Συγχώρεση: το τέλος του πόνου

Η συγχώρεση από πολλούς θεωρείται η λύτρωση από ένα βάρος: αυτό που κουβαλάει εκείνος που προδόθηκε από κάποιο πρόσωπο σημαντικό, αυτός που εξαπατήθηκε, που αδικήθηκε, που εγκαταλείφθηκε.

Πολλές φορές επιλέγουμε τη συγχώρεση για κοινωνικούς λόγους, επειδή "έτσι πρέπει". Φοράμε τη μάσκα του "δεν πειράζει, φτάνει ο άλλος να είναι καλά". Έτσι όμως παραλείπουμε την υγιή διαδικασία της "ανάρρωσης" από το τραύμα μας. Προσπερνάμε όλα τα στάδια των συναισθηματικών αντιδράσεων που μας είναι επιτρεπτό να έχουμε και δεν εκφράζουμε ποτέ το θυμό μας, παρά τον κλειδώνουμε κάπου βαθιά μέσα μας.

Κι όμως, είναι φυσιολογικό να θυμώσουμε, να μισήσουμε, να απογοητευτούμε από κάποιον, και μας επιτρέπεται να εκφράσουμε όλα αυτά τα συναισθήματα με έναν υγιή τρόπο. Έχουμε όλο το χρόνο στη διάθεσή μας να επεξεργαστούμε την απώλεια, να βιώσουμε τη θλίψη, να ζήσουμε με το τραύμα μας. Και αυτό δεν έχει καμία σχέση με την εκδίκηση. Είναι απλά η αποδοχή, και όχι η καταπίεση, μίας αληθινής και επίπονης συναισθηματικής διεργασίας.

Δεν υπάρχει χρονικό περιθώριο μέσα στο οποίο πρέπει να περάσει κανείς από όλα τα στάδια της θλίψης, της οργής και να καταλήξει στη συγχώρεση. Φίλοι, συγγενείς, ή ακόμα και κάποιος σύμβουλος μπορεί να μας στηρίξει καθόλη αυτή τη διαδικασία. Αν κάποιος βιαστεί να "κλείσει την υπόθεση" πηγαίνοντας κατευθείαν στη συγχώρεση, τότε είναι πιθανό να καταπιέσει τα αληθινά του συναισθήματα ή να αρνηθεί την ύπαρξή τους. Αλλά όλα αυτά που νιώθει κανείς, ακόμα κι αν τα απωθήσει ή τα αρνηθεί, δεν εξαφανίζονται. Είναι εκεί, υπάρχουν, ζουν, και περιμένουν κάποια άλλη στιγμή να βγουν στην επιφάνεια. Και όταν γίνεται αυτό, γίνεται με τη μορφή είτε κάποιων ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, είτε ως άγχος, είτε ως κατάθλιψη, είτε ως επιθετική συμπεριφορά.

Μα πώς μπορεί κανείς να συγχωρέσει τον άνθρωπο που του φέρθηκε με έναν τόσο απαίσιο, εγωιστικό, καταστροφικό τρόπο; Πώς μπορεί κανείς να ξεπεράσει το σοκ, τον τρόμο, και τελικά την έντονη αυτή επιθυμία για εκδίκηση; Πότε έρχεται η συγχώρεση και τι εξυπηρετεί;

Η συγχώρεση δεν είναι ένα συναίσθημα με το οποίο ξαφνικά ξυπνάμε ένα πρωί, ούτε ο γρήγορος και ασφαλής δρόμος για την ηρεμία και την ευτυχία. Η συγχώρεση δεν έχει να κάνει τόσο με τον άνθρωπο που μας πλήγωσε όσο με εμάς τους ίδιους. Η συγχώρεση αρχίζει με την απόφαση να συγχωρέσουμε, αλλά δεν τελειώνει εκεί. Είναι μία διαδικασία που παίρνει χρόνο και χρειάζεται τη δική μας δέσμευση σε μία ζωή γεμάτη με εμπειρίες, αλλά χωρίς απωθημένα συναισθήματα. Το να επιμένουμε στο μίσος και την εκδίκηση για κάποιον είναι να σαν να κρατάμε ένα κομμάτι κάρβουνο αναμένο με την πρόθεση να το πετάξουμε στο άτομο που μισούμε: αυτός που καίγεται πρώτος είμαστε εμείς. Η συγχώρεση σημαίνει ότι έχουμε αποφασίσει ότι θα αφήσουμε πίσω μας το μίσος, έτσι ώστε να δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να φύγει από το παρελθόν και να πάει μπροστά πια. Αυτό που έκανε ο άλλος σε εμάς όντως ήταν πολύ κακό, αλλά αυτό που κάνουμε εμείς στον εαυτό μας με το να μην προχωρούμε παρακάτω μπορεί να είναι ακόμα χειρότερο.

Και το να περάσουμε μέσα από τη θλίψη και το θυμό είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για να προχωρήσουμε στη συνέχεια στην απόφαση να συγχωρέσουμε. Η απόφαση για συγχώρεση βασίζεται στη συνειδητοποίηση ότι με αυτό τον τρόπο επωφελείται αυτός που συγχωρεί (ακόμα κι αν δεν υπάρχει καμία επίδραση σε αυτόν που συγχωρείται), ενώ το μίσος βλάπτει αυτόν που μισεί (και μπορεί να μην έχει καμία επίδραση σε αυτόν που μισείται). Επομένως, δεν έχει σημασία για ποιο λόγο το άλλο πρόσωπο προέβη στην επιζήμια για μας πράξη (μίσος, εγωισμό, αδιαφορία, ή άλλο λόγο). Η απόφαση για συγχώρεση δεν έχει να κάνει με τον άλλο, αλλά με εμάς.

Συγχωρώ δε σημαίνει ξεχνώ. Αν ξεχάσουμε τι συνέβη, τότε παραβλέπουμε ένα πολύ σημαντικό μάθημα που μας δίνει η ζωή. Αν επιτρέψουμε σε κάποιον να μπει στο σπίτι μας και αυτός μας ληστέψει, θα τον συγχωρέσουμε αλλά δεν θα ξεχάσουμε. Αν ξεχάσουμε, τότε πιθανώς να μας ξαναληστέψει!

Διαχώρισε το πρόσωπο από την συμπεριφορά. 
Μην πιέζεις τον εαυτό σου να συγχωρέσει τον άλλο αμέσως. 
Προστάτεψε τον εαυτό σου και την αξιοπρέπειά σου. 
Απομακρύνσου από τοξικές καταστάσεις και ανθρώπους. 

Η αρκούντως καλή μαμά

Η αρκούντως καλή μαμά είναι αυτή...

...που αποδέχεται την αγάπη που το παιδί της νιώθει γι' αυτή, αλλά επίσης αποδέχεται και το θυμό που μπορεί κάποτε αυτό να νιώσει για κείνη.

...που δέχεται ότι παρόλο που υπεραγαπάει το παιδί της, θα υπάρξουν και στιγμές στην κοινή τους ζωή που θα θέλει να το "πνίξει" από τα νεύρα της. 

...που το άλλο πρωί θα είναι δίπλα στο παιδί της, παρόλο που την προηγούμενη μέρα δέχτηκε επίθεση (λεκτική, σωματική, συναισθηματική) από αυτό, γιατί δεν ήταν καλή μαμά και δεν έκανε όλα τα χατήρια του. 

...που δέχεται τα αρνητικά συναισθήματα (τόσο τα δικά της όσο και του παιδιού της) χωρίς απαραίτητα να σημαίνει ότι κάθε φορά που αυτά έρχονται στην επιφάνεια, η σχέση μεταξύ τους καταστρέφεται.

...που δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα τέλεια, που δεν κρίνει τους άλλους επειδή δεν είναι τέλειοι, και που μαθαίνει στο παιδί της την ανάγκη της μη τελειότητας και της διαφορετικότητας ανάμεσα στους ανθρώπους. Και το παιδί της χαίρεται γι' αυτό γιατί έχει πολύ άγχος η κορυφή και η αναζήτηση της τελειότητας. 

...που δεν συγκρίνει τον εαυτό της με τις άλλες μαμάδες, μεταφέροντας στο παιδί αυτή την ψυχαναγκαστική λογική της αδιάκοπης σύγκρισης. 

...που κάποιες στιγμές θα σκέφτεται τη δουλειά της, το σύντροφό της, τους φίλους της, περισσότερο από το παιδί της, και αυτό θα είναι ΟΚ. 

...που ξέρει πότε να αφήσει το παιδί της να προσπαθήσει -και να του δώσει έτοιμες λύσεις- γιατί έτσι θα του δώσει διπλό δώρο: και την δυνατότητα να μάθει και την ικανοποίηση ότι μπορεί να τα καταφέρει μόνο του. 

...που δεν τρέφεται από τις εμμονές της (δικές της ή του περίγυρου) να είναι υπέροχη, αστραφτερή, επιτυχημένη, υποστηρικτική, ευγενική, γενναιόδωρη και σοφή όοοολη την ώρα. 

...που δεν του κρύβει τα προβλήματα της ζωής, γιατί έτσι το μαθαίνει να ζει στον πραγματικό κόσμο και όχι σε ένα παραμύθι, και αυτό αργότερα στη ζωή του θα το βοηθήσει να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις καλύτερα. 

...που όταν αποτυγχάνει, προσπαθεί ξανά. 

...που αφήνει τα συναισθήματά της να εκφραστούν, δεν τα καταπιέζει και τα συζητά με το παιδί της, δίνοντας του έτσι το καλύτερο μάθημα συναισθηματικής αγωγής και μαθαίνοντάς του ότι δεν είναι κακό να νιώθεις, αλλά κακό είναι να μην ξέρεις τι νιώθεις και γιατί. 

...που βλέπει τη σχέση της με το παιδί της σαν έναν κήπο, που σιγά σιγά τον καλλιεργεί, τον ποτίζει, τον λιπαίνει και κάποια στιγμή αυτός θα ανθίσει.

...που βλέπει το χρόνο ως σύμμαχο, και όχι ως εχθρό της, περιμένοντας έτσι την κατάλληλη στιγμή για μία ουσιαστική επικοινωνία με το παιδί, και όχι εκβιαστικά και με κηρυγματικό ύφος να προσπαθήσει να επιβάλλει τις αξίες της. 

...που ζητάει βοήθεια όταν την χρειαστεί, γιατί μετράει περισσότερο το "θέλω να βοηθήσω τη σχέση μου με το παιδί μου και να μην ξανακάνω το ίδιο λάθος" από το "εγώ ξέρω καλύτερα απ' όλους το παιδί μου και δεν δέχομαι συμβουλές από άλλους". 

