Facebook και Κατάθλιψη. Αλήθεια ή Μύθος;

Με την αυξανόμενη χρήση των sites κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, οι ανησυχίες σχετικά με τις συνέπειες για τους εφήβους έχουν επίσης αυξηθεί. Οι ανησυχίες αφορούν κυρίως τον εκφοβισμό (bullying), τα θέματα της ιδιωτικής ζωής, την εικόνα του σώματος, ακόμα και την κατάθλιψη, αλλά τι αναφέρουν οι ίδιοι οι έφηβοι σχετικά με τις επιπτώσεις της κοινωνικής δικτύωσης;

Τα άτομα που μπαίνουν στην εφηβεία βρίσκονται στο στάδιο της μεγάλης μετάβασης από την εστίαση στους γονείς και την οικογένεια σε αυτήν προς τους συνομηλίκους. Οι συνομήλικοι γίνονται ολοένα και πιο σημαντικοί στη ζωή τους, και η δημιουργία αλλά και η διατήρηση μίας φιλίας είναι μία από τις κύριες προκλήσεις στην εφηβεία. Μέχρι τώρα οι περισσότερες έρευνες σχετικά με την κοινωνική ανάπτυξη είχαν επικεντρωθεί στην πρόσωπο με πρόσωπο αλληλεπίδραση. Πρόσφατα, συνέβη μια μετατόπιση από τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με τους συνομηλίκους  στην πραγματική ζωή προς την κοινωνική αλληλεπίδραση μέσα σε ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης , όπως το Facebook. Η σημερινή γενιά είναι η πρώτη που μεγαλώνει με τους ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης ως αναπόσπαστο μέρος της ζωής τους. Οι έφηβοι κάνουν μεγάλη χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης: σχεδόν το 75% των εφήβων έχουν ένα προφίλ σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και περισσότεροι από τους μισούς συνδέονται στο προφίλ τους καθημερινά. Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης των εφήβων συμβαίνει online. Πώς η online συμπεριφορά των εφήβων σχετίζεται με την offline κοινωνική συμπεριφορά; Οι έφηβοι βιώνουν τις αρνητικές συνέπειες της χρήσης των ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης;

Μια πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η online συμπεριφορά των εφήβων είναι παρόμοια με την offline συμπεριφορά. Τα άτομα που εμφανίζουν περισσότερο κοινωνική συμπεριφορά online, συμπεριφέρονται με παρόμοιο τρόπο και offline (Wright & Li, 2011). Το ίδιο ισχύει και για περισσότερο αρνητικές συμπεριφορές, όπως η επιθετικότητα. Σύμφωνα με μια έρευνα σε πάνω από 1000 Αμερικανούς εφήβους ηλικίας 13-17, δεν υπήρχαν διαφορές μεταξύ των εφήβων οι οποίοι είναι ‘παθιασμένοι’ χρήστες των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης και των εφήβων που δεν είναι. Οι περισσότεροι έφηβοι δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται ότι η χρήση ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης τους κάνει να αισθάνονται διαφορετικά, για παράδειγμα, όσον αφορά το επίπεδο της αυτοπεποίθησης ή τη διάθεσή τους. Άρα, οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης δεν τους μετατρέπουν σε κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι, ούτε μπορούν να τους προκαλέσουν ψυχολογικά προβλήματα αν δεν έχουν ήδη μία σχετική προδιάθεση. Έτσι, αν κάποιος αποδίδει ένα περιστατικό κατάθλιψης στο facebook, προφανώς θα πρέπει να λάβει υπόψη του και τη ζωή του εφήβου offline, καθώς εκεί κυρίως βρίσκονται οι πρωταρχικές πηγές αυτής της νόσου, και ενισχύθηκαν εκ των υστέρων με μία παρόμοια (ανασφαλή, εσωστρεφή, ενοχική...) συμπεριφορά στο facebook.  

