμμετέχει σε κάποια συγκεκριμένη στιγμή μπορεί και να νιώσει απομονωμένο. Κι όταν μας κατηγορεί ότι αφιερώσαμε περισσότερο χρόνο στον αδερφό του, να το παραδεχόμαστε χωρίς να προσπαθούμε να το κρύψουμε ή να το αρνηθούμε. "Έχεις δίκιο. Πέρασε πολύ χρόνο με τον αδερφό σου. Ξέρεις όμως, εκείνο το διάστημα ήταν πολύ σημαντικό για εκείνον και δυσκολευόταν να το συναρμολογήσει". Με αυτόν τον τρόπο το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η μαμά ενδιαφέρεται για τις ανάγκες και των δυο τους και δέχεται τελικά ότι γι' αυτό το λόγο μπορεί να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στον αδερφό του. 

6. "Ποιον αγαπάς περισσότερο, εκείνον ή εμένα;" 

Η συνηθέστερη απάντηση είναι: "Για μένα είσαστε το ίδιο και σας αγαπώ το ίδιο". Όμως ο τρόπος που αγαπάμε ένα άτομο δεν μπορεί να συγκριθεί με κανέναν άλλο, γιατί κάθε άτομο είναι μοναδικό, με δικές του ανάγκες και δικές του απαιτήσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά. Το "για μένα είσαστε το ίδιο" δεν τα καθησυχάζει. Δεν αποζητούν ισότητα, θέλουν αποκλειστικότητα. Η αγάπη δεν κόβεται κομμάτια σαν την τούρτα. Είναι ολοκληρωτική. 

Αν τώρα θέλουμε να απαντήσουμε στην ερώτηση, έχουμε δύο επιλογές. Η μία είναι να αντιστρέψουμε την ερώτηση και να ρωτήσουμε το παιδί: "Γιατί με ρωτάς; Νιώθεις παραμελημένος επειδή περνώ περισσότερο χρόνο με την αδερφή σου;..." ερευνώντας έτσι τα συναισθήματα που κάνουν το μικρό να μας θέτει αυτό το ερώτημα. 

Η δεύτερη επιλογή είναι να το καθησυχάσουμε: "Για μένα είσαι μοναδικός και κανείς δεν μπορεί να σε αντικαταστήσει". Ας του παρουσιάσουμε την αγάπη των γονιών του σαν μια θάλασσα: ακόμα κι αν πάρουμε όσο νερό χρειαζόμαστε, δε στερεύει ποτέ. Ή πείτε του αυτό που λέει ο Γούντι Άλεν σε μία από τις ταινίες του: "Η καρδιά μου είναι σαν από λάστιχο και διογκώνεται ανάλογα με τις ανάγκες". 

Πέντε συμβουλές που κατευνάζουν τα πάθη

1. Να δείχνετε συχνά την αγάπη σας για τα παιδιά σας: αγκαλιάστε τα, φιλήστε τα, δείξτε ενθουσιασμό κάθε φορά που τα βλέπετε. 

2. Να φροντίζετε να μη μένουν πικρίες ανάμεσά σας: να συμφιλιώνεστε μαζί τους κάθε βράδυ και μια φορά τη βδομάδα με όλη την οικογένεια. 

3. Να τα επαινείτε όσο το δυνατόν περισσότερο, ακόμα και για πράγματα μικρά. Οι έπαινοί μας ποτέ δε θα τους είναι αρκετοί και ποτέ δε θα τους κάνουν κακό. 

4. Να επαινείτε τα παιδιά σας μπροστά σε τρίτους, αλλά πάρτε τα κατά μέρος αν πρέπει να τους κάνετε παρατήρηση. 

