Τα προβλήματα του δεύτερου γάμου

Περισσότεροι από τους μισούς γάμους καταλήγουν σε διαζύγιο και το 83% των ανδρών και το 75% των γυναικών ξαναπαντρεύονται. Άρα τα θέματα που καλείται να αντιμετωπίσει ένα ζευγάρι ξαναπαντρεμένων συζύγων πρέπει να εξεταστούν με προσοχή. 

• Τα παιδιά σου, τα παιδιά μου ή τα παιδιά μας: Ένα συνηθισμένο πρόβλημα έγκειται στην πίστη και στην αφοσίωση των μελών της οικογένειας. Το ποιος "ανήκει" στην οικογένεια και ποιος "δεν ανήκει" μπορεί να μην είναι σαφές και να ποικίλλει στο μυαλό των διαφορετικών μελών της οικογένειας. Για παράδειγμα, τα παιδιά μπορεί να νιώθουν τύψεις απέναντι στον απόντα φυσικό γονιό τους αν τους αρέσει να ζουν με τον πατριό ή τη μητριά τους. Από την άλλη, ένας πατριός ή μία μητριά μπορεί να νιώθει ένοχος/η που περνά περισσότερο χρόνο και καλλιεργεί μια πιο στενή σχέση με τα παιδιά του/της συζύγου του/της απ' ότι με τα δικά του/της παιδιά. Αυτό μπορεί ακόμη να οδηγήσει τα ίδια του/της τα παιδιά σ'ένα μίσος απέναντί του/της. 
• Μία ή δύο οικογένειες;...: Το πρόβλημα της αφοσίωσης αυξάνεται από την τάση των παιδιών από διαφορετικούς γονείς που ζουν κάτω από την ίδια στέγη να θεωρούν τους εαυτούς τους όχι σαν μία οικογένεια αλλά σαν δύο. μπορεί να εκφραστούν λόγια όπως: "Δεν είσαι ο αδερφός μου" ή "Μη μιλάς έτσι στη μητέρα μου". 
• Ανταγωνισμός: Τα διαφορετικά παιδιά των συζύγων μπορεί ν' αρχίσουν ένα σκληρό ανταγωνισμό μεταξύ τους προκειμένου να προσελκύσουν την προσοχή των γονιών τους. Την ίδια τακτική μπορεί να ακολουθούν και οι φυσικοί γονείς με την προοπτική να κερδίσουν την αγάπη του παιδιού. 
• Ανατροφή: Οι ξαναπαντρεμένοι γονείς μπορεί ακόμη να διαφέρουν στις μεθόδους που χρησιμοποιούν για την ανατροφή των παιδιών τους. Πρέπει να έρθουν σ' επαφή με τα παιδιά του/της συντρόφου τους χωρίς όμως να τους δοθεί η ευκαιρία να αναπτύξουν κανόνες και να συμφωνήσουν με συνήθειες αυτών των παιδιών όταν ήταν πιο μικρά. Ξαφνικά πρέπει να συνεργαστούν ως γονείς, χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους να προετοιμαστούν. 
• Πειθαρχία: Ακόμη κι αν οι ξαναπαντρεμένοι γονείς θέλουν να λειτουργήσουν ως ομάδα, αποθαρρύνονται από την τάση του φυσικού γονιού να υιοθετεί το ρόλο του τηρητή της πειθαρχίας με τα παιδιά του. Μπορεί να πει: "Είναι η κόρη μου - θα το χειριστώ εγώ". Όταν ο πατριός ή η μητριά προσπαθούν να επιβάλλουν έναν κανόνα, τα παιδιά μπορεί να αμφισβητήσουν αυτό το δικαίωμα του/της, ιδιαίτερα όταν ο κανόνας διαφέρει απ' εκείνον του φυσικού γονιού τους - προκαλώντας έτσι μία σύγκρουση. 
• Συγκρούσεις: Οι συγκρούσεις που προκύπτουν από διαφορές στον τρόπο ανατροφής των παιδιών είναι δυνατόν να οδηγήσουν τους ξαναπαντρεμένους συζύγους σε διάφορες μορφές συμμαχίας: η γυναίκα να πάρει το μέρος του συζύγου της εναντίον του φυσικού του παιδιού, τα διαφορετικά παιδιά να συνασπιστούν με τον ένα γονιό ή ο σύζυγος να πάρει το μέρος των φυσικών του παιδιών κατά της συζύγου του. Ένα ξαναπαντρεμένο ζευγάρι ερχόταν σε σύγκρουση όταν τα παιδιά του συζύγου που ζούσαν με τη μητέρα τους περνούσαν από το σπίτι απροειδοποίητα μετά το σχολείο. Η μητριά συνήθως πίστευε πως έπρεπε να τηλεφωνήσουν πρώτα, ενώ ο πατέρας ένιωθε πως τα παιδιά έπρεπε να είναι ελεύθερα να τους επισκέπτονται όποτε ήθελαν. 