...που δεν έχει εξιδανικεύσει τη μητρότητα, αλλά τη δέχεται ως ένα πολύ σημαντικό στάδιο στη ζωή της -με τα λάθη του, της αποτυχίες του, αλλά και τις ανεπανάληπτες στιγμές του- στο οποίο θα κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί, όπως άλλωστε κάνει σε όλα ως τώρα. 

...που στην τελική, είναι μία κανονική μαμά που αγαπάει το παιδί της, που συμπεριφέρεται φυσιολογικά -και όχι υστερικά- και που μαθαίνει μέρα με τη μέρα μέσα από αυτή τη σχέση. 



(Η θεωρία του Winnicot  για την αρκούντως καλή μητέρα (good enough mother) διατυπώθηκε τη δεκαετία του '50 και ακόμα και σήμερα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ) 

Αρνητική κριτική; Ευχαριστώ, δεν θα πάρω.

Όταν μιλάμε για αρνητική κριτική, μιλάμε για εκείνου του είδους την άδικη και κακόβουλη κριτική που σκοπό έχει να μειώσει το συνομιλητή, και όχι για την καλοπροαίρετη κριτική κάποιου που ενδιαφέρεται για μας, και έχει σκοπό να μας βοηθήσει να βελτιωθούμε και να διορθώσουμε κάποια σημεία μας. Ιδού λοιπόν μερικές πρακτικές συμβουλές προκειμένου να νικήσει η θετική σκέψη έναντι της αρνητικής κριτικής. 

Μετρήστε μέχρι το 10 πριν μιλήσετε… ή μέχρι το 20

Αν δέχεστε μια άσχημη κριτική ίσως η πρώτη σας σκέψη και αντίδραση είναι να την αντικρούσετε αμέσως, να την αρνηθείτε και να κάνετε ότι μπορείτε για να πείσετε τον συνομιλητή σας ότι έχει άδικο.  Δεχόμενοι αρνητική κριτική αισθανόμαστε συνήθως προσβεβλημένοι, θιγμένοι, θυμωμένοι, αδικημένοι κ.ο.κ. Η αντίδραση μας λοιπόν – ειδικά αν είναι άμεση - καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από τον πληγωμένο μας εγωισμό και όχι από τη λογική μας. Με αυτόν τον τρόπο λέμε πράματα που συχνά μετανιώνουμε εκ των υστέρων, καθώς μπορεί να μην έχουν καμία απολύτως σχέση με αυτό για το οποίο δεχθήκαμε την κριτική. Δώστε στον εαυτό σας λίγο χρόνο να ηρεμήσει και ανακτήσει την ψυχραιμία του. Μετά μιλήστε.

Μην το δέχεστε 

Ένας άνδρας διέκοψε τον Βούδα ενώ έβγαζε κάποιο κήρυγμα και τον πρόσβαλλε. Ο Βούδας περίμενε μέχρι να τελειώσει ο άνδρας και του είπε:

- «Αν κάποιος σου προσφέρει ένα δώρο και το αρνηθείς, σε ποιον ανήκει το δώρο;»

- «Σε αυτόν που το πρόσφερε» απάντησε ο άνδρας

-  «Τότε αρνούμαι να δεχθώ τις προσβολές σου και σου ζητώ να τις κρατήσεις για τον εαυτό σου», του απάντησε ο Βούδας.

Αν θεωρείτε ότι η κριτική κάποιου, είναι προϊόν κακόβουλης σκοπιμότητας και έχει ως στόχο απλά να σας προσβάλει, έχετε πάντα την επιλογή…. να μην προσβληθείτε. Άλλωστε πολλές φορές τα λόγια λένε κάτι για αυτόν που τα λέει και όχι για αυτόν στον οποίο απευθύνονται…

Αντιμετωπίστε το ίδιο τον έπαινο και την κριτική

Αν οι έπαινοι σας κάνουν να νιώθετε περήφανοι και σας γεμίζουν με χαρά και θετικά συναισθήματα τότε η αρνητική κριτική θα σας καταρρακώνει. Αυτό σημαίνει ότι αφήνετε την γνώμη των άλλων να επηρεάζει τη συναισθηματική σας κατάσταση είτε προς τη θετική είτε προς την αρνητική κατεύθυνση.

Το υγιές είναι να έχετε αναπτύξει ένα εσωτερικό κριτήριο για να αξιολογείτε τον εαυτό σας αλλά και την κριτική που δέχεστε. Οι άνθρωποι εκφράζουν τις προσωπικές τους απόψεις μέσα από την κριτική που ασκούν. Αλλά είναι μόνο αυτό: Οι προσωπικές του απόψεις. Δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται και η δική σας η γνώμη με αυτές.  Αξιολογείστε αυτό που σας λένε και διερωτηθείτε αν έχει κάποια δόση αλήθειας και κατά πόσο μπορεί να συμβάλει στην προσωπικά σας βελτίωση.

  

Μπείτε σε λεπτομέρειες

Αντί να ανταποδώσετε τα πυρά εκφράζοντας ισάξιες η και μεγαλύτερες κατηγορίες, ζητείστε με ήρεμο τρόπο διευκρινήσεις.

Για παράδειγμα αν κάποιος σας πει: «Είσαι πολύ αφελής»

Ρωτήστε: «Γιατί με θεωρείς αφελή;»

                «Τι έχω κάνει που να δείχνει αφέλεια;» ή

                «Τι θεωρείς ότι θα έπρεπε να είχα κάνει διαφορετικά;»

Καλλιεργώντας την επικοινωνία δίνετε στο διάλογο μια ευκαιρία και αποφεύγετε τη σύγκρουση. Μέσα από τις ερωτήσεις μπορεί να διαπιστώσετε ότι ο χαρακτηρισμός που σας προσάπτει ο άλλος είναι ανεδαφικός καθώς δεν έχει συγκεκριμένα παραδείγματα για να τον υποστηρίξει. Υπάρχει πάντα βέβαια η πιθανότητα αυτό που σας λένε να έχει μια δόση αλήθειας και ρωτώντας είναι η ευκαιρία σας να μάθετε περισσότερα πράγματα για τον εαυτό σας που πιθανόν αγνοούσατε ή για τα οποία απλά εθελοτυφλούσατε. Η κριτική είναι συχνά πιο σίγουρος δρόμος για την αυτοβελτίωση από τον έπαινο

Δώστε σημασία στα μη λεκτικά στοιχεία

Η κριτική δεν είναι απλώς θέμα λέξεων. Ο τόνος της φωνής, η γλώσσα του σώματος, η στίξη, το βλέμμα είναι όλα στοιχεία που συνθέτουν το μήνυμα που προσπαθεί να περάσει κάποιος μέσα από τα λόγια του. Για το λόγο αυτό τα μηνύματα σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης (facebook, twitter κτλ), σε κινητά και σε mail είναι γενικά αναξιόπιστα όσον αφορά το ύφος και τις προθέσεις του αποστολέα. Η κριτική είναι καλό να μην ασκείται μέσω αυτών αλλά και να μην απαντάτε σε τέτοιου τύπου μηνύματα καθώς ενέχεται συχνά ο κίνδυνος της παρεξήγησης.   

Πηγή: http://www.positivityblog.com/ 

Ο Επικριτικός Γονέας

• Τι σας συμβαίνει;

1. Γκρινιάζετε, κριτικάρετε, και θέτετε πολύ υψηλά στάνταρς

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Γιατί δεν έχεις φορέσει τα παπούτσια σου; Που είναι η τσάντα σου; Καθάρισε το δωμάτιό σου! Γιατί δεν πήρες Α;"

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Αποσυντονίζεται
2. Πιστεύει ότι είστε γκρινιάρης/α και χάνετε το σεβασμό του
3. Προσπαθεί να αντισταθμίσει με υπερβολικό ζήλο τη δική σας αρνητική κριτική  

• Τι κάνει το παιδί σας;

1. Αποσυντονίζεται 
2. Πληγώνεται βαθιά από την κριτική σας 
3. "Κατεβάζει ρολά" όταν ακούει όλες αυτά τα επικριτικά σχόλια 
4. Επιλέγει να αποτυγχάνει επίτηδες, αντί να ανταποκριθεί στα δικά σας ιδανικά

• Πώς να μην γκρινιάζετε;

1.  Πιθανόν τις μισές φορές που μιλάτε δεν ακούτε καν τι λέτε. Απλώς συνεχίζετε και συνεχίζετε, μέχρι να κουραστείτε. Και συνήθως μετά την γκρίνια, έρχονται οι φωνές.
2. Μην είστε υπεραπαιτητικοί. Δεν χρειάζεται το σπίτι σας να είναι πάντα "στην τρίχα". Το σπίτι είναι για να το ζούμε, όχι για να το καθαρίζουμε και να το τακτοποιούμε όλη την ώρα. Αν περνάτε πολλή ώρα με το πώς φαίνεται το σπίτι, μήπως ξεχνάτε πώς νιώθουν οι άνθρωποι που το κατοικούν; Είναι σίγουρο ότι το παιδί σας θα προτιμούσε μία μαμά που παίζει μαζί τους και τους βοηθάει με τις ασκήσεις τους, αδιαφορώντας για λίγη σκόνη και μερικά πιάτα άπλυτα. 
3. Βιντεοσκοπήστε μία τυπική μέρα και παρακολουθήστε τον εαυτό σας να γκρινιάζει και να κατακρίνει, καθώς και τις αντιδράσεις των παιδιών σας. 
4. Αναρωτηθείτε: "Τι κάνω στα παιδιά μου όταν τα κρίνω συνεχώς και τους γκρινιάζω;" Βάλτε τα πράγματα σε μία νέα βάση τώρα, έχοντας πάντα στο μυαλό σας ότι είστε εκεί για τα παιδιά σας επειδή τα αγαπάτε κι επειδή θέλετε να είναι ευτυχισμένα.  

Ο Φωνακλάς Γονέας

• Τι σας συμβαίνει;

1. Φωνάζετε, κραυγάζετε, ουρλιάζετε και ωρύεστε 

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Μην φωνάζεις! ΜΗ ΦΩΝΑΖΕΙΣ, ΕΙΠΑ!"
2. "Κλείσε την τηλεόραση αμέσως!"

