Μερικές σκέψεις για τη βουλιμία

"Τρώω ακατάπαυστα, αλλά, αν με ρωτήσεις, δεν ξέρω να σου πω τι είναι πείνα. Ο άνθρωπος που τρώει ό,τι βρει γιατί δεν πεινάει."


"-...και πάω και τρώω.
- Τι τρώτε;
-Ξέρετε, θα το πω. Σκέφτηκα, τι μαλακίες με ρωτάει τώρα;
... Τρώω φαγητό.
-Τι θα πει "φαγητό";
-Θα πει γλυκά.
-Τι θα πει "γλυκά";
-Τρώω αυτό που μου λείπει. Τρώω τη γλύκα της ζωής. Τρώω χαρά. Τρώω ευχαρίστηση. Τι θυμήθηκα... Προχτές ήμουν με τη φίλη μου τη Χ. Κάναμε έρωτα κι ύστερα θέλησε να μου προσφέρει μία καριόκα. Εγώ δεν την ήθελα καθόλου. Τι να την κάνω, αφού είχα την original..."


"Όλη την εβδομάδα έτρωγα ασταμάτητα. Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι φερόμουν όπως ακριβώς τότε που, παιδάκι, περίμενα τον πατέρα μου με τις σακούλες τα καλούδια, που τα καταβρόχθιζα ασυγκράτητα. Μπορεί η μάνα μου να μην ήταν πια εκεί, όμως εκείνος, αν και δεν ερχόταν πάντοτε, ερχόταν κάποτε. Ήταν η ελπίδα μου."

"Τις τελευταίες μέρες μού συνέβη κάτι πρωτοφανές για μένα. Κάθομαι στο τραπέζι να φάω επειδή πεινάω. Δεν ξέρω αν σας το έχω πει, αλλά εγώ είμαι ο άνθρωπος που δεν έχει πεινάσει ποτέ, ούτε ξέρει τι θα πει πείνα. Πάντα τρώω βουλιμικά, όχι επειδή πεινάω. Και τώρα νιώθω ότι πεινάω. Είναι κάτι τελείως καινούργιο για μένα. Δέχτηκα φαίνεται κάτι τελικά: η μαμά δεν ζει, ο πατέρας δεν θα έρθει."

"Μου αρέσουν τα γλυκά. Όταν όμως αρχίζω να τρώω, τρώω τόσα, που στο τέλος μού πονάει το στομάχι μου. Το ξέρω έτσι θα γίνει, αλλά δεν μπορώ και το κάνω. Είναι σαν εκείνη την ώρα να εκδικείσαι τη σκέψη σου, το συναίσθημά σου, το μυαλό σου γενικότερα."

"Αν θέλεις να δεις έναν άνθρωπο που δεν έχει πεινάσει ποτέ, κοίτα εμένα: τρώω συνέχεια, ό,τι βρω μπροστά μου, χωρίς να πεινάω. Δεν ξέρω τι σημαίνει το αίσθημα της πείνας."

"Όταν με πιάνει η βουλιμία, παίρνω και τρώω ό,τι βρω μπροστά μου. Τρώω ασταμάτητα μέχρι που δεν μπορώ άλλο, και πρέπει να κάνω εμετό για να μη σκάσω. Όμως, δεν τρώω επειδή πεινάω. Ποτέ δεν έχω φάει επειδή πεινούσα. Δεν τρώω φαΐ. Τρώω χαρά. Τρώω αγάπη. Όσα δε χόρτασα ποτέ τρώω. Σε όλη μου τη ζωή, δεν χόρτασα ποτέ ζωή... Δεν χόρτασα ζωή."

"Αν υπάρχει άνθρωπος που δεν ξέρει τι θα πει πείνα, αυτός είμαι εγώ. Γιατί τρώω πάντοτε ό,τι βρω μπροστά μου, χωρίς να νιώθω αν πεινάω. Δεν ξέρω αν πεινάω ή δεν πεινάω. Το αίσθημα της πείνας και του κορεσμού έχει μπλοκάρει. Το μόνο που γίνεται είναι να τρώω και να μην τρώω ανάλογα με την κατάστασή μου, το πώς είμαι. Τρώω όταν είμαι άσχημα, όταν έχω λύπη ή ανία..."