Τα διάφορα προβλήματα που εμφανίζονται στη ζωή των ξαναπαντρεμένων συζύγων μπορούν να ξεπεραστούν με επιτυχία, αλλά απαιτούν ένα υψηλό επίπεδο λήψης αποφάσεων και σωστής διευθέτησης από το νέο ζευγάρι. Οι νέοι σύζυγοι πρέπει να προσπαθήσουν πολύ να μην αφήσουν τις συγκρούσεις τους να επέμβουν στο γονεϊκό τους ρόλο. 
Ορισμένοι ειδικοί ισχυρίζονται πως το ποσοστό των διαζυγίων στους δεύτερους γάμους είναι σχεδόν το ίδιο υψηλό όσο και στους πρώτους γάμους. Ωστόσο, πιστεύω πως, αν οι σύζυγοι είναι προετοιμασμένοι για τα ψυχολογικά προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν, θα μπορέσουν κιόλας να τα επιλύσουν. 
Κάποια από αυτά τα προβλήματα στρέφονται γύρω από βασικές πεποιθήσεις και προσδοκίες, όπως: 
- Η νέα μας οικογένεια πρέπει να είναι πιο ευτυχισμένη απ'την παλιά
- Τα παιδιά του/της συζύγου μου πρέπει να με βλέπουν ως τη νέα μαμά τους/ το νέο μπαμπά τους. 
- Τα παιδιά μου δε θα με αγαπούν αν αφοσιωθούν στον πατριό ή τη μητριά τους. 
- Αν τα παιδιά μου ενδιαφέρονται για το φυσικό (απόντα) γονιό τους, δεν μπορούν να ενδιαφερθούν για μένα. 
- Ο νέος μας γάμος πρέπει να είναι απαλλαγμένος από συγκρούσεις. 
- Πρέπει να προσπαθήσω να είμαι τέλειος/α γονιός και πατριός/μητριά. 
Επίσης, οι ξαναπαντρεμένοι γονείς είναι καλό να σταματήσουν τις κατηγορίες ("Ο γιος σου θα ήταν μια χαρά αν η πρώην σύζυγός σου τον άφηνε μόνο" ή "Ο πρώην σύζυγός σου είναι πολύ χαλαρός με την κόρη σου") και να αντιμετωπίζουν την κάθε δυσκολία ως ένα πρόβλημα που απαιτεί λύση. Όταν οι σύζυγοι διαφέρουν, πρέπει να κάνουν διάφορες διαπραγματεύσεις. Ακόμη περισσότερο απ' ότι στις πρώτες τους οικογένειες, τα ξαναπαντρεμένα ζευγάρια πρέπει να μοιραστούν τις ευθύνες τους, να κάνουν συστηματικά σχέδια και να θέσουν προτεραιότητες. 
Οι ξαναπαντρεμένοι σύζυγοι πρέπει ακόμη να συμφωνήσουν σε θέματα όπως πόση αυτονομία θα δώσουν στα παιδιά τους, ποιους περιορισμούς πρέπει να τους επιβάλλουν, καθώς και το βαθμό στον οποίο θα τους επιτρέπεται να εκφράσουν το θυμό τους προς τον ένα γονιό. 
Η ζωή σ' ένα δεύτερο γάμο απαιτεί πολλούς συμβιβασμούς, αλλά αυτοί μπορούν να επιτευχθούν μόνο αν οι σύζυγοι δείξουν το απαραίτητο ενδιαφέρον και προσοχή. Πρέπει να είναι ευαίσθητοι στις ανάγκες και επιθυμίες ο ένας του άλλου και να καλλιεργήσουν έναν εξαιρετικό βαθμό υπομονής και ανεκτικότητας. Βάσει αυτής της καλής διάθεσης, μπορούν να κατακτήσουν ένα καλύτερο επίπεδο σταθερότητας και ευτυχίας απ'ότι στον πρώτο τους γάμο. 