Είναι ενδιαφέρον ότι οι έφηβοι που δηλώνουν ότι οι ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν την κοινωνική και συναισθηματική τους ευημερία αναφέρουν κυρίως θετική επίδραση. Λένε ότι τους κάνει να αισθάνονται λιγότερο ντροπαλοί και να έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Επιπλέον, περισσότερο από το ήμισυ των εφήβων δήλωσαν ότι η χρήση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης τους έκανε να αισθάνονται περισσότερο συνδεδεμένους με τους φίλους και την οικογένειά τους. Σχεδόν οι μισοί από τους εφήβους, ωστόσο, αναφέρουν ότι ο αγαπημένος τρόπος επικοινωνίας τους με τους συμμαθητές τους είναι η πρόσωπο-με-πρόσωπο επικοινωνία, καθώς λένε ότι είναι πιο διασκεδαστικό, και είναι πιο εύκολο να καταλάβουν τι εννοούν οι άλλοι.

Αν και οι ανησυχίες σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε εφήβους θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, φαίνεται ότι, οι περισσότεροι έφηβοι βιώνουν κυρίως θετικές επιδράσεις από τη χρήση κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης. Με την αυξανόμενη χρήση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης, η παρακολούθηση της επιρροής τους σε απευθείας συσχέτιση με την κοινωνική αλληλεπίδραση και την κοινωνική- συναισθηματική ανάπτυξη σε μία πιο μακροπρόθεσμη βάση είναι μια ενδιαφέρουσα ιδέα για μελλοντική έρευνα.

Πηγή: http://www.leidenpsychologyblog.nl

Εφηβεία & Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση

• Ενημέρωση όχι μόνο από βιολογική πλευρά αλλά και από ηθική (αμοιβαίος σεβασμός, υπευθυνότητα, αγάπη)
• Δώστε στα παιδιά να καταλάβουν τα βιολογικά και ανατομικά χαρ/κα
• Προσπαθήστε να περιορίσετε τυχόν φόβους και παρανοήσεις σχετικά με τις αλλαγές της ήβης και τη σεξουαλική δραστηριότητα
• Ενθαρρύνετε μία υγιή και θετική (όχι γεμάτη ντροπή και μυστικά) στάση απέναντι στο σεξ
• Δώστε πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους των αφροδίσιων νοσημάτων
• Δώστε πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης
• Προσφέρετε πρακτικές συμβουλές σε ό,τι αφορά την αντισύλληψη
• Εξηγήστε τη φύση της ομοφυλοφιλίας, χωρίς να κρίνετε
• Τα παιδιά κάθε ηλικίας θέλουν ειλικρίνεια, όχι ψευδείς λύσεις και δηλώσεις
• Αν το παιδί ξαναρωτήσει, σημαίνει ότι δεν καλύφθηκε από την πρώτη μας συζήτηση
• Ο γονέας ΔΕΝ χρειάζεται να αναφερθεί στη δική του σεξουαλική ζωή
• Αν το παιδί ρωτήσει πρώτο, ας μην γελάσουμε ή αποφύγουμε
• Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι μία συνεχής διαδικασία που γίνεται κατά όλη τη διάρκεια της ζωής του νέου ανθρώπου
• Αν νιώθουμε αμηχανία, τα παιδιά το καταλαβαίνουν ακόμα και από τη στάση του σώματος
• Σημαντικό είναι να μιλήσουμε για την ιδιωτικότητα του σώματος
• Δεν αφήνουμε να μπαίνουν στο μπάνιο όταν είμαστε εμείς
• Όταν ρωτηθούμε καλό είναι να πούμε ότι το σεξ είναι μία πράξη αγάπης
• Μπορούμε να χρησιμοποιούμε και τους επιστημονικούς όρους και τους πιο «χαριτωμένους»
• Δεν αφήνουμε να μπαίνουν στο μπάνιο όταν είμαστε εμείς
• Όταν ρωτηθούμε καλό είναι να πούμε ότι το σεξ είναι μία πράξη αγάπης
• Μπορούμε να χρησιμοποιούμε και τους επιστημονικούς όρους και τους πιο «χαριτωμένους»
• Από 5 ετών καλό είναι να κάνει μόνο του μπάνιο
• Να κλείνει την πόρτα όταν αλλάζει
• Να χτυπάμε πριν μπούμε, αλλά να χτυπάει και αυτό
• Σε περίπτωση αυνανισμού, δεν επικρίνουμε, δεν διακωμωδούμε, δεν δείχνουμε αυστηρότητα, δεν επαινούμε
• Ενισχύουμε το να μην το κάνουν μπροστά σε τρίτους
• Μην θεωρούμε δεδομένο ότι θα το μάθουν από το σχολείο ή από φίλους, γιατί ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι θα το μάθει σωστά και από τη σωστή πηγή
• Ακόμα κι αν δεν ξέρουμε αυτό που μας ρωτάει, ας τους το πούμε και να ανανεώσουμε το ραντεβού μας με νέες πληροφορίες, παρά να απαντήσουμε λάθος ή με συστολή 