"Πάντα κάτι δεν μου φτάνει κι έτσι με πιάνει βουλιμία. Όμως, αφού δεν σημαίνει "πεινάω", τότε τι σημαίνει "τρώω";"

"Δε νιώθω καλά με το σώμα μου. Κάποιος μέσα μου με επικρίνει συνέχεια για το πώς είμαι. Κι εγώ προσέχω συνέχεια, όλο αγωνία, τι τρώω, πώς φαίνομαι. Αλλά κάθε τόσο πέφτω με τα μούτρα και τρώω ό,τι βρω. Γλυκά κυρίως. Τρώω μέχρι που μου πονάει το στομάχι μου. Μάλλον αυτό προηγείται, επειδή αυτό που είμαι σήμερα είναι το σημείο όπου συναντιούνται δύο ηλικίες: το παιδί που θέλει να κάνει το δικό του, να φάει όσα γλυκά θέλει, να κάνει σκανταλιές... και κάποιος μεγάλος που το επικρίνει συνέχεια και το καταπιέζει. Το γλυκό δεν σου προσφέρει τίποτα, είναι ένα κενό. Κι εγώ όταν τρώω τα γλυκά μέχρι να πονέσω, τρώω το τίποτα, το κενό."


(Από το βιβλίο "Όπως ειπώθηκαν εκεί και ακούστηκαν" του Ν. Σιδέρη) 

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (3)

Τι εικονογραφούν όσα ειπώθηκαν (εδώ και εδώ) σχετικά με τους ανθρώπους που, συνειδητά ή ασυνείδητα, μετέχουν στην περιπλοκή, στην εμπλοκή ή στην υπονόμευση της ανθρώπινης σχέσης, μέσω της θυματοποίησης; 

• Το πρώτο είναι ότι, όσο κι αν δεν παίζεις μόνο εσύ, πάντως κι εσύ παίζεις! Μη βγάζεις τον εαυτό σου έξω απ' όσα συμβαίνουν με τη συμμετοχή σου σε μία ανθρώπινη σχέση. Είναι αυταπάτη εξωπραγματική, άγονη και επιζήμια. 

• Το δεύτερο ισοδυναμεί με άρση μίας ακόμα αυταπάτης: Μην περιμένεις μόνο από τον άλλον να τηρεί το βασικό θεώρημα. Είναι μία στάση ηθικά διαβλητή και πρακτικά κουτσή, επισφαλής και στείρα. Απ' τη στιγμή που, αν και δεν παίζεις μόνο εσύ, όμως κι εσύ παίζεις, το τι θα συμβεί ή δεν θα συμβεί έχει και τη δική σου σφραγίδα. Και όσο κι αν δεν παίζεις μόνο εσύ, αφού κι εσύ παίζεις, παίξε καλά και σωστά, προς όφελος δικό σου, του άλλου και της σχέσης. 

• Το τρίτο, λογική συνέπεια των προηγουμένων: Όποτε κάτι πάει στραβά (και κάθε τόσο κάτι θα πάει στραβά, ακόμη και στις καλύτερες ανθρώπινες σχέσεις), μην κοιτάς μόνο τι στραβό έχει κάνει ο άλλος. Αναρωτήσου, σκέψου, βρες και κρίνε τι πόρτες άνοιξες κι εσύ για να μπει ο άλλος στη ζωή σου, εκεί όπου μπήκε κι έτσι όπως μπήκε, κάνοντας ό,τι κάνει. Τι πόρτες έσπρωξες κι εσύ και τι δρόμους πήρες για να μπεις στη ζωή του άλλου, εκεί όπου μπήκες κι εσύ όπως μπήκες κάνοντας ό,τι κάνεις. Και τι κάνεις κι εσύ μέσα στο ανθρώπινο παιχνίδι που ξετυλίγεται; Ή με άλλα λόγια: Πώς κι εσύ προκάλεσες, διευκόλυνες ή επέτρεψες, πώς κι εσύ τροφοδοτείς και συντηρείς αυτό που γίνεται παρά τις ταλαιπωρίες σου; Πώς και γιατί δεν το διακόπτεις αν δεν σου ταιριάζει;... 

Έχε επίγνωση του ότι κι εσύ παίζεις. 

Μη δικάζεις, μην καταδικάζεις. 

Κατανόησε τον άλλον, το παιχνίδι, και τον εαυτό σου μέσα σε αυτό. 

Αντί να κλαις τη μοίρα σου, κοίτα να δεις τι περνάει από το χέρι σου. 