(Από το βιβλίο "Δεν αρκεί μόνο η αγάπη" του Άαρον Μπεκ)

Όταν οι άντρες γίνονται παιδιά και οι σύντροφοι μητέρες τους...

Υπάρχουν χιλιάδες πιθανές απαντήσεις για το γιατί οι σχέσεις γίνονται δυσλειτουργικές. Αυτό το άρθρο θα επικεντρωθεί σε μία: την τάση για έναν άντρα να γίνεται παιδί στη σχέση και η συντρόφός του να αναλαμβάνει μητρικό ρόλο. Αυτό είναι ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο, όμως λίγοι άνθρωποι καταλαβαίνουν πως μπορεί να συμβεί. Όταν είπα σε μερικούς ανθρώπους ότι δούλευα σε ένα άρθρο που συζητά το θέμα αυτό, αντέδρασαν σαν να πρόκειται για ένα πολύ συχνό φαινόμενο που οι περισσότεροι γνωρίζουν. Ωστόσο, πολλά ζευγάρια εξακολουθούν να πέφτουν σε αυτή την παγίδα. Ένα άτομο είπε ότι μπορεί να φαίνεται κοινή λογική, όμως οι άνθρωποι δεν το γνωρίζουν, όταν αυτό συμβαίνει στην σχέση τους μέχρις ότου παγιωθούν οι ρόλοι μέσα σε αυτή.

Το να γίνει ένα παιδί ένας άντρας (σε μια ετεροφυλοφιλική σχέση) μπορεί να συμβεί με πολλούς τρόπους. Η έρευνα έδειξε ότι υπάρχουν διαφορές στην έννοια της φροντίδας ενός παιδιού. Για ένα παιδί το πρότυπο της ευθύνης είναι η μητέρα. Οι μητέρες τείνουν να συμμετέχουν σε περισσότερες από τις καθημερινές δραστηριότητες φροντίδας και τις ευθύνες του παιδιού. Γιατροί, ραντεβού, επιπλέον εξωσχολικές δραστηριότητες, έλεγχος των σχολικών ασκήσεων, ανάθεση καθηκόντων, αυτός είναι συχνά ο ρόλος της μητέρας. Οι πατέρες σχετίζονται πιο πολύ με το παιχνίδι. Στην πραγματικότητα, πολλοί πατέρες μετατρέπουν ακόμη και τις ευθύνες σε παιχνίδι. Συμβαίνει συχνά οι γυναίκες να μετατρέπουν τη διαδικασία της πρωινής ετοιμασίας των παιδιών σε αγώνα δρόμου. Σε αυτή τη διαδικασία ο άντρας-παιδί μαθαίνει ότι οι άνδρες έχουν σχέση με το παιχνίδι και οι γυναίκες με την ευθύνη.

Μια δεύτερη πτυχή που εξακολουθεί να είναι αλήθεια, αλλά μπορεί να ξεθωριάζει σε αυτή τη γενιά είναι ότι πολλοί άνδρες διδάσκονται ότι η έκφραση ορισμένωνσυναισθημάτων είναι μη αποδεκτή για άνδρες. Πολλοί νέοι άνδρες διδάσκονται ότι πρέπει να κρατήσουν τα συναισθήματά τους και να ασχολούνται μαζί τους με κάποιον απροσδιόριστος, ασαφή, υπόγεια τρόπο. Θεωρούν ότι η συγκράτησή τους θα έχει ως αποτέλεσμα τα συναισθήματα να σβηστούν με κάποιο μαγικό τρόπο. Αυτό μπορεί να είναι αποτελεσματικό για ορισμένα συναισθήματα, αλλά σε γενικές γραμμές η προσπάθεια αυτή μπορεί να είναι επιβλαβής. Όσον αφορά τις σχέσεις, μπορεί να είναι πολύ επιζήμια. Ο άντρας ωριμάζει όταν εισέρχεται σε μια σχέση. Ενώ στο στάδιο του φλερτ η παιδική του διάθεση και η παιδιάστικη γοητεία του είναι ελκυστική και προσφιλή, καθώς η σχέση εξελίσσεται μπορεί να υπάρχουν ενδείξεις και απόπειρες να περιορίστουν κάποιες από τις παιδιάστικες συμπεριφορές. Μόλις έρθει ο γάμος εμφανίζεται όλο και πιο έντονη η στροφή προς την υπευθυνότητα και την ωριμότητα. Για πολλούς άνδρες σε ένα γάμο η γυναίκα μπορεί να αρχίσει να γίνει μια μητρική φιγούρα. Αυτή μπορεί να τους ενθαρρύνει να παίζουν λιγότερο (παρέα με φίλους, κατανάλωση οινοπνεύματος,κ.ά.) και να συμπεριφέρονται με πιο ώριμο τρόπο. Έχω ακούσει πολλές φορές φράσεις από άνδρες πελάτες που συζητούν τα προβλήματα στη σχέση τους όπως αυτές, «Προτού να παντρευτούμε είχε κι εκείνη πλάκα. Θέλαμε και οι δύο να βγαίνουμε έξω, να πίνουμε και να χορεύουμε. Τώρα δεν θέλει να παίρνει μέρος σε αυτό." Αυτή η μητρική συμπεριφορά συχνά γίνεται ακόμα πιο έντονη μετά τη γέννηση των παιδιών.