Εφηβεία & Γονείς

ΓΟΝΕΙΣ 

• Προσοχή στην πρώιμη παραχώρηση υπέρμετρης ανεξαρτησίας
• Βήματα προς αποδέσμευση των παιδιών από τους γονείς (απογαλακτισμός) για αποφυγή μελλοντικής συναισθηματικής εξάρτησης

• Προσοχή σε ΖΗΛΙΑ, ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ, ΠΡΟΒΟΛΗ
• ΜΗΤΕΡΕΣ: σύνδρομο της άδειας φωλιάς

Βήματα για εξομάλυνση διαφορών

• Προσπαθήστε να ξεκαθαρίσετε τις δικές σας στάσεις και συναισθήματα σχετικά με μία κατάσταση
• Αποφασίστε αν η συγκεκριμένη κατάσταση αξίζει να προκαλεί τόση ενόχληση
• Αποφασίστε για το πνεύμα με το οποίο θα θέσετε το ζήτημα
• Πλησιάστε τον/την έφηβο και ανοίξτε σχετική συζήτηση
• Ακούστε την απάντησή του και κάνετε ένα έλεγχο αν κατανοήσατε πλήρως
• Βρείτε μία πρακτική συμφωνία, έναν συμβιβασμό
• Διατηρείτε δεσμούς στοργής και σεβασμού
• Να επιμένετε στις ηθικές σας απαιτήσεις
• Διαλέξτε προσεκτικά τους κανόνες
• Να είστε συνεπείς
• Να ερμηνεύετε τους κανόνες δίνοντας λογικές εξηγήσεις
• Να δίνετε στους νέους υπευθυνότητες 

Εφηβεία & Ταυτότητα

ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΓΩ

• Διαμόρφωση μίας εικόνας για τον εαυτό του με εσωτερική διαχρονική σταθερότητα
• Πεποίθηση ότι παραμένει το ίδιο πρόσωπο σε όλες τις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις
• Να βρει το ρόλο που θα διαδραματίσει μέσα στην κοινωνία
• Ιεράρχηση σκοπών και αξιών ζωής
• Αφοσίωση στις αξίες
• Περίοδος σημαντικών αλλαγών και αποφάσεων
• Σύγχυση ρόλων, χωρίς την εσωτερική βεβαιότητα για το ποιος είναι και τι θέλει στη ζωή

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Κατακτημένη ταυτότητα

• Έχει ευκαιρίες να πειραματιστεί, να γνωρίσει, να συνδιαλλαγεί με άτομα του ίδιου και του άλλου φύλου, έχει μελετήσει και συγκρίνει τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές, ιδεολογικές ιδεολογίες και έχει κάνει τις επιλογές του με βάση τα κριτήρια που έχει ο ίδιος θέσει, αφού έχει λάβει υπόψη του πολλές εναλλακτικές

Δοτή ταυτότητα 

• Έχει δεσμευτεί και έχει αφοσιωθεί σε σκοπούς και πεποιθήσεις που του έχουν υποδειχθεί από άλλους, χωρίς προηγουμένως και με δική του πρωτοβουλία να έχει λάβει υπόψη του εναλλακτικές πιθανότητες. 