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Σας αποσυντονίζει
2. Εκνευρίζετε με όλες αυτές τις φωνές

• Τι κάνει το παιδί σας;

1. Αποσυντονίζεται
2. Σας φοβάται επειδή του φωνάζετε
3. Νομίζει ότι οι φωνές είναι η λύση σε όλα τα προβλήματα 

• Πώς να μην φωνάζετε;

1. Αν ανήκετε στους ανθρώπους εκείνους που μιλάνε δυνατά χωρίς να το καταλαβαίνουν, τότε χρειάζεται να συνειδητοποιήσετε πότε η φωνή σας ενοχλεί τους γύρω σας. 
2. Αν αρχίσετε να φωνάζετε από εκνευρισμό, τότε είναι ήδη αργά. Βάλτε τον εαυτό σας σε time-out. Δώστε του χρόνο πριν μιλήσει. 
3. Αντικαταστήστε τις φωνές με ψιθύρους. 

Ο Επιτρεπτικός Γονέας

• Τι σας συμβαίνει;

1. Βρίσκετε συνεχώς δικαιολογίες για κάθε "κακή" συμπεριφορά του παιδιού σας και για την μη-πειθαρχία του 

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Δεν έγινε και τίποτα σπουδαίο"
2. "Έτσι έκανα κι εγώ όταν ήμουν στην ηλικία του"
3. "Δεν βλάπτει κανένα με τη συμπεριφορά του"
4. "Παιδί είναι, είναι λογικό"

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Βρίσκει και αυτός/η δικαιολογίες 
2. Πιστεύει ότι είστε ανίκανος 
3. Νιώθει ότι τον/την υποβιβάζεται όταν προσπαθεί να πειθαρχήσει το παιδί  

• Τι κάνει το παιδί σας;

1. Γλιτώνει από οτιδήποτε κι αν κάνει 
2. Μαθαίνει πώς να ξεφεύγει με το να στρέφει τους γονείς τον ένα στον άλλο 
3. Νιώθει ότι ο ρόλος του είναι να είναι άτακτος 
4. Κλαίει και γκρινιάζει μέχρι να υποχωρήσουν οι γονείς του 

• Πώς να σταματήσετε να βρίσκετε συνεχώς δικαιολογίες;

1.  Αν συνεχίσετε να βρίσκετε δικαιολογίες για τη συμπεριφορά του παιδιού σας, τότε σύντομα αυτό θα ξεφύγει εκτός ελέγχου 
2. Αν αρχίσετε να τιμωρείτε την κακή συμπεριφορά και να επιβάλλετε την πειθαρχία, και παρατηρήσετε ότι ο/η σύντροφός σας γίνεται εκείνος ο Επιτρεπτικός Γονέας, είναι ώρα να του κρούσετε τον κώδωνα κινδύνου και να τον/την συνετίσετε. 
3. Ορίστε κανόνες συμπεριφοράς και ακολουθήστε τους. Όλοι. Και χωρίς καμία δικαιολογία. Η καλή συμπεριφορά επιβραβεύεται και η κακή τιμωρείται. 

Ο Αποδιοργανωμένος Γονέας

• Τι σας συμβαίνει;

1. Δεν έχετε κανένα πρόγραμμα, καμία σειρά, γι΄αυτό και δεν γίνεται τίποτα

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Γιατί το πάτωμα έχει νερά; Εντάξει. Βγείτε έξω! Ωραία τα καταφέρατε! "
2. "Γιατί το δωμάτιο είναι χάλια; Δεν μπορώ άλλο, παραιτούμαι!"
3. "Ωχ, όχι, πάλι χάσαμε το λεωφορείο..."

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Βρίσκει δικαιολογίες 
2. Προσποιείται ότι η κατάσταση δεν είναι ως έχει
3. Θυμώνει και αρχίζει να μοιράζει ευθύνες και κατηγορίες  

• Τι κάνει το παιδί σας;

1. Αποσυντονίζεται εξαιτίας της ασυνέπειας 
2. Αποφεύγει να βοηθήσει στο σπίτι επειδή οι γονείς του απλώς δεν του αναθέτουν τίποτα
3. Γίνεται αποδιοργανωμένο και ασυνεπές και το ίδιο

• Πώς να μην νιώθετε αποδιοργανωμένοι;

1. Τα παιδιά χρειάζονται όρια και κανόνες. Καθίστε όλοι μαζί στο τραπέζι και θεσπίστε τους δικούς σας κανόνες, που θα αφορούν την εύρυθμη λειτουργία του σπιτιού και της οικογένειας. 
2. Καταγράψτε ώρες, προγράμματα, δρομολόγια, προκειμένου να ξέρετε πόση ώρα παίρνει κάθε δραστηριότητα. 
3. Ιεραρχήστε τις ανάγκες σας. Αφήστε χρόνο και για εσάς. 
4. Κάνετε μία λίστα με επιθυμητές και μη επιθυμητές συμπεριφορές. Μην τιμωρείτε όλη την οικογένεια όταν ένας παραβλέψει τους κανόνες. Δεν είναι δίκαιο. Η καλή συμπεριφορά όμως πρέπει να ενισχύεται και να επιβραβεύεται.  

Ο Αμήχανος Γονέας

• Τι σας συμβαίνει;

1. Παραιτήστε από το να κάνετε το οτιδήποτε

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Είναι σαν να μην ξέρουμε τι να κάνουμε, κι έτσι δεν κάνουμε απολύτως τίποτα"
2. "Τα παιδιά ξέρουν να μας χειρίζονται και περνάει το δικό τους"

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Συμφωνεί με το να διατηρήσετε την ηρεμία
2. Πιστεύει ότι το να παραδεχτείτε την ανικανότητά σας είναι... ΟΚ 

• Τι κάνει το παιδί σας;

1. Παίρνει την κατάσταση στα χέρια του
2. Εκμεταλλεύεται την παραίτησή σας

• Πώς να μην νιώθετε αμήχανοι και ανίδεοι;

1. Όσοι λένε ότι δεν ξέρουν να κάνουν τίποτα, στην πραγματικότητα κάνουν πολλά. Απλά με λάθος τρόπο. 
2. Σταματήστε να αρνείστε το ρόλο σας ως γονέας. Το να λέτε ότι είστε ανίδεοι είναι απλώς μία δικαιολογία για να μην αναλάβετε τη δύσκολη δουλειά της ανατροφής των παιδιών σας. Μην παραπονιέστε για κάτι που υποθετικά δεν γνωρίζετε. 
3. Συζητήστε με τον/την σύντροφό σας τι θέλετε για τα παιδιά σας και πώς θα το κάνετε μαζί. Σκεφτείτε και σχεδιάστε. Μιλήστε σε άλλους γονείς τους οποίους εμπιστεύεστε. 

 

Ο Θυμωμένος Γονέας

• Τι σας συμβαίνει; 

1. Δεν ελέγχετε τα νεύρα σας 
2. Όλα σας εκνευρίζουν
3. Έχετε μικρές αντοχές και ανοχές
4. Καταφεύγετε σε σωματική τιμωρία

• Τι λέτε συνήθως; 

1. "Κάνε αυτό που σου λέω και κάν'το τώρα!"
2. "Γιατί έτσι!"
3. "Πήγαινε στο δωμάτιό σου και μην βγεις μέχρι να σου πω εγώ!"
4. "Σου είπα να σταματήσεις να γκρινιάζεις και να πας για ύπνο!"

• Τι κάνει ο/η σύντροφός σας;

1. Αποσυντονίζεται 
2. Θυμώνει και εκνευρίζεται επειδή εσείς είστε θυμωμένος/η και εκνευρισμένος/η (!)
3. Υπονομεύει τη συμπεριφορά σας πίσω από την πλάτη σας 

• Τι κάνει το παιδί σας; 

1. Αποσυντονίζεται 
2. Αρχίζει να σας φοβάται 
3. Νιώθει ότι δεν το σέβεστε 
4. Πιστεύει ότι ο θυμός είναι η λύση σε όλα τα προβλήματα 

• Πώς να ελέγξετε το θυμό σας; 

1. Ρυθμίστε την αναπνοή σας. Μιλήστε με έναν ειδικό ή ξεκινήστε μαθήματα yoga. Όταν μπορείτε να ελέξγετε τον ρυθμό αναπνοής σας, μετά θα είναι πιο δύσκολο να φωνάξετε. 
2. Η τεχνική του μετρήματος. Μετρήστε δυνατά από το 20 και προς τα πίσω. Απαιτεί περισσότερη συγκέντρωση από το να μετρήσετε από το 1 έως το 10. 
3. Κρατήστε μία μικρή ελαστική μπάλα. Ζουλήξτε τη αντί να φωνάξετε. 
4. Ψιθυρίζετε αντί να φωνάζετε. 
5. Ξεκινήστε να καθαρίζετε: ηλεκτρική σκούπα, πατώματα, πιάτα. Μία έντονη σωματική δραστηριότητα θα κατευθύνει το περίσσιο θυμό σας προς κάτι πιο χρήσιμο. 
6. Ζητήστε από τα παιδιά σας να σας βοηθήσουν να σταματήσετε να φωνάζετε όταν σας βλέπουν εκνευρισμένο/η. 

Χτυπάει ή δαγκώνει τους άλλους;

Το πρόβλημα: Δαγκώνει τα άλλα παιδάκια ή ακόμα και τους γονείς, τη γιαγιά, τη νονά κ.λπ.

H λύση: Συνήθως τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι αυτά που δαγκώνουν περισσότερο. Ειδικά όταν συνειδητοποιήσουν ότι το δάγκωμα συνεπάγεται άμεση αντίδραση της μαμάς και απόσπαση της προσοχής της. Αν η μαμά και ο μπαμπάς υπενθυμίζουν συνεχώς στο παιδί με ήρεμο και ευγενικό τρόπο ότι «δεν είναι σωστό να δαγκώνουμε» τότε σιγά σιγά θα αρχίσει να εγκαταλείπει αυτή τη συνήθεια. Αν δούμε ότι συνεχίζει μετά την παράκλησή μας, τότε λίγα λεπτάκια στο δωμάτιό του χωρίς παιχνίδια και χωρίς την προσοχή της μαμάς, μπορεί να το βάλει να το ξανασκεφτεί αν θα το επαναλάβει την επόμενη φορά. Αν αντιληφθείτε ότι το δάγκωμα του παιδιού είναι ένα μέσο για να εκφράσει το θυμό του, τότε καλό θα ήταν να το μάθετε να τον εκφράζει με λόγια και όχι με δαγκωματιές, συζητώντας μαζί του τι ήταν αυτό που το εκνεύρισε.