Μια άλλη πτυχή που επηρεάζει τη σχέση είναι η τάση των ανδρών να αισθάνονται παραγκωνισμένοι όταν ένα παιδί μπαίνει μέσα στην οικογένεια. Οι περισσότεροι άνδρες θα συναντήσουν δυσκολίες στην αποδοχή αυτού, αλλά φαίνεται να είναι μια σκληρή πραγματικότητα την οποία πολλοί άνδρες αρνούνται. Όταν συνδυάσετε αυτό το συναίσθημα του παραγκωνισμού με την εκπαίδευσή τους σε "ώριμους άντρες" και δεν επιτρέψετε σε αυτά τα εγωκεντρικά συναισθήματα να γίνουν ζήτημα, έχετε μια συνταγή για την καταστροφή της σχέσης. Πολλοί άνδρες δεν πρόκειται ποτέ εκφράσουν αυτό το συναίσθημα, στην πραγματικότητα θα προσπαθήσουν να το καταπνίξουν οι ίδιοι, και στη συνέχεια θα βρεθούν να επιζητούν να καλύψουν το κενό τους με έλλειψη προσοχής σε κάποιο άλλο σημείο της σχέσης. Μεγάλο μέρος αυτής της διεργασίας μπορεί να είναι ασυνείδητο, και καμία μεριά δεν μπορεί να γνωρίζει τι συμβαίνει, ή από που μπορούν να προέρχονται αυτά τα ανθυγιεινά κίνητρα.

Ο στόχος δεν είναι να ρίξουμε ευθύνες σε οποιοδήποτε από τα δύο μέρη (οι άνδρες ότι δεν μεγαλώνουν ή οι γυναίκες ότι προσπαθούν να το παίξουν μητέρες), αλλά απλώς να βοηθήσουμε τις δύο πλευρές να κατανοήσουν τους μαθημένους αυτούς ρόλους που θα μπορούσαν να γίνουν ο αρνητικός αντίκτυπος της σχέσης τους.

Αναγνωρίζοντας τη ρίζα αυτών των συμπεριφορών δεν είναι αρκετή. Ας ελπίσουμε ότι η κατανόηση μπορεί να οδηγήσει στο να ανταποκρίνεστε στο σύντροφό σας με διαφορετικό τρόπο, και να “διακόψετε” αυτές τις συνήθειες που οι ρόλοι αυτοί υπαγορεύουν. Οι άνθρωποι δεν είναι υποχρεωμένοι να αποδεχτούν αυτούς τους ρόλους, μπορούν να τους συνειδητοποιήσουν και να τους τροποποιήσουν, πριν προκαλέσουν ζημιά στη σχέση.Οι άνδρες μπορούν να έχουν την τάση να έχουν παιχνιδιάρικη διάθεση, και οι γυναίκες να είναι πιο μητρικές, αλλά με την κατανόηση των κινήτρων αυτών των συμπεριφορών, και οι δύο σύντροφοι μπορούν να έχουν καλύτερη κατανόηση, συμπόνια και διάλογο.

(Από το άρθρο Men Turning Into Boys, Their Wives Their mother, στην ιστοσελίδα Psychology Today)

Άγχος: πόσο εύκολο είναι να το διαχειριστούμε;... (Β)

Β. ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΣΤΙΛ ΖΩΗΣ ΣΑΣ 


Μπορείτε να προχωρήσετε σε απλές αλλαγές στις καθημερινές σας συνήθειες, οι οποίες θα σας κάνουν πιο ανθεκτικούς σε μελλοντικές πιέσεις.