5. Όταν αναγκάζεστε να τους κάνετε παρατήρηση, να ολοκληρώνετε την κουβέντα σας, θυμίζοντας στο παιδί τις περιπτώσεις που φέρθηκε σωστά και να εκμεταλλεύεστε την ευκαιρία να το διαβεβαιώσετε για την αγάπη, την εμπιστοσύνη και το θαυμασμό που τρέφετε απέναντί του. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Β): Τα πρόσωπα της ζήλιας

1. Η εκπεφρασμένη επιθετικότητα. 

Είναι συνήθης η συμπεριφορά κατά την οποία ο μεγάλος αδερφός επιτίθεται ανοιχτά στο μικρότερο μέλος της οικογένειας: κλωτσιές, μπουνιές, δαγκωματιές, δηλώσεις οργής, μίσους και επιθετικότητας.  Απέναντι σε αυτή την συμπεριφορά, η αντίδραση των γονέων κυμαίνεται μεταξύ δύο άκρων. Κάποιοι τείνουν προς την αμφιβολία: "Δεν το έκανες επίτηδες, έτσι δεν είναι;" Άλλοι είναι αδιάλλακτοι: "Είσαι παλιόπαιδο!" Δημιουργούν τύψεις: "Καλά δεν ντρέπεσαι λιγάκι;" Άλλοι πάλι κάνουν ότι δεν είδαν τίποτα: "Δεν έγινε και τίποτα!". 

Πώς πρέπει να αντιδράσουμε; Πριν απαντήσουμε, ας έρθουμε πρώτα στη θέση του παιδιού. Το παιδί μισεί το μωρό γιατί φοβάται ότι το αγαπάμε περισσότερο απ' ότι εκείνο. Αν φανούμε θυμωμένοι και του συμπεριφερθούμε ψυχρά, γιατί "έτσι θα μάθει ότι κάποια πράγματα δεν πρέπει να τα κάνει", οι φόβοι του θα ενισχυθούν. Αν νιώσει απόρριψη, θα ταραχτεί ακόμα περισσότερο και στην καρδιά του θα θεριέψει η μνησικακία για τον αδερφό ή την αδερφή του. 

Δεν είναι κακό να δείξουμε στο μικρό μας επιδρομέα ότι είμαστε εκνευρισμένοι, με ιδιαίτερη προσοχή ωστόσο πρέπει να του δώσουμε να καταλάβει ότι δεν είναι ο ίδιος κακός, αλλά η συμπεριφορά του, την οποία και μπορεί να αλλάξει. "Ξέρω τι νιώθεις. Θα ήθελες να μην υπάρχει κανένας άλλος και η μαμά και ο μπαμπάς να φροντίζουν μόνο εσένα! Πάντως, για ένα πράγμα μπορείς να είσαι σίγουρος. Εμείς σε αγαπάμε πάντοτε, και τώρα ακόμα περισσότερο και από πριν!" 

2. Η παλινδρόμηση

Με τον ερχομό του νέου μέλους, το μεγαλύτερο αδερφάκι μπορεί να αρχίσει να μιλάει σαν μωρό, να θέλει να πίνει γάλα στο μπιμπερό (ενώ έπινε σε ποτήρι), θέλει να φοράει πάνες ή ακόμα και να πλένεται στο μπανάκι του μωρού. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή τη συμπεριφορά παλινδρόμηση και αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες αντιδράσεις στη γέννηση ενός αδερφού. Αφού το μωρό συγκεντρώνει όλη τη συμπεριφορά των γονιών "γιατί να μη γίνω και εγώ σαν κι αυτό, και να ασχολούνται και μ' εμένα;" σκέφτεται το μεγαλύτερο παιδί. 

Φράσεις του τύπου "Μα εσύ είσαι πια μεγάλος!", "Κάνεις σαν μωρό!" είναι επιζήμιες, γιατί το μόνο που καταφέρνουν είναι να αυξήσουν την ανασφάλεια του παιδιού. Μιλώντας τους με αυτό τον τρόπο, του καταστρέφουμε το μόνο αμυντικό όπλο που έχουν στη διάθεσή τους. Από αντίδραση, θα συνεχίσουν να εκδηλώνουν ακόμα εντονότερα αυτή τη "μωρουδίστικη" συμπεριφορά. 