Το πρόβλημα: Χτυπάει τους άλλους

Η λύση: «Για τι πράγμα είναι τα χέρια; Για να χειροκροτούμε, για να χαϊδεύουμε, για να αγκαλιάζουμε και για να κρατάμε. Όχι για να χτυπάμε.» Όσον αφορά τα χτυπήματα προς τους γονείς ή άλλα παιδάκια, ο κανόνας είναι σαφής: Κανείς δεν επιτρέπεται να χτυπάει κάποιον άλλο. Αλλιώς, θα φεύγει από την υπόλοιπη παρέα και τα παιχνίδια του και θα μένει μόνος του. Όταν παραβεί τον κανόνα αυτό, τότε χάνει χωρίς διαπραγματεύσεις κάποιο από τα προνόμιά του: το παγωτό, την βόλτα, το καινούργιο παιχνίδι, την τηλεόραση.

Συζητήστε με το παιδί τι μπορεί να κάνει εναλλακτικά, αντί να χτυπάει κάποιον άλλο, όταν θυμώνει. «Τι θα έλεγες να κλωτσούσες την μπάλα σου, όταν θέλεις να χτυπήσεις κάποιον;» ή «Πάρε το μαξιλάρι σου και χτύπα αυτό, όχι την αδερφή σου». Η μετάθεση του θυμού σε κάποιο αντικείμενο είναι ένα προσωρινό μέτρο αντιμετώπισης του θυμού, αλλά καταφέρνει και μειώνει αρκετά τα επίπεδα εκνευρισμού του, μέχρι τουλάχιστον να μπορεί να συζητήσει τον λόγο για τον οποίο θύμωσε. Πείτε του ότι με το να δέρνει κάποιο άλλο παιδάκι το πληγώνει και το κάνει δυστυχισμένο και ότι μπορεί να λύσει τις διαφορές του με αυτό αν μοιραστεί περισσότερα παιχνίδια μαζί του ή παίζοντας σύμφωνα με τους κανόνες.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά τείνουν να μιμούνται τους γονείς του ή κάποια ισχυρά πρότυπα μέσα στην οικογένεια, οπότε καλό θα ήταν να μην τους δίνετε κάποιο κακό παράδειγμα διαχείρισης θυμού, γιατί μετά θα είναι δύσκολο να το αλλάξετε. Ό,τι και να γίνει, προσπαθήστε να παραμείνετε ήρεμοι και να μην καταφύγετε στη βία. Επίσης, μην τα ενισχύετε να είναι επιθετικά με το να γελάτε όταν χτυπάνε «για πλάκα» το ένα το άλλο ή με το να τα επιδοκιμάζετε όταν χτυπάνε κάποιο παιδί που τα αδίκησε. Για κανένα λόγο, η βία δεν θα πρέπει να είναι η λύση. Μην ξεχνάτε όμως να τα ανταμείβετε όταν επιλύουν τις διαφορές τους με μη επιθετικό τρόπο. Αυτό θα τα ωθήσει να επαναλάβουν αυτή τη σωστή συμπεριφορά και να «σβήσουν» την επιθετική από την ...ατζέντα τους.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο familylife.gr 

Παθητική Επιθετικότητα. Ή αλλιώς, Το Θυμωμένο Χαμόγελο... (A')

Η παθητική επιθετικότητα είναι ένα μοτίβο συμπεριφοράς κατά το οποίο τα αρνητικά συναισθήματα εκφράζονται έμμεσα, και όχι ανοιχτά και ευθέως. Με άλλα λόγια, άλλα νιώθει και άλλα εκφράζει το άτομο που επιλέγει τον δρόμο της παθητικής επιθετικότητας. Οι πράξεις και οι λέξεις δεν φαίνεται να ταυτίζονται ως προς το νόημά τους. Για παράδειγμα, μπορεί να λέει, και μάλιστα με ενθουσιώδη τρόπο, ότι συμφωνεί με την εκπόνηση ενός έργου, με τις πράξεις του όμως δείχνει ότι διαφωνεί, κι έτσι καθυστερεί στις ημερομηνίες παράδοσης, εφευρίσκει δικαιολογίες για να μην εργαστεί, αργεί στα ραντεβού, κλπ. 

Σημάδια και ενδείξεις παθητικής επιθετικότητας: 

•         Δυσαρέσκεια και αντιρρήσεις προς τις απαιτήσεις των άλλων
•         Παράπονα ότι οι άλλους τους υποτιμούν ή τους κοροϊδεύουν 
•         Αναβλητικότητα
•          Πείσμα
•          Αναποτελεσματικότητα 
•          Κενά μνήμης
•         Κυνισμός 
•          Φόβος ανταγωνισμού 
•         Θυματοποίηση 
•          Δημιουργία χαοτικών καταστάσεων 
•          Φόβος εξάρτησης 
•          Δικαιολογίες 
•          Κωλυσιεργία 

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ 

Η διεκδικητικότητα είναι η μέση λύση ανάμεσα στα άκρα της παθητικότητας και της επιθετικότητας και αυτό είναι κάτι που είναι μέσα στη φύση μας. Από μωρά και πριν ακόμα μιλήσουμε, κατακτήσαμε την ικανότητα να επικοινωνούμε. μάθαμε πώς και πότε να χαμογελάμε, να χασμουριόμαστε, να δείχνουμε έκπληκτοι, να θυμώνουμε, και γενικά να δείχνουμε τα συναισθήματά μας χωρίς περιορισμό. 

Αν όμως μεγαλώσαμε σε μία οικογένεια η οποία δεν έδινε πολλή σημασία στις βασικές μας ανάγκες και τις επιθυμίες μας, η φυσική μας αυτή ικανότητα να εκφραζόμαστε και να διεκδικούμε καταπιέστηκε. Αν κάθε φορά που εκφράζαμε μία επιθυμία, μας αντιμετώπιζαν ως εγωιστές ή ακόμα χειρότερα ως ένα βάρος που συνεχώς απαιτεί πράγματα που δεν του αξίζουν, τότε αυτές οι φωνές και οι κατηγορίες μας γέμισαν με άγχος και τύψεις. Και ακόμα κι αν εκφράζαμε το θυμό μας απέναντί σε μία άδικη μεταχείριση, και τότε η αντίδραση των άλλων γινόταν ακόμα πιο τιμωρητική και αυστηρή, τότε είναι πολύ πιθανό να νιώσαμε ότι μας απαγορεύεται να εκφράσουμε και το θυμό μας. 

Όταν όμως ως παιδιά πασχίζουμε να δημιουργήσουμε έναν ασφαλή δεσμό με τους γονείς μας, τότε είναι φυσικό να υιοθετούμε μία πιο παθητική συμπεριφορά σε καταστάσεις σαν αυτές που περιγράφηκαν παραπάνω, προκειμένου να μη χά(λα)σουμε αυτό τον δεσμό. Έτσι μαθαίνουμε να αποσιωπούμε τις πραγματικές μας επιθυμίες και να μην διεκδικούμε τα θέλω μας, όταν κάθε φορά που εκφραζόμαστε αντιμετωπίζουμε μία αρνητική συμπεριφορά. Όμως, οι βασικές μας ανάγκες και τα θέλω μας, ακόμα κι αν αποσιωπούνται ή καταπιέζονται, ποτέ δεν εξαφανίζονται. Απλά παραμένουν κρυμμένα. Και η οποιαδήποτε προσπάθεια έκφρασής τους θα πρέπει κάθε φορά να περνάει από λογοκρισία. 

Η παθητικότητα είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα. Και οι ανάγκες μας να επιμένουν. Και κάπου μέσα μας υπάρχει ο θυμός που έχουμε για τους γονείς μας, οι οποίοι δεν μας αγαπούσαν αρκετά ώστε να μας αποδεκτούν και να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες μας.

Η "ΛΥΣΗ" 

Έχουμε αποκλείσει την κατά πρόσωπο έκφραση του θυμού, καθώς θα μας αποκαλούσαν εγωιστές, κακούς και παράλογους. Ίσως και να μας τιμωρούσαν ή να μας περιγελούσαν. Καταστάσεις που δημιουργούν μεγάλη ένταση και πολύ άγχος. Και μέσα σε όλο αυτό, βρισκόμαστε σε μία συναισθηματική απόγνωση να ικανοποιήσουμε τη δική μας επιθυμία και ταυτόχρονα τον καταπιεσμένο μας θυμό. Γιατί είναι αδύνατο να ακυρώσεις το θυμό και την ανάγκη να εκφράσεις κάτι που όσο πιο πολύ το καταπιέζεις, τόσο μεγαλώνει. Σταδιακά, αρχίζουμε και βρίσκουμε/ εφευρίσκουμε τρόπους για να ανακουφίσουμε όλο αυτό το μένος χωρίς να προκαλούμε ιδιαίτερα σημαντική φθορά σε μία σχέση που ήδη θεωρείται επισφαλής. 

Εδώ είναι που καταλήγουμε στην απώλεια της προσωπικής ακεραιότητας. Και αρχίζουμε να λέμε ψέμματα στους άλλους και φυσικά στον εαυτό μας. Σαμποτάρουμε, υποβιβάζουμε, εξαπατούμε, προδίδουμε. Κατά κάποιο τρόπο, εκδικούμαστε τους δικούς μας ανθρώπους με το να τους επιστρέφουμε αυτό ακριβώς που μας έκαναν κι αυτοί. Τους απογοητεύουμε, αποσυρόμαστε από τις επιθυμίες τους, απαντάμε με δικαιολογίες και τους κατηγορούμε για τα δικά μας λάθη και συμπεριφορές. Αρνούμαστε αυτό που εκείνοι μας ζητούν, αλλά πάντα με μία εξήγηση που μας απαλλάσσει: "Το ξέχασα", "Δεν το ήθελα", "Δεν κατάλαβα ότι το εννοούσες", "Ήταν ένα ατύχημα", "Δεν φταίω εγώ" και άλλες πολλές δικαιολογίες. 

Πέρα από το κομμάτι των δικαιολογιών, όλο αυτό μπορεί να μετατραπεί πολύ εύκολα σε χειριστική συμπεριφορά. Ναι, χειριζόμαστε τους άλλους μέσω της παθητικής επιθετικότητας. Ψάχνουμε να βρούμε τρόπους να απευθύνουμε στους άλλους τις επιθυμίες μας, χωρίς να τις διατυπώνουμε ευθέως. Σε κάποιο σημείο ίσως χρειαστεί να πληρώσουμε το τίμημα γι΄αυτά τα "κατά λάθος" λάθη μας, αλλά αν έχουμε "εξασκηθεί" καλά στην τέχνη της παθητικής επιθετικότητας και έχουμε καλύψει τα ίχνη μας με καλές δικαιολογίες, ίσως οι άλλοι να μην μπορέσουν να καταλάβουν τα πραγματικά μας κίνητρα. Κι έτσι οποιαδήποτε τιμωρία δεχτούμε, είμαστε σίγουροι ότι θα είναι μικρότερη απ' ότι αν ήμασταν ευθείς και ειλικρινείς από την αρχή. 