Παρατεταμένο μορατόριουμ  

• Έχει επιδοθεί σε μία συνεχιζόμενη προσπάθεια να αναζητεί και να εξετάζει δυνατότητες και εναλλακτικές λύσεις, χωρίς να μπορεί να καταλήξει σε ένα ξεκάθαρο σχέδιο ζωής

Αναλυτικότερα, οι τρεις ταυτότητες: 

Κατακτημένη ταυτότητα:

• πιο καλά προσαρμοσμένα άτομα,
• υψηλή επίδοση σε πνευματικές δοκιμασίες,
• μεγάλη αυτοπεποίθηση,
• λιγότερο άγχος,
• ανοχή και σεβασμό σε αντίθετες απόψεις,
• αφοσίωση στην επιδίωξη σκοπών

Δοτή ταυτότητα:

• Αυταρχικά, στερεοτυπικά άτομα
• Θέτουν εξωπραγματικά υψηλούς στόχους
• Δεν μπορούν να αποδώσουν κάτω από αγχογόνες συνθήκες
• Βιώνουν σύγχυση όταν υπάρξει αμφισβήτηση των πιστεύω τους
• Οι σχέσεις με άλλους είναι επιφανειακές και στερεοτυπικές

Παρατεταμένο μορατόριουμ:

• Περισσότερο άγχος από όλες τις ομάδες
• Συνεχώς αναβάλλει τη λήψη απόφασης
• Είναι εκτεθειμένο και κινδυνεύει
• Αποφεύγει τη δέσμευση να αγωνιστεί για να υλοποιηθούν οι επιλογές του

Εφηβεία & Ψυχοκοινωνική Ανάπτυξη

• Ο έφηβος γίνεται πιο ευσυγκίνητος
• Βιώνει ψυχικές εντάσεις και έντονα βιώματα καθώς πρέπει να ενσωματώσει τις βαθιές και ταχύτατες αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα του
• Σημαντικό ρόλο παίζουν οι αντιδράσεις των άλλων στις αλλαγές αυτές
• Κεντρική θέση: το ΣΩΜΑ
• Αξιολογεί τον εαυτό του βάσει των σωματικών χαρακτηριστικών
• Χρήση κοινωνικών προτύπων (αθλητές, τραγουδιστές, κλπ)
• Φόβοι για σωματική διάπλαση και σεξουαλική ικανότητα, ανησυχίες για τη σειρά εμφάνισης των αλλαγών, προσοχή στη σωστή ενημέρωση

ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

• Επιθυμία να μένει μόνος του
• Αποστροφή από την εργασία
• Έλλειψη συντονισμού στις κινήσεις
• Ανία
• Νευρικότητα – ανησυχία
• Αυξημένη ευσυγκινησία
• Αντιδραστική – εχθρική στάση προς τους άλλους
• Αντιδραστική – εχθρική στάση προς το άλλο φύλο (στην 1η φάση της εφηβείας)
• Εναντίωση σε κάθε μορφή εξουσίας
• Υπεραπασχόληση με θέματα του σεξ (Αγόρια: βιολογική ορμή ≠ Κορίτσια: ρομαντική διάσταση)
• Υπέρμετρη ντροπαλότητα
• Έλλειψη αυτοπεποίθησης
• Ονειροπόληση
• Προβολή
• Μετάθεση – Μετατόπιση

ΚΡΙΤΙΚΗ – ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ

• Σύγκριση πραγματικού και ιδανικού
• Ιδεαλιστική τάση = τάσσεται υπέρ ανθρωπιστικών σκοπών
• Εναντίωση προς τους γονείς
• Απαιτεί δικαιολόγηση εντολών
• Διαπιστώνει κενά στις κρίσεις κ τις συμβουλές τους
• Ενοχλείται από την υποκριτική τους στάση
• Προβολή εναλλακτικών λύσεων για τα κοινωνικά
• Προς τον εαυτό τους: ενδοσκόπηση, αυτοανάλυση, αυτοκριτική
• Νομίζει πως όλοι σκέφτονται όπως αυτός
• Νιώθει την προσοχή όλων πάνω του = αμηχανία
• ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΜΥΘΟΣ: τα προσωπικά βιώματα (έρωτες..) είναι μοναδικά, ανεπανάληπτα 