Μπορούμε αντίθετα να "μαλώσουμε" το μωρό μεταξύ αστείου και σοβαρού: "Κοίτα σε τι μπελάδες μας βάζεις με το μαμ. Να δούμε πότε θα μάθεις να τα κάνεις στο γιογιό!" Όπως και να'χει, το αφήνουμε ελεύθερο να συμπεριφέρεται όπως το αδερφάκι του. Αργά ή γρήγορα θα καταλάβει ότι το να είσαι μικρός δεν είναι και τόσο βολικό και θα αρχίσει και πάλι να συμπεριφέρεται φυσιολογικά. 

3. Οι εκρήξεις θυμού 

Είναι μία από τις πιο συνηθισμένες και άμεσες εκδηλώσεις ζήλιας. Παιδιά που τσιρίζουν, χτυπιούνται στο πάτωμα, δαγκώνουν όποιον τα πλησιάζει και γενικά απαιτούν την προσοχή μας με έναν κραυγαλέο συνήθως τρόπο. Η βασική αιτία κάθε βίαιης συμπεριφοράς είναι η ιδέα ότι δε μας αγαπούν. Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να καλμάρουμε το θυμό των παιδιών που ζηλεύουν είναι να γίνουμε οπαδοί τους, να τους δείξουμε ότι είμαστε με το μέρος τους, εμποδίζοντάς τα παράλληλα να κάνουν κακό στον εαυτό τους ή σε άλλους. Για να σταματήσουμε αυτό το φαύλο κύκλο εκβιασμών και θυμού, ας προσπαθήσουμε να επιβληθούμε στον εύλογο εκνευρισμό μας, έχοντας κατά νου ότι πρόκειται για μία έκκληση για βοήθεια από μέρους του παιδιού. Ας του δείξουμε ότι κατανοούμε τους λόγους για τους οποίους οργίζεται και ας του εξηγήσουμε ήρεμα ότι παρόλ' αυτά δεν του επιτρέπουμε να εκφράζει το θυμό του με αυτό τον τρόπο. Τέλος, ας προσπαθήσουμε να αρνηθούμε την πρόκληση: αν θέλει επιπλέον χάδια, να μην τα τσιγκουνευτούμε. 

4. Η αποπνικτική αγάπη 

Κάποιες φορές, η ζήλια του μεγαλύτερου παιδιού καλύπτεται πίσω από μία μάσκα υπερβολικής ανησυχίας και ενδιαφέροντος για τον "αντίπαλο". Οι γονείς χαίρονται: "Κοίτα πόσο πολύ αγαπά το αδερφάκι του! Δεν το ζηλεύει ποτέ!" Έτσι νομίζουν. Δεν πρέπει να τρέφουμε αυταπάτες. Είναι βέβαια θετικό ότι το παιδί εκφράζει την αγάπη του για τον αδερφό του, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν υποφέρει από ζήλια. Αντιθέτως, το να είναι ιδιαίτερα περιποιητικό προς τον αδερφό του είναι ένας διαφορετικός τρόπος για να καταπολεμήσει την ανησυχία του.

Πολλές φορές η ζήλια παραμένει για μήνες υπολανθάνουσα και εκδηλώνεται απότομα και με σφοδρότητα όταν το μωρό κινείται αυτόνομα ή κάνει τα πρώτα του βήματα. Την πρώτη φορά που το μικρότερο παιδί παραμονεύει ένα από τα παιχνίδια του μεγάλου αδερφού και το "αρπάζει", η καταπιεσμένη ανταγωνιστικότητα εκρήγνυται σαν ωρολογιακή βόλτα. Ο μεγάλος συνειδητοποιεί ότι ο αντίπαλος εισχωρεί στα εδάφη του και αποφασίζει να τα υπερασπιστεί πάση θυσία. 