Η Θλίψη και η Οργή

Σ' ένα μαγεμένο βασίλειο όπου οι άνθρωποι δεν μπορούν να φτάσουν ποτέ, ή ίσως όπου οι άνθρωποι μεταφέρονται αδιάκοπα χωρίς να το καταλαβαίνουν....

Σ' ένα βασίλειο μαγεμένο όπου τα αφηρημένα πράγματα γίνονται χειροπιαστά...

Ήταν μία φορά κι έναν καιρό...

μία πανέμορφη λίμνη.

Ήταν μία λίμνη με νερά κρυστάλλινα και καθαρά όπου κολυμπούσαν ψάρια όλων των χρωμάτων, κι όπου όλες οι αποχρώσεις του πράσινου λαμπύριζαν διαρκώς...
Ως εκείνη τη μαγική και διάφανη λίμνη έφτασαν η θλίψη και η οργή για να κάνουν μπάνιο παρέα.
Και οι δυο έβγαλαν τα ρούχα τους, και γυμνές, μπήκαν στη λίμνη.

Η οργή, που βιαζόταν (όπως συμβαίνει πάντα στη οργή χωρίς να ξέρει γιατί), έκανε μπάνιο στα γρήγορα, κι ακόμα πιο γρήγορα βγήκε απ' το νερό...
Αλλά η οργή είναι τυφλή - ή τέλος πάντων, δεν βλέπει ξεκάθαρα την πραγματικότητα. Έτσι, γυμνή και καθαρή, φόρεσε βγαίνοντας απ' το νερό το πρώτο ρούχο που βρήκε...
Και συνέβη εκείνο το ρούχο να μην είναι το δικό της αλλά της θλίψης...
Κι έτσι, ντυμένη θλίψη, η οργή έφυγε...

Πολύ ήρεμη, πολύ γαλήνια, διατεθειμένη όπως πάντα να παραμείνει σε όποιο μέρος βρίσκεται, η θλίψη τελείωσε το μπάνιο της και -χωρίς καμία βιασύνη- ή καλύτερα, χωρίς συναίσθηση του χρόνου που περνάει, τεμπέλικα και αργά, βγήκε από τη λίμνη.
Στην όχθη συνειδητοποίησε ότι τα ρούχα της δεν ήταν πια εκεί.
Όπως όλοι ξέρουμε, αν υπάρχει κάτι που δεν αρέσει καθόλου στη θλίψη, είναι να μένει γυμνή. Έτσι, φόρεσε το μοναδικό ρούχο που υπήρχε δίπλα στη λίμνη: το φόρεμα της οργής.

Λένε ότι από τότε, πολλές φορές συναντάμε την οργή τυφλή, σκληρή, τρομερή και θυμωμένη. Αλλά αν σταματήσουμε για λίγο και κοιτάξουμε καλύτερα, καταλαβαίνουμε ότι αυτή η οργή που βλέπουμε είναι μόνο μία μεταμφίεση, κι ότι πίσω από την όψη της οργής, στην πραγματικότητα, κρύβεται η θλίψη. 


(Από το βιβλίο "Ιστορίες να σκεφτείς", του Χορχέ Μπουκάι)

Το πληγωμένο παιδί μέσα μας

Μπορώ να σου κάνω ολόκληρη σκηνή επειδή δεν ήρθες στην ώρα σου, κι έτσι ο καβγάς επικεντρώνεται σε αυτή την προφανή διαφωνία, ενώ πρόκειται για κάτι άλλο: η καθυστέρηση είναι ένα πρόσχημα. Αν εξοργίζομαι επειδή αργείς, μπορεί, το να έρχεσαι στην ώρα σου να μην αρκεί για την επίλυση του προβλήματός μου. Θα έπρεπε να δω τι είναι αυτό που με πειράζει τόσο, ποια ερμηνεία δίνω στην αργοπορία σου, τι είναι αυτό που χρειάζομαι από σένα, τι σου ζητάω απαιτώντας ακρίβεια... Να μου αποδείξεις ότι νοιάζεσαι για μένα; Να με εκτιμάς; Να με λάβεις υπόψη σου; Τι θέλω να πω όταν αντιδρώ έτσι;

Όταν επικεντρωνόμαστε υπερβολικά στον εαυτό μας, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον άλλον και γινόμαστε εγωκεντρικοί.
Γι' αυτόν που βλέπει απ΄έξω, η συμπεριφορά μας μοιάζει τουλάχιστον υπερβολική - αν όχι εντελώς παράλογη. Και πιθανότατα είναι, γιατί αυτές οι τόσο πρωτόγονες αντιδράσεις προέρχονται στην πραγματικότητα από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, από τους τρόπους συμπεριφοράς που μάθαμε για να προστατευόμαστε από τα τραύματα της παιδικής ηλικίας...

Αυτή η ανάμνηση του πρωτογενούς τραύματος μπορεί να ονομαστεί "το πληγωμένο παιδί". Αυτό το πληγωμένο παιδί που φέρουμε μέσα μας είναι που μας κάνει να αντιδρούμε έτσι. Κουβαλάμε τους πόνους που δεν μπορέσαμε να εκφράσουμε στην παιδική μας ηλικία και τους εξωτερικεύουμε μέσω των αντιδράσεών μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Αυτό σημαίνει πως τοποθετούμαστε πριν καλά καλά μπορέσουμε να σκεφτούμε. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις είναι που δημιουργούν τα περισσότερα προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις. 
Δυστυχώς, όταν βιώνουμε μία σχέση, τους πόνους και τους θυμούς που δεν βρήκαν διέξοδο στο παρελθόν, τους αναπλάθουμε στο παρόν μας, εμπλέκοντας και τον άλλον στις αντιδράσεις μας.

Γενικά, αυτοί οι παλιοί πόνοι δεν εμφανίζονται μέχρι να βρεθούμε σε μία ερωτική σχέση. Η σχέση και ο γάμος ξύνουν αυτές τις παλιές πληγές και υποθέτουμε πως είναι ο σύντροφός μας που τις προκαλεί. Συνήθως αυτό δε συμβαίνει από την αρχή, αλλά σιγά σιγά, όσο αισθανόμαστε πραγματικά δεμένοι με τον άλλον. Αυτό το πληγωμένο παιδί που κουβαλάμε μέσα μας είναι σαν μία μαύρη τρύπα που ρουφάει τα πάντα, σαν ένας πονόδοντος. Όταν παρουσιάζεται στη ζωή μας δεν μπορούμε να σκεφτούμε τίποτε άλλο, ο πόνος κυριαρχεί στη ζωή μας.
Σε πολλές περιπτώσεις χωρισμού, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη σχέση μεταξύ των δύο, αλλά σε άλυτα θέματα του παρελθόντος ενός από τους δύο (ή και των δύο).
Η αντίδρασή μου προκαλεί τη δική σου, κι έτσι ο ένας επηρεάζει αρνητικά τον άλλον.

Όταν κουβαλάμε μέσα μας το πληγωμένο παιδί, έχουμε την αίσθηση πως ποτέ δεν βρισκόμαστε στο παρόν. Πάντα αντιδρούμε για πράγματα που μας συνέβησαν πριν πολλά χρόνια. Αυτό καθιστά τη σχέση με τον άλλον αδύνατη. Όσο δεν ασχολούμαι με το πληγωμένο παιδί, αυτό θα συνεχίσει να αντιδρά και να επιδεινώνει τις προσωπικές μου σχέσεις, καθώς ο μόνος που μπορεί να το ακούσει είμαι εγώ ο ίδιος όταν σκύβω πάνω στη θλίψη και την οργή του. Τότε μόνο το παιδί παύει να αντιδρά, γιατί τότε μόνο το στηρίζω.

Το πληγωμένο παιδί ζητάει την επικύρωση του πόνου του. Μόνο όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται επιβεβαίωση μέσα στον πόνο του, μπορεί να τον εκφράσει και να τον ξεπεράσει. Για να αγγίξω το σημείο που με πονάει είναι απολύτως απαραίτητο να σταματήσω να κατηγορώ τον άλλον και να παρατηρήσω μέσα από τις αντιδράσεις μου τι είναι αυτό που μου συμβαίνει. Στις χειρότερες περιπτώσεις, όταν ένα ζευγάρι νιώθει αυτό το κενό που δεν μπορεί να γεμίσει με τους δυο, αποφασίζει να κάνει ένα παιδί... καθώς κι αυτοί που δείχνουν ενήλικοι, δεν είναι παρά δύο απελπισμένα παιδιά που ψάχνουν σωτηρία στο κοινό παιδί τους.
Υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να είναι λαμπροί ως ενήλικες, αλλά όταν αποτραβιούνται στην οικειότητα των πιο στενών τους σχέσεων δεν είναι παρά παιδιά, που χρειάζονται διαρκώς βοήθεια και αντιδρούν στην έλλειψη στοργής, προσοχής ή αναγνώρισης.

Να μάθουμε να εκμεταλλευόμαστε κάθε δυσκολία που συναντάμε στο δρόμο μας, για να εμβαθύνουμε περισσότερο και να έρθουμε σε ουσιαστικότερη επαφή, όχι μόνο με τον σύντροφό μας, αλλά και με την δική μας προσωπική κατάσταση, ως ζωντανά πλάσματα. 


(Από το βιβλίο "Να βλέπεις στον έρωτα", του Χορχέ Μπουκάι)

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Γ): Στρατηγικές Αντιμετώπισης

Πώς να βοηθήσουμε τα αδέρφια να μη ζηλεύουν; Ποια τεχνάσματα να χρησιμοποιήσουμε για να μην καταλήξουν να έχουν μεταξύ τους μία σχέση στείρα, που δηλητηριάζει την οικογενειακή ζωή; 

1. Χαρίστε τους ευτυχισμένες αναμνήσεις

Αν θέλετε η περίοδος πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον ερχομό του νέου μέλους να μην μείνει στις αναμνήσεις του ως μία περίοδος εφιαλτική, πρέπει να καταβάλλετε συνειδητές προσπάθειες ώστε ο ερχομός του μωρού και οι επακόλουθες δυσκολίες να αποτελέσουν αφορμή για νέα προνόμια. 