Εφηβεία, Στόχοι & Γλωσσική Ανάπτυξη

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 

• Να αποδεχτεί τη νέα μορφή που παίρνει το σώμα του
• Να διαμορφώσει μία ώριμη ετερόφυλη σχέση
• Να εξασφαλίσει μία προοπτική για οικονομική ανεξαρτησία
• Να αποκτήσει συναισθηματική αυτονομία
• Να διαμορφώσει νέες σχέσεις αμοιβαιότητας με συνομηλίκους και των 2 φύλων
• Να αποκτήσει γνωστικές δεξιότητες για την ενεργό συμμετοχή του στην κοινωνική και πολιτική ζωή
• Να διαμορφώσει μία φιλοσοφία ζωής
• Να δώσει μία ικανοποιητική απάντηση στο «Ποιος είμαι;», «Από πού έρχομαι;», «Που πηγαίνω»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 

• Ο λόγος από εγωκεντρικός γίνεται κοινωνικοποιημένος – επικοινωνιακός
• Αύξηση λεξιλογίου
• Ο λόγος αποκτά πλαστικότητα, εσωτερική βαρύτητα και συναισθηματική φόρτιση (γλυκός ή πικρός ή πύρινος)
• Το άτομο θέλει να εκφράσει και να εξωτερικεύσει τις σκέψεις του
• Γλώσσα της εφηβικής κουλτούρας (ειδικός κώδικας επικοινωνίας) 

Εφηβεία & Σωματικές Αλλαγές

ΉΒΗ – ΕΦΗΒΕΙΑ

Ήβη: σχετικά σύντομη περίοδος, 2-4 έτη, βιολογικής ανάπτυξης όπου πραγματοποιούνται οι βιοσωματικές αλλαγές που σχετίζονται με την ωρίμανση της γενετήσιας λειτουργίας

Πρωτεύοντα γνωρίσματα ήβης:

• Ωρίμανση γεννητικών αδένων (όρχεων και ωοθηκών)
• Παραγωγή σπερματικών κυττάρων (σπερματοζωάρια και ωάρια)  
• Διόγκωση μήτρας
• Ανάπτυξη αδένων άρρενος

Δευτερεύοντα γνωρίσματα ήβης:

• Ηβική κόμη
• Διόγκωση μαστών
• Τρίχωση προσώπου
• Αλλαγή τόνου της φωνής

Εφηβεία: Μακρότερη αναπτυξιακή περίοδος, 7-8 ετών, περιλαμβάνει αλλαγές που συμβαίνουν σε 4 βασικούς τομείς της ανάπτυξης:    

• Βιοσωματικό
• Γνωστικό
• Συναισθηματικό
• Κοινωνικό

Η εφηβεία εμπεριέχει και την ήβη

• 1η φάση ΗΒΗΣ - ΠΡΟΕΦΗΒΕΙΑ:

Έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται ορισμένα γνωρίσματα της ήβης (τρίχωση εφηβαίου, διόγκωση μαστών, κλπ), όχι όμως τα σπερματικά κύτταρα

• 2η φάση ΗΒΗΣ:

Υπάρχει παραγωγή ώριμων σπερματικών κυττάρων

Διαχωριστικό σημείο:

• Έμμηνος ρύση - εκσπερμάτωση

Έναρξη:

Περίπου στο 11^ο έτος στα κορίτσια

Περίπου στο 13^ο έτος στα αγόρια

Αφετηρία: το άτομο θεωρείται ικανό για αναπαραγωγή

Πέρας: το άτομο θεωρείται ικανό να αναλάβει το ρόλο του ενηλίκου

ΒΙΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Αυξητικό Τίναγμα:

ΥΨΟΣ:

• ΑΓΟΡΙΑ: 10-12 εκ
• ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 8-9 εκ.