5. Οι προσβολές 

Το μεγαλύτερο παιδί, ενώ ζηλεύει την προσοχή που συγκεντρώνει πάνω του το μικρότερο, προσπαθεί να παρηγορηθεί προσβάλλοντάς το και υποτιμώντας το. Μπροστά σε αυτή τη φαινομενικά ακίνδυνη συμπεριφορά οφείλουμε να εναντιωθούμε με επιμονή και γλυκύτητα. Αν επιτρέψουμε στο μεγαλύτερο παιδί να φέρεται άσχημα στο μικρότερο -που λέμε ότι αγαπάμε τόσο- ίσως κάποτε επιτρέψουμε και στο μικρότερο ή και σε οποιοδήποτε άλλο να συμπεριφερθεί με τον ίδιο τρόπο στο μεγαλύτερο. Αυτή η σκέψη σίγουρα δεν το εφησυχάζει. 

Αυτό στο οποίο αποσκοπούμε είναι να του δημιουργήσουμε μία εσωτερική φωνή που να του λέει: "Αυτό είναι σωστό, αυτό όχι". Με άλλα λόγια, το παιδί θα μάθει να σέβεται τις ανάγκες των άλλων αν εμείς οι ίδιοι του φερόμαστε με τον ανάλογο τρόπο. Είναι λοιπόν σημαντικό να μάθει το παιδί πόσο προσβάλλουν και πληγώνουν τον άλλο συγκεκριμένες εκφράσεις. Για να το πετύχουμε αυτό, επιλέγουμε κάποια στιγμή που θα είμαστε μόνοι για να του μιλήσουμε με ηρεμία και να αποφύγουμε έτσι ταπεινωτικές σκηνές δημόσια. "Δεν μου αρέσει ούτε εσύ ούτε κανένας άλλος να αποκαλεί "βλαμμένο" κάποιο από τα παιδιά μου". Στο τέλος, το διαβεβαιώνουμε ότι το αγαπάμε, ότι δεν είναι το ίδιο που μας ενοχλεί αλλά οι κουβέντες του, κι αυτές μπορεί να τις αλλάξει. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Α): αιτίες & θετικές επιδράσεις