Τονίστε περισσότερο τη σχέση με τον μπαμπά. Με την ευκαιρία της γέννησης του μωρού, μπορείτε να καθιερώσετε καινούργιες συνήθειες, που θα ενισχύσουν τη σχέση πατέρα - παιδιού: έναν περίπατο το πρωί της Κυριακής, μία βραδινή έξοδο στο σινεμά, ένα κέρασμα στο ζαχαροπλαστείο, μία κουβεντούλα κάθε βράδυ με το παιδί στο δωμάτιό του πριν πέσει για ύπνο... 

2. Αφήστε το να ονειροπολεί

Το μίσος και η οργή απέναντι στον εισβολέα γεννούν στο μυαλό του παιδιού τρομερές φαντασιώσεις: φαντάζεται ότι το βασανίζει, ότι το κάνει κομματάκια, ότι το ξεφορτώνεται. Και τρομοκρατείται. Δεν ξέρει πώς να δαμάσει τις καταστρεπτικές παρορμήσεις που το καταβάλλουν. Προκειμένου να ξεπεράσει τα τέρατα που ανακαλύπτει μέσα του και που αντιπροσωπεύουν το αδερφάκι του, μπορεί να χρησιμοποιήσει: 

• Μαριονέτες, πάνινα ζωάκια, κούκλες που μπορούν να λειτουργήσουν ως υποκατάστατα πάνω στα οποία θα εκτονώσει την επιθετικότητά του. Με αυτό τον τρόπο διαπιστώνει σταδιακά ότι οι καταστροφικές του ιδέες δεν είναι επικίνδυνες, γιατί δεν επιδρούν στην πραγματικότητα στο αδερφάκι του, ενώ οι γονείς του δεν παύουν να το αγαπούν. 
• Παραμύθια, μέσα από τα οποία αναβιώνει του ενδόμυχους φόβους του και παράλληλα απελευθερώνεται από αυτούς. Τα παραμύθια δεν αρνούνται τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού του, αντίθετα την προβάλλουν για να το απαλλάξουν από αυτή. Ακούγοντας μία ιστορία, το παιδί κάθε φορά ταυτίζεται με έναν από τους ήρωές της. Απελπίζεται όταν η Τοσοδούλα μένει μόνη της στο δάσος, για να χαρεί ξανά όταν επανενωθεί η οικογένεια. 

3. Αποφύγετε τις συγκρίσεις 

Όλοι μας έχουμε την τάση να σχηματίζουμε μία στερεότυπη εικόνα για τους άλλους. Και τότε όλες οι πράξεις τους ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της κακής ή άσχημης ιδέας που έχουμε σχηματίσει γι' αυτούς. Σε περίπτωση καυγά, αντί για τη συνηθισμένη τιμωρία του είδους "Δεν έχει τηλεόραση" ή "Δεν έχει τούρτα", ας υποχρεώσουμε τα παιδιά να υπερβούν την καθιερωμένη τους σχέση. Αν είναι να τα τιμωρήσουμε, ας τους επιβάλλουμε να ονομάσουν τρία προτερήματα του αδερφού ή της αδερφής τους. Με αυτό τον τρόπο, αναγκάζουμε τα παιδιά να δουν και τη θετική πλευρά του αντιπάλου τους. Εκτός αυτού, το παιδί που θα δεχτεί τα κοπλιμέντα, θα νιώσει καταξιωμένο και θα τρέφει λιγότερο μίσος για τα αδέρφια του. 

4. Επαινέστε τα παιδιά σας. 

Ας προσπαθήσουμε να θυμηθούμε πότε ήταν η τελευταία φορά που επαινέσαμε τα παιδιά μας. Αν δεν το θυμόμαστε καν, ας προσπαθήσουμε να επανορθώσουμε. Οι έπαινοι είναι για το παιδί ό,τι οι ακτίνες του ήλιου για την ανάπτυξη ενός φυτού: ποτέ δεν είναι αρκετοί. Αν σκεφτούμε μάλιστα ότι η αναλογία ανάμεσα στις επιπλήξεις και στους επαίνους είναι πάνω κάτω της τάξεως του 10 προς 1, δε χρειάζεται να φοβόμαστε μήπως το παρακάνουμε με τους επαίνους και τις επιδοκιμασίες. Οι ευκαιρίες είναι αναρίθμητες. 

5. Ισότητα: να δίνεις στον καθένα αυτό που χρειάζεται, και όχι το ίδιο με τον άλλον 

Υποχρέωση του γονιού δεν είναι να αφιερώνει τον ίδιο χρόνο και την ίδια φροντίδα στα παιδιά του, αλλά να καταφέρνει να διαφοροποιεί το χρόνο και τη φροντίδα του ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού και να αποδεχτεί το γεγονός ότι το παιδί εκείνο που δε συμμετέχει σε κάποια συγκεκριμένη στιγμή μπορεί και να νιώσει απομονωμένο. Κι όταν μας κατηγορεί ότι αφιερώσαμε περισσότερο χρόνο στον αδερφό του, να το παραδεχόμαστε χωρίς να προσπαθούμε να το κρύψουμε ή να το αρνηθούμε. "Έχεις δίκιο. Πέρασε πολύ χρόνο με τον αδερφό σου. Ξέρεις όμως, εκείνο το διάστημα ήταν πολύ σημαντικό για εκείνον και δυσκολευόταν να το συναρμολογήσει". Με αυτόν τον τρόπο το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η μαμά ενδιαφέρεται για τις ανάγκες και των δυο τους και δέχεται τελικά ότι γι' αυτό το λόγο μπορεί να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στον αδερφό του. 

6. "Ποιον αγαπάς περισσότερο, εκείνον ή εμένα;" 

Η συνηθέστερη απάντηση είναι: "Για μένα είσαστε το ίδιο και σας αγαπώ το ίδιο". Όμως ο τρόπος που αγαπάμε ένα άτομο δεν μπορεί να συγκριθεί με κανέναν άλλο, γιατί κάθε άτομο είναι μοναδικό, με δικές του ανάγκες και δικές του απαιτήσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά. Το "για μένα είσαστε το ίδιο" δεν τα καθησυχάζει. Δεν αποζητούν ισότητα, θέλουν αποκλειστικότητα. Η αγάπη δεν κόβεται κομμάτια σαν την τούρτα. Είναι ολοκληρωτική. 

Αν τώρα θέλουμε να απαντήσουμε στην ερώτηση, έχουμε δύο επιλογές. Η μία είναι να αντιστρέψουμε την ερώτηση και να ρωτήσουμε το παιδί: "Γιατί με ρωτάς; Νιώθεις παραμελημένος επειδή περνώ περισσότερο χρόνο με την αδερφή σου;..." ερευνώντας έτσι τα συναισθήματα που κάνουν το μικρό να μας θέτει αυτό το ερώτημα. 

Η δεύτερη επιλογή είναι να το καθησυχάσουμε: "Για μένα είσαι μοναδικός και κανείς δεν μπορεί να σε αντικαταστήσει". Ας του παρουσιάσουμε την αγάπη των γονιών του σαν μια θάλασσα: ακόμα κι αν πάρουμε όσο νερό χρειαζόμαστε, δε στερεύει ποτέ. Ή πείτε του αυτό που λέει ο Γούντι Άλεν σε μία από τις ταινίες του: "Η καρδιά μου είναι σαν από λάστιχο και διογκώνεται ανάλογα με τις ανάγκες". 

Πέντε συμβουλές που κατευνάζουν τα πάθη

1. Να δείχνετε συχνά την αγάπη σας για τα παιδιά σας: αγκαλιάστε τα, φιλήστε τα, δείξτε ενθουσιασμό κάθε φορά που τα βλέπετε. 

2. Να φροντίζετε να μη μένουν πικρίες ανάμεσά σας: να συμφιλιώνεστε μαζί τους κάθε βράδυ και μια φορά τη βδομάδα με όλη την οικογένεια. 

3. Να τα επαινείτε όσο το δυνατόν περισσότερο, ακόμα και για πράγματα μικρά. Οι έπαινοί μας ποτέ δε θα τους είναι αρκετοί και ποτέ δε θα τους κάνουν κακό. 

4. Να επαινείτε τα παιδιά σας μπροστά σε τρίτους, αλλά πάρτε τα κατά μέρος αν πρέπει να τους κάνετε παρατήρηση. 

5. Όταν αναγκάζεστε να τους κάνετε παρατήρηση, να ολοκληρώνετε την κουβέντα σας, θυμίζοντας στο παιδί τις περιπτώσεις που φέρθηκε σωστά και να εκμεταλλεύεστε την ευκαιρία να το διαβεβαιώσετε για την αγάπη, την εμπιστοσύνη και το θαυμασμό που τρέφετε απέναντί του. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Β): Τα πρόσωπα της ζήλιας

1. Η εκπεφρασμένη επιθετικότητα. 

Είναι συνήθης η συμπεριφορά κατά την οποία ο μεγάλος αδερφός επιτίθεται ανοιχτά στο μικρότερο μέλος της οικογένειας: κλωτσιές, μπουνιές, δαγκωματιές, δηλώσεις οργής, μίσους και επιθετικότητας.  Απέναντι σε αυτή την συμπεριφορά, η αντίδραση των γονέων κυμαίνεται μεταξύ δύο άκρων. Κάποιοι τείνουν προς την αμφιβολία: "Δεν το έκανες επίτηδες, έτσι δεν είναι;" Άλλοι είναι αδιάλλακτοι: "Είσαι παλιόπαιδο!" Δημιουργούν τύψεις: "Καλά δεν ντρέπεσαι λιγάκι;" Άλλοι πάλι κάνουν ότι δεν είδαν τίποτα: "Δεν έγινε και τίποτα!". 

Πώς πρέπει να αντιδράσουμε; Πριν απαντήσουμε, ας έρθουμε πρώτα στη θέση του παιδιού. Το παιδί μισεί το μωρό γιατί φοβάται ότι το αγαπάμε περισσότερο απ' ότι εκείνο. Αν φανούμε θυμωμένοι και του συμπεριφερθούμε ψυχρά, γιατί "έτσι θα μάθει ότι κάποια πράγματα δεν πρέπει να τα κάνει", οι φόβοι του θα ενισχυθούν. Αν νιώσει απόρριψη, θα ταραχτεί ακόμα περισσότερο και στην καρδιά του θα θεριέψει η μνησικακία για τον αδερφό ή την αδερφή του. 