Αντί να ψευτοζείς με τις απολαβές του θύματος, κοίτα τι είναι αυτό που μπορείς να κάνεις για να πάνε τα πράγματα προς ένα σημείο που θα βρίσκεται πιο κοντά στην αληθινή σου ζωή. 

(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι" του Ν. Σιδέρη)

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (2)

Η ανθρώπινη σχέση είναι ένα παιχνίδι για δύο. Σε ανθρώπινες ιστορίες όμως που παράγουν θέση θύματος, κατά κανόνα και κατά τουλάχιστον ένα μέρος, το θύμα είναι πλάσμα διπλής όψεως. Το ίδιο το θύμα δηλαδή τροφοδοτεί το παιχνίδι που παράγει θέση θύματος με πολλούς τρόπους. (Το "γιατί" θα το βρεις εδώ) Υπάρχουν μάλιστα δύο κύριες και πολύ συνηθισμένες εκδοχές παιχνιδιών, όπου το θύμα συμβάλλει καθοριστικά στην τύχη του: 


Στη πρώτη εκδοχή βρίσκουμε το συναινούν θύμα. Δηλαδή, έναν άνθρωπο που με τη στάση του και με τις πράξεις του, με όσα έμπρακτα υποστηρίζει και αρνείται, τροφοδοτεί και διαιωνίζει το συγκεκριμένο παιχνίδι - κατά κανόνα συνοδεύοντας τη στάση του με διάφορες εκλογικεύσεις. Η πονεμένη μάνα, αυτή κι αν έχει δικαιολογίες και στερεότυπα να επικαλεστεί ("Είμαι μάνα!") προκειμένου να δικαιολογήσει την αδυναμία της να βάλει φρένο στην ανεπίτρεπτη συμπεριφορά του παιδιού της απέναντί της. Και η κακοποιημένη γυναίκα που "δεν μπορεί να τον αφήσει", είτε γιατί "τον αγαπώ", είτε γιατί "σκέφτομαι τι θα απογίνει χωρίς εμένα", συχνότατα έχει πολλά να μαρτυρήσει για τη λογική του συναινούντος θύματος, που ζει στη διπλανή μας πόρτα. 


Στη δεύτερη εκδοχή αυτό που συναντάμε είναι ο θύτης θύμα. Έχει δύο παραλλαγές: 
Στην πρώτη παραλλαγή συναντάμε το σύνδρομο του Σαμψών. Δηλαδή, έναν άνθρωπο ο οποίος, αφού δεν γίνεται το δικό του, άρα είναι "το θύμα", προτιμά να καταστρέψει τα πάντα -δηλαδή μετατρέπεται σε "θύτη". Αυτό το σύνδρομο το συναντάμε με αυξημένη συχνότητα στις άψυχες σχέσεις, όπου δύο άνθρωποι σαπίζουν μαζί επειδή κανείς δεν έχει το κουράγιο να θάψει μία νεκρή σχέση, καθώς και σε βίαιους χωρισμούς, με τη λογική "δεν θα σε χαίρομαι εγώ, δεν θα σε χαίρεται κανείς" (θέματα διατροφής, ανατροφής του παιδιού και διατάραξη της οικιακής γαλήνης του τέως συντρόφου είναι οι κύριες μορφές του σε αυτή την περίπτωση. Στο "σύνδρομο του Σαμψών" ο θύτης-θύμα έχει πάντοτε επίγνωση του τι κάνει- απλώς, του είναι αδύνατο να το αποφύγει ή να στερηθεί την απόλαυση του κακού που κάνει. 


Στην δεύτερη παραλλαγή, αντίθετα, ένας άνθρωπος καταρχήν ανεπιγνώτως προκαλεί κακό στους άλλους και στον εαυτό του με τον εξής τρόπο: Κάνει ό,τι μπορεί ώστε να βρεθεί στη θέση του θύματος των περιστάσεων, των άλλων ανθρώπων, των μηχανισμών, του συστήματος - κατά κανόνα, αρχίζοντας αυτός ο ίδιος εχθροπραξίες, που η έκβασή τους είναι προδιαγεγραμμένη και τα σπασμένα θα τα πληρώσει ο ίδιος. Παιδιά με βίαιες ή παραβατικές συμπεριφορές, χρήστες ουσιών, στην οδό της σχολικής αποτυχίας... είναι οι πιο τυπικές όσο και τραγικές μορφές αυτής της παραλλαγής του υποδείγματος "θύτης-θύμα" που θα το χαρακτηρίζαμε σύνδρομο του Γολγοθά: Αρνούνται, πονούν, ενοχοποιούν, παγιδεύουν και πληγώνουν τους άλλους μέσα από τη δική τους θυματοποίηση, χωρίς επίγνωση του πόσο θα κοστίσει σ'αυτά τα ίδια μία τέτοια πορεία. Στους μεγαλύτερους, αλκοολισμός, τοξικομανίες και παραβατικότητα καθώς και ανοιχτές ή συγκαλλυμένες απόπειρες αυτοκτονίας είναι το αντίστοιχο και ετεροκαταστροφικό σχήμα "θύτης-θύμα". 


Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις, στο 3ο μέρος, εδώ...




(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι", του Ν. Σιδέρη) 

Η θέση του θύματος είναι δική μου! (1)

Στα διαπροσωπικά παίγνια των ανθρώπων, η θέση του θύματος είναι καταρχήν περιζήτητη. Καθένας σπρώχνει, τραβάει, κάνει κόλπα, βάζει στους άλλους ή στον εαυτό του τρικλοποδιές, κινεί γνωστούς και βάζει μέσον, εξαντλεί πόρους και μυαλό, κατά κανόνα ασυναίσθητα, ασυνείδητα, ώστε να βρεθεί εκείνος στη θέση του θύματος - όποτε προβλέπεται, και συχνά προβλέπεται. 


Ο πρώτος λόγος που κάνει τη θέση του θύματος περιζήτητη είναι ενδοψυχικός. Είμαι στη θέση του θύματος σημαίνει πέρα απ'τ'άλλα δύο πράγματα: Την πρωτοβουλία του τι συμβαίνει δεν την έχω εγώ, αλλά ο άλλος. Και, αν κάποιος χρωστάει στον άλλον, αυτός δεν είμαι εγώ. Είναι, σαν να λέμε, μία θέση ανεύθυνου παίκτη, που προσδοκά να βγει κερδισμένος και όποτε νικά και όποτε χάνει την παρτίδα: Όποτε γίνεται αυτό που λέει πώς θέλει, επειδή έγινε. Κι όποτε δεν γίνεται, επειδή ο άλλος, που είναι ο φταίχτης, του οφείλει αποζημίωση και επανόρθωση. Με αυτό το ψυχικό στρατήγημα, με αυτό το ασυνείδητο κόλπο, όποιος αισθάνεται ότι κατέχει τη θέση του θύματος επιδιώκει ή και κατακτά δύο ενδοψυχικά έπαθλα: Από τη μία, αισθάνεται απαλλαγμένος από την ευθύνη και την υποχρέωση να αντιμετωπίσει, να επεξεργαστεί και να πάρει θέση απέναντι σε διάφορα ηθικά και πρακτικά διλήμματα, με όλον τον κόπο και τις επιπτώσεις που ίσως εξυπονοούν οι επιλογές του. Και από την άλλη -βαθύτερος λόγος- επειδή έτσι αποφεύγει να έρθει αντιμέτωπος με την αλήθεια της ψυχής του. Αποφεύγει να αντικρίσει μηχανισμούς, επιθυμίες, φαντασιώσεις και συγκρούσεις που έχουν σαν θέατρο επιχειρήσεων τη δική του ψυχή. 


Γιατί ένα συνήθης, κοινός άνθρωπος να κάνει τόσο κόπο προκειμένου να αποφύγει να δει καθαρά την αλήθεια της ψυχής του; Επειδή κάθε άνθρωπος, και ο πιο κοινός και ο πιο συνήθης, έχει ασυνείδητο. Έχει απωθημένα, δηλαδή ψυχικές παραστάσεις και ροπές πανίσχυρες, αλλά ανεπίτρεπτες, απορριπτόμενες από το Εγώ του (από την επίσημη ιδέα του για το ποιος είναι). Έχει φαντασιώσεις και επιθυμίες, οι οποίες αν βρεθούν στο προσκήνιο και πάρουν τα ηνία και της συνειδητής ψυχικής ζωής, ενδεχομένως να αποσταθεροποιήσουν εικόνες για τον εαυτό του κατασκευασμένες με πολύ καιρό και κόπο, με μεγάλες θυσίες και έξοδα. Η συμφιλίωση ανάμεσα στα δύο αυτά πεδία της ψυχής (συνειδητό και ασυνείδητο) είναι καρπός μακράς πορείας στη ζωή. Ενώ η σύγκρουση και η διαμάχη ανάμεσά τους είναι η φυσική κατάσταση της ψυχής - με όλες τις επιπτώσεις που έχει μία τέτοια κατάσταση, όπως η προαναφερθείσα αυθόρμητη τάση αποφυγής της αλήθειας. 