ΒΑΡΟΣ:

• ΑΓΟΡΙΑ: 6-7 κιλά
• ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 5-6 κιλά

ΤΕΛΙΚΟ ΥΨΟΣ:

• Κορίτσια: μέχρι τα 18
• Αγόρια: 18+
• Κορίτσια: μικρότερο βάρος και  ύψος

ΑΛΛΑΓΕΣ 

• Δημιουργία νέων οστών (από 270 σε 350)- αύξηση μήκους οστών
• Κινητικές αδεξιότητες (Προσοχή! σε αμηχανία και ντροπή)
• Καμπύλη ανάπτυξης:

1. (Επιτάχυνση – κορύφωση – μείωση)

1. Κορίτσια: 10-12-14
2. Αγόρια: 12,5-14-16 

Αλλαγές στις αναλογίες του προσώπου

• Δόντια, μύτη, στόμα, χείλη, σαγόνι, σχήμα προσώπου (πιο ωοειδές στα κορίτσια, πιο γωνιώδες στα αγόρια)

Αλλαγές στο περίγραμμα του σώματος

• Ώμοι – στέρνο στα αγόρια, λεκάνη στα κορίτσια

Αλλαγές στις αναλογίες μυών και λίπους

• Τα ισχνά άτομα έχουν ταχύ ρυθμό ανάπτυξης
• Τα παχουλά άτομα έχουν βραδύτερο ρυθμό

Αλλαγές στο κυκλοφοριακό, αναπνευστικό, πεπτικό, νευρικό σύστημα

• Παράγοντες που επηρεάζουν:

1. Κληρονομικότητα
2. Διατροφή (πρωτεΐνες επιταχύνουν, υδατάνθρακες επιβραδύνουν)
3. Ορμονικό σύστημα
4. Τεστοστερόνη στα αγόρια
5. Οιστρογόνα στα κορίτσια

Θέματα για προσοχή:

• Ατυχήματα (προς άλλους και προς εαυτό)
• Ακμή
• Δίαιτα – παχυσαρκία
• Ενδοκρινολογικές διαταραχές

ΣΕΙΡΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΩΝ ΗΒΗΣ

Κορίτσια: αρχική διόγκωση στήθους, εμφάνιση ίσιας βαθύτερου χρώματος ηβικής κόμης, αυξητικό τίναγμα, κατσάρωμα ηβικής κόμης, πρώτη έμμηνη ρύση, τρίχωση μασχαλών

Αγόρια: διόγκωση όρχεων, εμφάνιση ίσιας, βαθύτερου χρώματος ηβικής κόμης, αλλαγές στη φωνή, πρώτη εκσπερμάτωση, κατσάρωμα ηβικής κόμης, αυξητικό τίναγμα, τρίχωση μασχαλών, πτώση τόνου φωνής, τρίχωση προσώπου

• ΠΡΩΙΜΗ ΗΒΗ: 1-2 χρόνια  πριν από τη μέση ηλικία

ΑΓΟΡΙΑ: κυριαρχεί στο σχολείο, αρχηγός, περισσότερα καθήκοντα, ενίσχυση αυτοπεποίθησης

ΚΟΡΙΤΣΙΑ: αρχικά αμηχανία, ψυχική ένταση, ανέτοιμη για επίμονα βλέμματα άλλου φύλου, μετά υπεροχή στις σωματικές διαστάσεις, αυτονομία από ενηλίκους, ρόλους για μεγαλύτερα άτομα 

• ΑΡΓΟΠΟΡΗΜΕΝΗ ΗΒΗ: 1-2 χρόνια μετά τη μέση ηλικία  

ΑΓΟΡΙΑ: μεταχείριση ως παιδί, οι άλλοι τον υποσκελίζουν στα αθλήματα, αβεβαιότητα, άγχος, μη αποδεκτές κοινωνικά ενέργειες για να γίνει αρεστός

ΚΟΡΙΤΣΙΑ: μειονέκτημα αλλά όχι όπως στα αγόρια