Δεν είναι κακό να δείξουμε στο μικρό μας επιδρομέα ότι είμαστε εκνευρισμένοι, με ιδιαίτερη προσοχή ωστόσο πρέπει να του δώσουμε να καταλάβει ότι δεν είναι ο ίδιος κακός, αλλά η συμπεριφορά του, την οποία και μπορεί να αλλάξει. "Ξέρω τι νιώθεις. Θα ήθελες να μην υπάρχει κανένας άλλος και η μαμά και ο μπαμπάς να φροντίζουν μόνο εσένα! Πάντως, για ένα πράγμα μπορείς να είσαι σίγουρος. Εμείς σε αγαπάμε πάντοτε, και τώρα ακόμα περισσότερο και από πριν!" 

2. Η παλινδρόμηση

Με τον ερχομό του νέου μέλους, το μεγαλύτερο αδερφάκι μπορεί να αρχίσει να μιλάει σαν μωρό, να θέλει να πίνει γάλα στο μπιμπερό (ενώ έπινε σε ποτήρι), θέλει να φοράει πάνες ή ακόμα και να πλένεται στο μπανάκι του μωρού. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή τη συμπεριφορά παλινδρόμηση και αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες αντιδράσεις στη γέννηση ενός αδερφού. Αφού το μωρό συγκεντρώνει όλη τη συμπεριφορά των γονιών "γιατί να μη γίνω και εγώ σαν κι αυτό, και να ασχολούνται και μ' εμένα;" σκέφτεται το μεγαλύτερο παιδί. 

Φράσεις του τύπου "Μα εσύ είσαι πια μεγάλος!", "Κάνεις σαν μωρό!" είναι επιζήμιες, γιατί το μόνο που καταφέρνουν είναι να αυξήσουν την ανασφάλεια του παιδιού. Μιλώντας τους με αυτό τον τρόπο, του καταστρέφουμε το μόνο αμυντικό όπλο που έχουν στη διάθεσή τους. Από αντίδραση, θα συνεχίσουν να εκδηλώνουν ακόμα εντονότερα αυτή τη "μωρουδίστικη" συμπεριφορά. 

Μπορούμε αντίθετα να "μαλώσουμε" το μωρό μεταξύ αστείου και σοβαρού: "Κοίτα σε τι μπελάδες μας βάζεις με το μαμ. Να δούμε πότε θα μάθεις να τα κάνεις στο γιογιό!" Όπως και να'χει, το αφήνουμε ελεύθερο να συμπεριφέρεται όπως το αδερφάκι του. Αργά ή γρήγορα θα καταλάβει ότι το να είσαι μικρός δεν είναι και τόσο βολικό και θα αρχίσει και πάλι να συμπεριφέρεται φυσιολογικά. 

3. Οι εκρήξεις θυμού 

Είναι μία από τις πιο συνηθισμένες και άμεσες εκδηλώσεις ζήλιας. Παιδιά που τσιρίζουν, χτυπιούνται στο πάτωμα, δαγκώνουν όποιον τα πλησιάζει και γενικά απαιτούν την προσοχή μας με έναν κραυγαλέο συνήθως τρόπο. Η βασική αιτία κάθε βίαιης συμπεριφοράς είναι η ιδέα ότι δε μας αγαπούν. Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να καλμάρουμε το θυμό των παιδιών που ζηλεύουν είναι να γίνουμε οπαδοί τους, να τους δείξουμε ότι είμαστε με το μέρος τους, εμποδίζοντάς τα παράλληλα να κάνουν κακό στον εαυτό τους ή σε άλλους. Για να σταματήσουμε αυτό το φαύλο κύκλο εκβιασμών και θυμού, ας προσπαθήσουμε να επιβληθούμε στον εύλογο εκνευρισμό μας, έχοντας κατά νου ότι πρόκειται για μία έκκληση για βοήθεια από μέρους του παιδιού. Ας του δείξουμε ότι κατανοούμε τους λόγους για τους οποίους οργίζεται και ας του εξηγήσουμε ήρεμα ότι παρόλ' αυτά δεν του επιτρέπουμε να εκφράζει το θυμό του με αυτό τον τρόπο. Τέλος, ας προσπαθήσουμε να αρνηθούμε την πρόκληση: αν θέλει επιπλέον χάδια, να μην τα τσιγκουνευτούμε. 

4. Η αποπνικτική αγάπη 

Κάποιες φορές, η ζήλια του μεγαλύτερου παιδιού καλύπτεται πίσω από μία μάσκα υπερβολικής ανησυχίας και ενδιαφέροντος για τον "αντίπαλο". Οι γονείς χαίρονται: "Κοίτα πόσο πολύ αγαπά το αδερφάκι του! Δεν το ζηλεύει ποτέ!" Έτσι νομίζουν. Δεν πρέπει να τρέφουμε αυταπάτες. Είναι βέβαια θετικό ότι το παιδί εκφράζει την αγάπη του για τον αδερφό του, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν υποφέρει από ζήλια. Αντιθέτως, το να είναι ιδιαίτερα περιποιητικό προς τον αδερφό του είναι ένας διαφορετικός τρόπος για να καταπολεμήσει την ανησυχία του.

Πολλές φορές η ζήλια παραμένει για μήνες υπολανθάνουσα και εκδηλώνεται απότομα και με σφοδρότητα όταν το μωρό κινείται αυτόνομα ή κάνει τα πρώτα του βήματα. Την πρώτη φορά που το μικρότερο παιδί παραμονεύει ένα από τα παιχνίδια του μεγάλου αδερφού και το "αρπάζει", η καταπιεσμένη ανταγωνιστικότητα εκρήγνυται σαν ωρολογιακή βόλτα. Ο μεγάλος συνειδητοποιεί ότι ο αντίπαλος εισχωρεί στα εδάφη του και αποφασίζει να τα υπερασπιστεί πάση θυσία. 

5. Οι προσβολές 

Το μεγαλύτερο παιδί, ενώ ζηλεύει την προσοχή που συγκεντρώνει πάνω του το μικρότερο, προσπαθεί να παρηγορηθεί προσβάλλοντάς το και υποτιμώντας το. Μπροστά σε αυτή τη φαινομενικά ακίνδυνη συμπεριφορά οφείλουμε να εναντιωθούμε με επιμονή και γλυκύτητα. Αν επιτρέψουμε στο μεγαλύτερο παιδί να φέρεται άσχημα στο μικρότερο -που λέμε ότι αγαπάμε τόσο- ίσως κάποτε επιτρέψουμε και στο μικρότερο ή και σε οποιοδήποτε άλλο να συμπεριφερθεί με τον ίδιο τρόπο στο μεγαλύτερο. Αυτή η σκέψη σίγουρα δεν το εφησυχάζει. 

Αυτό στο οποίο αποσκοπούμε είναι να του δημιουργήσουμε μία εσωτερική φωνή που να του λέει: "Αυτό είναι σωστό, αυτό όχι". Με άλλα λόγια, το παιδί θα μάθει να σέβεται τις ανάγκες των άλλων αν εμείς οι ίδιοι του φερόμαστε με τον ανάλογο τρόπο. Είναι λοιπόν σημαντικό να μάθει το παιδί πόσο προσβάλλουν και πληγώνουν τον άλλο συγκεκριμένες εκφράσεις. Για να το πετύχουμε αυτό, επιλέγουμε κάποια στιγμή που θα είμαστε μόνοι για να του μιλήσουμε με ηρεμία και να αποφύγουμε έτσι ταπεινωτικές σκηνές δημόσια. "Δεν μου αρέσει ούτε εσύ ούτε κανένας άλλος να αποκαλεί "βλαμμένο" κάποιο από τα παιδιά μου". Στο τέλος, το διαβεβαιώνουμε ότι το αγαπάμε, ότι δεν είναι το ίδιο που μας ενοχλεί αλλά οι κουβέντες του, κι αυτές μπορεί να τις αλλάξει. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια (Α): αιτίες & θετικές επιδράσεις

Είναι αναρίθμητες οι αφορμές εξαιτίας των οποίων μπορεί να ξεσπάσει καυγάς ανάμεσα στ' αδέρφια. Αρκεί απλώς και μόνο το ένα παιδί να αρπάξει βίαια ένα παιχνίδι του αδερφού του, να τον σπρώξει κατά λάθος ή να τον πειράξει χωρίς να σκεφτεί ότι έτσι διακυβεύεται ένα "σημαντικό" παιχνίδι. Που οφείλεται αυτή η απόλυτη, ασυγκράτητη και παράλογη ζήλια; Στην επιθυμία κάθε παιδιού να έχει την αποκλειστική αγάπη των γονιών του. Οι γονείς παρέχουν στο παιδί τα πάντα. Όχι μόνο τροφή και προστασία, αλλά και αφηρημένες έννοιες, όπως είναι η συνείδηση του εαυτού του, της αξίας του, της μοναδικότητάς του. Η παρείσδυση ενός αδερφού απειλεί αυτή την αποκλειστικότητα και το παιδί την ερμηνεύει ως λιγότερο χρόνο με τους γονείς του, λιγότερη προσοχή, λιγότερα χάδια, ίσως και λιγότερα δώρα. 
Υπάρχουν όμως και βαθύτερα αίτια. Στο βάθος της ψυχής του παιδιού υπεισέρχεται η βασανιστική αμφιβολία, που δύσκολα εκφράζεται κατά τρόπο σαφή, αλλά αυτό δε σημαίνει και ότι δεν υπάρχει: "Δεν είναι άραγε πιθανό αυτός ο εισβολέας που μου αφαιρεί τόσα προνόμια, που τον αγαπούν τρελά, όπως λένε ότι αγαπούν εμένα, που τον πνίγουν στα χάδια, που μονοπωλεί το ενδιαφέρον τους..., δεν είναι λοιπόν πιθανό αυτός ο ανυπόφορος αντίπαλος να αξίζει γι' αυτούς περισσότερο από μένα και αργά ή γρήγορα να κλέψει τη θέση μου;" Φαντασίες που στους γονείς φαίνονται παράλογες, μα για το παιδί είναι πραγματικές. Γι' αυτό και αγωνίζεται με πάθος και παραλογισμό να κατακτήσει όλους τους χώρους, για να έχει δικά του όλα τα παιχνίδια, για να εξασφαλίσει για τον εαυτό του όλο το φαγητό, όλη την αγάπη, όλο το χώρο και να αφανίσει, αν αυτό είναι εφικτό, το σφετεριστή. 
Η ζήλια όμως είναι ένα αίσθημα όμορφο και υγιές. Γεννιέται από την αγάπη. Αν τα παιδιά ήταν ανίκανα να αγαπήσουν, δε θα ζήλευαν κιόλας. Η ζήλια δεν πρέπει να καταπιέζεται. Το να νιώθει το παιδί ζήλια απέναντι στο αδερφάκι του, να μπορεί να την εκφράζει για να την ξεπεράσει είναι ένας υποχρεωτικός σταθμός στην ανάπτυξή του, αποκαλύπτει την ικανότητά του να αγαπά, εμπλουτίζει τον εσωτερικό του κόσμο και του δίνει υπόσταση. 
Παρά λοιπόν τα "βάσανα" της ζήλιας, η αξία ενός αδερφού αποτελεί θεμελιώδη σταθμό στην ψυχολογική ωρίμανση του παιδιού, που μέχρι εκείνη τη στιγμή, όντας μοναχοπαίδι, κατείχε μία θέση προνομιακή αλλά και μοναχική. 
Ποιες είναι οι θετικές επιδράσεις που συνεπάγεται η "εισβολή" ενός δεύτερου παιδιού μέσα στην οικογένεια: 