Γι' αυτούς τους λόγους, είναι αυθόρμητη ροπή του ανθρώπου, σε κάθε σχέση που έχει απαιτήσεις (και οι περισσότερες έχουν) και οπωσδήποτε σε κάθε στιγμή που γεννιέται μία σημαντική ένταση στη σχέση, να επιδιώκει ασυναίσθητα να καταλάβει τη θέση του θύματος, του αδικημένου, του ριγμένου. Έχει όμως ή εικάζεται ότι έχει και πρόσθετα πλεονεκτήματα η θέση του θύματος. Έχει μία δύναμη, μία ισχύ που δεν είναι διόλου αμελητέες, ιδίως όταν το παιχνίδι της ανθρώπινης σχέσης εκτραπεί ή εκφυλισθεί σε παιχνίδι εξουσίας - στο γνωστό "τίνος θα περάσει". Τη μεγαλύτερη ισχύ και απολαβή την έχει, σε τέτοιες τεταμένες και μπερδεμένες καταστάσεις, εκείνος που βρίσκεται στη θέση του τραβάτε με κι ας κλαίω, ή εκείνος που, για να κάνει αυτό που θέλει και τον συμφέρει, καταφέρνει και βάζει τους άλλους να τον παρακαλάνε. 


Εκεί η κατάσταση είναι προφανής: Αφού για να συνεχίσει η σχέση, το παιχνίδι, απαιτείται να υπάρχουν και τα δύο μέλη, και οι δύο παίκτες, τότε τι είναι πιο ξεκούραστο, ισχυρότερο, και εγωιστικά ιδωμένο, πιο επωφελές; Να τραβάς και να σπρώχνεις και να κοπιάζεις εσύ ή και εσύ - ή να χτυπιέται ο άλλος για να σε κρατήσει, για να σ'ευχαριστήσει, κινητοποιήσει και τα όμοια;... 


(Από το βιβλίο "Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι", του Ν. Σιδέρη)

Γνωστικά Λάθη (ή αλλιώς, αναγνωρίστε την Αρνητική Σκέψη και αλλάξτε τη)

- ΥΠΕΡΓΕΝΙΚΕΥΣΗ

"Απέτυχα να τελειώσω την εργασία μου στην ώρα μου, άρα είμαι αποτυχημένος"

-ΦΙΛΤΡΟ

"Πήρα ένα 8 στο σχολείο" (παραβλέποντας όλα τα 10άρια)

-ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ

"Αυτή η γυναίκα με κοίταξε περίεργα και άρα αυτό σημαίνει ότι με σιχαίνεται ή είμαι πολύ άσχημος"

-ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ

"Ναι, πέρασα στην Ιατρική αλλά δεν έκανα και τίποτα σκπουδαίο, απλά πέρασα κάτι εξετάσεις"

-ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΤΙΚΟΥ

"Αλήθεια ο Πέτρος μου τηλεφωνεί κάθε μέρα και μου ζητάει να βγούμε αλλά αυτό δε σημαίνει και τίποτε, μπορεί να θέλει κάποια εξυπηρέτηση ή κάποιος άλλος να τον έβαλε"

-ΤΑΜΠΕΛΕΣ

"Ποτέ δεν καταφέρνω τους στόχους μου και κάνω συνεχώς λάθη, άρα θα είμαι για πάντα αποτυχημένος"

-ΔΙΑΒΑΣΜΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ

"Γιατί να πάω να χορέψω με αυτά τα κορίτσια; Ούτως ή άλλως, αν τις ρωτήσω σίγουρα θα αρνηθούν"

-ΤΑ "ΠΡΕΠΕΙ"

"Πρέπει να χάσω κιλά". "Πρέπει να είμαι όμορφη", "Πρέπει να είμαι καλός μαθητής"

-ΕΝΟΧΕΣ

"Ήταν δικό μου λάθος που πέθανε ο πατέρας γιατί εγώ δεν ήμουν μαζί του αρκετά συχνά"