Είναι αναρίθμητες οι αφορμές εξαιτίας των οποίων μπορεί να ξεσπάσει καυγάς ανάμεσα στ' αδέρφια. Αρκεί απλώς και μόνο το ένα παιδί να αρπάξει βίαια ένα παιχνίδι του αδερφού του, να τον σπρώξει κατά λάθος ή να τον πειράξει χωρίς να σκεφτεί ότι έτσι διακυβεύεται ένα "σημαντικό" παιχνίδι. Που οφείλεται αυτή η απόλυτη, ασυγκράτητη και παράλογη ζήλια; Στην επιθυμία κάθε παιδιού να έχει την αποκλειστική αγάπη των γονιών του. Οι γονείς παρέχουν στο παιδί τα πάντα. Όχι μόνο τροφή και προστασία, αλλά και αφηρημένες έννοιες, όπως είναι η συνείδηση του εαυτού του, της αξίας του, της μοναδικότητάς του. Η παρείσδυση ενός αδερφού απειλεί αυτή την αποκλειστικότητα και το παιδί την ερμηνεύει ως λιγότερο χρόνο με τους γονείς του, λιγότερη προσοχή, λιγότερα χάδια, ίσως και λιγότερα δώρα. 
Υπάρχουν όμως και βαθύτερα αίτια. Στο βάθος της ψυχής του παιδιού υπεισέρχεται η βασανιστική αμφιβολία, που δύσκολα εκφράζεται κατά τρόπο σαφή, αλλά αυτό δε σημαίνει και ότι δεν υπάρχει: "Δεν είναι άραγε πιθανό αυτός ο εισβολέας που μου αφαιρεί τόσα προνόμια, που τον αγαπούν τρελά, όπως λένε ότι αγαπούν εμένα, που τον πνίγουν στα χάδια, που μονοπωλεί το ενδιαφέρον τους..., δεν είναι λοιπόν πιθανό αυτός ο ανυπόφορος αντίπαλος να αξίζει γι' αυτούς περισσότερο από μένα και αργά ή γρήγορα να κλέψει τη θέση μου;" Φαντασίες που στους γονείς φαίνονται παράλογες, μα για το παιδί είναι πραγματικές. Γι' αυτό και αγωνίζεται με πάθος και παραλογισμό να κατακτήσει όλους τους χώρους, για να έχει δικά του όλα τα παιχνίδια, για να εξασφαλίσει για τον εαυτό του όλο το φαγητό, όλη την αγάπη, όλο το χώρο και να αφανίσει, αν αυτό είναι εφικτό, το σφετεριστή. 
Η ζήλια όμως είναι ένα αίσθημα όμορφο και υγιές. Γεννιέται από την αγάπη. Αν τα παιδιά ήταν ανίκανα να αγαπήσουν, δε θα ζήλευαν κιόλας. Η ζήλια δεν πρέπει να καταπιέζεται. Το να νιώθει το παιδί ζήλια απέναντι στο αδερφάκι του, να μπορεί να την εκφράζει για να την ξεπεράσει είναι ένας υποχρεωτικός σταθμός στην ανάπτυξή του, αποκαλύπτει την ικανότητά του να αγαπά, εμπλουτίζει τον εσωτερικό του κόσμο και του δίνει υπόσταση. 
Παρά λοιπόν τα "βάσανα" της ζήλιας, η αξία ενός αδερφού αποτελεί θεμελιώδη σταθμό στην ψυχολογική ωρίμανση του παιδιού, που μέχρι εκείνη τη στιγμή, όντας μοναχοπαίδι, κατείχε μία θέση προνομιακή αλλά και μοναχική. 
Ποιες είναι οι θετικές επιδράσεις που συνεπάγεται η "εισβολή" ενός δεύτερου παιδιού μέσα στην οικογένεια: 

• Το μεγαλύτερο παιδί υπερβαίνει το συμβιωτικό δεσμό του με τη μητέρα. Ο όρος συμβίωση χαρακτηρίζει εδώ τη σχέση αποκλειστικότητας που συνδέει το παιδί κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του με τη μητέρα, η οποία είναι πάντα στη διάθεσή του. Η αποκλειστικότητα αυτή χάνεται με τη γέννηση του αδερφού του. Τώρα πρέπει να μάθει να περιχαρακώνει το χώρο του, να μοιράζεται με κάποιον άλλο την αγάπη των γονιών του. Υποχρεώνεται σε ένα ποιοτικό βήμα: να περάσει από την ατομική σχέση με τους γονείς στις κοινωνικές σχέσεις με την οικογένεια. 
• Αναγκάζεται να αναζητήσει στρατηγικές να ξεπεράσει τη ζήλια του. Ο πόνος που του δημιουργείται από την αναγκαιότητα να μοιράζεται τη μαμά του με έναν ανταγωνιστή ωθεί το παιδί να αναζητήσει στρατηγικές που θα του εξασφαλίσουν την αποδοχή της. Αναγκάζεται να υπερβεί τον εγωκεντρισμό του: ενδιαφέρεται για τον αδερφό του, μαθαίνει να αναβάλλει την άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών του, υιοθετεί μία στάση υπευθυνότητας και συνεργασίας. 
• Διαπιστώνει ότι δεν έχει χάσει την αγάπη των γονιών του. Το παιδί ανακαλύπτει ότι παρά τους παράλογους φόβους του, παρά τον ανταγωνισμό προς το αδερφάκι του και παρά τις ζηλοτυπίες του, η αγάπη των γονιών του παραμένει αναλλοίωτη. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)