• Το μεγαλύτερο παιδί υπερβαίνει το συμβιωτικό δεσμό του με τη μητέρα. Ο όρος συμβίωση χαρακτηρίζει εδώ τη σχέση αποκλειστικότητας που συνδέει το παιδί κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του με τη μητέρα, η οποία είναι πάντα στη διάθεσή του. Η αποκλειστικότητα αυτή χάνεται με τη γέννηση του αδερφού του. Τώρα πρέπει να μάθει να περιχαρακώνει το χώρο του, να μοιράζεται με κάποιον άλλο την αγάπη των γονιών του. Υποχρεώνεται σε ένα ποιοτικό βήμα: να περάσει από την ατομική σχέση με τους γονείς στις κοινωνικές σχέσεις με την οικογένεια. 
• Αναγκάζεται να αναζητήσει στρατηγικές να ξεπεράσει τη ζήλια του. Ο πόνος που του δημιουργείται από την αναγκαιότητα να μοιράζεται τη μαμά του με έναν ανταγωνιστή ωθεί το παιδί να αναζητήσει στρατηγικές που θα του εξασφαλίσουν την αποδοχή της. Αναγκάζεται να υπερβεί τον εγωκεντρισμό του: ενδιαφέρεται για τον αδερφό του, μαθαίνει να αναβάλλει την άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών του, υιοθετεί μία στάση υπευθυνότητας και συνεργασίας. 
• Διαπιστώνει ότι δεν έχει χάσει την αγάπη των γονιών του. Το παιδί ανακαλύπτει ότι παρά τους παράλογους φόβους του, παρά τον ανταγωνισμό προς το αδερφάκι του και παρά τις ζηλοτυπίες του, η αγάπη των γονιών του παραμένει αναλλοίωτη. 

(Από το βιβλίο "Παιδιά που ζηλεύουν", Νεσια Λανιάντο)

Διαζύγιο - Μέρος Γ': Η επίδραση στα παιδιά

Ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται ένα παιδί το διαζύγιο και επηρεάζεται από αυτό εξαρτάται από: 
α) τα ατομικά του χαρακτηριστικά: Ορισμένα από τα χαρακτηριστικά των  παιδιών τα κάνουν πιο ευάλωτα και ευπαθή στο έντονο στρές και την νέα κατάσταση που προκύπτει από το διαζύγιο, ενώ κάποια άλλα χαρακτηριστικά τους προσδίδουν ψυχική αντοχή. Έτσι τα παιδιά με «δύσκολη» ιδιοσυγκρασία και προβλήματα συμπεριφοράς είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα ενός διαζυγίου από τα παιδιά που έχουν αναπτύξει κοινωνική ωριμότητητα και υπευθυνότητα.
β) τη σύνθεση της οικογένειας: Η απουσία του ενός γονέα έχει σαν επίπτωση στο παιδί την ελλιπή κοινωνικοποίηση του και την απουσία προτύπου ταύτισης. Παράλληλα έχουμε την ρήξη των συναισθηματικών δεσμών με τον απόντα γονέα, πράγμα που συμβαίνει στα μικρότερης ηλικίας παιδιά. Η ελλιπής κοινωνικοποίηση περιλαμβάνει και παράμετρους όπως την προβληματική εξέλιξη της προσωπικότητας και την διαμόρφωση των σχέσεων με το άλλο φύλο. Σημειώνεται και η μείωση της επίβλεψης και πειθαρχίας των παιδιών.
γ) την οικονομική εξέλιξη της οικογένειας: Φαινόμενα, όπως η χαμηλού επιπέδου εκπαίδευση των παιδιών, η μείωση της σχολικής επίδοσης και η μείωση των εξωσχολικών δραστηριοτήτων, συχνά παρουσιάζονται  λόγω της  επιπλέον απασχόλησης των μητέρων προκειμένου να αντιμετωπίσουν την νεα οικονομική κατάσταση, την μείωση του χρόνου που διαθέτουν στα παιδιά, ενώ δεν απουσιάζει και το φαινόμενο της εγκατάλειψης  της εκπαίδευσης από τα παιδιά, προκειμένου να συνεισφέρουν στο εισόδημα της οικογενείας.
δ) την ψυχολογική κατάσταση των γονέων: Η μειωμένη ικανότητα των γονέων στην αντιμετώπιση του στρες  έχει σαν αποτέλεσμα την  μειωμένη ικανότητητα τους στο γονεικό ρόλο.
ε) τη λειτουργία της οικογένειας: Αναφέρεται στις μεταβολές των σχέσεων μεταξύ των γονέων και μεταξύ γονέων και παιδιών.Οι συγκρούσεις τόσο πριν, όσο και μετά το διαζύγιο σηματοδοτούν την προσαρμογή των παιδιών στο διαζύγιο. Έρευνες έχουν δείξει ότι η συνεχής εχθρότητα μεταξύ των γονέων και το αντίστοιχο συναισθηματικό κλίμα που προκαλεί δημιουργεί άχγος, στρες, ανασφάλεια, κατάθλιψη, καθώς και ποικίλλα προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά.

Αντίθετα, οι καλές σχέσεις και η ποιοτική επικοινωνία μεταξύ παιδιών και γονέων μετά το χωρισμό βοηθά στη καλή προσαρμογή των παιδιών και στην άμβλυνση των προβλημάτων. 

...

Οι έρευνες δείχνουν ότι δεν είναι το διαζύγιο αυτό κάθε αυτό που μπορεί να δημιουργήσει κοινωνικοψυχολογικές δυσκολίες στα παιδιά, αλλά το πώς οι ίδιοι οι γονείς διαχειρίζονται το διαζύγιο. Όταν οι έρευνες επικεντρώσουν στις άμεσες συνέπειες του διαζυγίου τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες παιδιών είναι μικρές αλλά σημαντικές και τείνουν να μειώνονται με την πάροδο του χρόνου καθώς οι σχέσεις των γονέων εξομαλύνονται και τα παιδιά προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες. Όταν όμως τα παιδιά αυτά που έχουν βιώσει διαζύγιο μελετούνται και κατά την ενηλικίωσή τους, φαίνεται πως ο χωρισμός των γονέων, αν δεν έχει ακολουθήσει ήπιες και συναινετικές διαδικασίες, μπορεί να αφήσει ένα σημαντικό αποτύπωμα που να επηρεάζει διάφορους τομείς της ενήλικης ζωής τους.

ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

-σε παιδιά προσχολικής ηλικίας 

-Διαταραχές ύπνου 

-Παλινδρόμηση στον έλεγχο των σφιγκτήρων (ούρηση, αφόδευση, νυχτερινή ενούρηση)

-Διαταραχές στο φαγητό 

-Εριστικότητα

-Επιθετικότητα

-Αυξημένη ανησυχία

-Υπερκινητικότητα

-Επιθυμία για επανασύνδεση γονέων

-Καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη 

-σε παιδιά σχολικής ηλικίας 

-Κατάθλιψη

-Απόσυρση

-Φόβος εγκατάλειψης

-Άγχος 

-Φαντασιώσεις για προσωπική ευθύνη

-Φαντασιώσεις για συμφιλίωση των γονέων 

-Θυμός προς το γονέα που αναλαμβάνει την επιμέλεια, γιατί θεωρείται υπεύθυνος για την αποχώρηση του άλλου γονέα 

-Πτώση της σχολικής επίδοσης 

-Αλλαγές στη συμπεριφορά 

-Αισθήματα απώλειας ή απόρριψης 

-Ντροπή 

-Εσωτερικές συγκρούσεις για την "θέση" που θα πάρουν υπέρ του ενός ή του άλλου γονέα 

-Πονοκέφαλοι, πόνοι στο στομάχι, ψυχοσωματικά συμπτώματα 

-σε παιδιά εφηβικής ηλικίας 

-Δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην διαμόρφωση της ταυτότητάς τους και στην επίτευξη της αυτονομίας τους 

-Θλίψη 

-Συναισθήματα ντροπής 

-Επιθετικές μορφές συμπεριφοράς 

-Μείωση σχολικής επίδοσης 

-Δυσκολίες συγκέντρωσης 

-Συμπτώματα κατάθλιψης 

-Σωματικά συμπτώματα 

-Απομυθοποίηση γονέων και έντονη κριτική στάση απέναντί τους 

ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ (ενήλικες που βιώσαν το διαζύγιο ως παιδιά) 

-Δυσάρεστες μνήμες 

-Αισθήματα λύπης για το χωρισμό

-Ανησυχία μήπως επαναλάβουν έναν τέτοιο γάμο και οι ίδιοι 

-Αίσθημα ανικανοποίητου 

-Μη ικανοποιητική συζυγική ζωή 

-Επιφυλακτικότητα στις σχέσεις 

ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ (...κι όμως υπάρχουν!) 

-Τα παιδιά απαλλάσσονται από το αρνητικό κλίμα των συνεχών συγκρούσεων μέσα στην οικογένεια 

-Οι γονείς αλλάζουν τη συμπεριφορά τους και τους τρόπους που εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους προς τα παιδιά. Αφιερώνουν περισσότερο χρόνο ή πιο ποιοτικό χρονο και είναι πρόθυμοι να μοιραστούν περισσότερες εμπειρίες μαζί τους, να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους, να συζητήσουν με αυτά και να διατηρήσουν μια πιο στενή συναισθηματική επαφή.