1. Αφιερώστε λίγο χρόνο σε ασκήσεις χαλάρωσης σε καθημερινή βάση. Απαιτούν μόνο λίγα λεπτά και το όφελος από αυτές είναι τεράστιο. 
2. Κάνετε όσο το δυνατόν περισσότερα ευχάριστα πράγματα. Αν οι ευχάριστες δραστηριότητες σας απαλλάσσουν και από την ένταση, τόσο το καλύτερο. Δοκιμάστε να ασκηθείτε ή να κάνετε γιόγκα. 
3. Μην αφήνετε την ψυχολογική σας πίεση να κορυφώνεται. Αν κάτι σας ανησυχεί, ζητήστε βοήθεια από φίλους ή ειδικούς. Σκεφτείτε εκ των προτέρων από που θα μπορούσατε να αναζητήσετε βοήθεια. 
4. Οργανώστε το πρόγραμμά σας στο σπίτι και τη δουλειά. 
5. Να είστε διεκδικητικοί. Αποφύγετε την περιττή ψυχολογική πίεση που πηγάζει από τη στάση "χαλί να με πατήσουν" και από την πιθανότητα να γίνετε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους άλλους. 
6. Προσπαθήστε να μην κουράζεστε υπερβολικά και να μην αναλαμβάνετε πάρα πολλά καθήκοντα. Μάθετε να αναγνωρίζετε πότε φτάνετε στα όριά σας και να σταματάτε εκεί. Κάντε ένα διάλειμμα και προσπαθήστε να ασχοληθείτε με κάτι που σας χαλαρώνει ή σας ευχαριστεί. 
7. Μην αποφεύγετε αυτό που φοβάστε. Αν διαπιστώσετε ότι δυσκολεύεστε να έρθετε αντιμέτωποι με κάτι, μην υποχωρήσετε γιατί το μόνο που θα επιτύχετε θα είναι να αυξήσετε το φόβο που σας προκαλεί το συγκεκριμένο πράγμα ή η κατάσταση. Αντιθέτως, καθορίστε μια σειρά από μικρά και ασφαλή βήματα που θα σας βοηθήσουν να αντιμετωπίσετε την πρόκληση. 
8. Μην παραλείπετε να αναγνωρίζετε τις επιτυχίες σας και να επιβραβεύετε τον εαυτό σας. Ποτέ μην υποτιμάτε τον εαυτό σας και μη στέκεστε στις παλιές δυσκολίες. Αναγνωρίστε στον εαυτό σας τα κατορθώματα που έχετε πετύχει. Σκεφτείτε το μέλλον και σχεδιάστε προγράμματα δράσης. 

(Από το βιβλίο "Ξεπερνώντας το άγχος" της Helen Kennerly)

Άγχος: πόσο εύκολο είναι να το διαχειριστούμε;... (Α)

Α. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 

"Ο προγραμματισμός των δραστηριοτήτων μείωσε την ψυχολογική μου πίεση και την ανησυχία μου, και μου επέτρεψε να βρίσκω αρκετό χρόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας για να κάνω τα απαραίτητα. Στην αρχή έπρεπε να αφιερώνω χρόνο για να σχεδιάζω και να οργανώνω τις δραστηριότητές μου, αλλά τώρα τα πράγματα κυλούν ομαλά και διαπιστώνω ότι είμαι λιγότερο πιεσμένος και απογοητευμένος στη δουλειά μου και ότι μπορώ να περνάω περισσότερο χρόνο με την οικογένειά μου. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ισορροπημένη και αυτό με βοηθάει να είμαι ήρεμος και να μην υπερβάλλω σε σχέση με τις καταστάσεις".

Οι συνεχείς αναβολές και η κακή οργάνωση είναι δυνατόν να αποτελούν πηγές ψυχολογικής πίεσης. Η εκμάθηση της διαχείρισης του χρόνου των δραστηριοτήτων μειώνει την ένταση αρκετών προβλημάτων που σχετίζονται με την ψυχολογική πίεση για πολλούς ανθρώπους. Η διαχείριση του χρόνου δεν είναι κάτι περίπλοκο, αλλά απαιτεί πολλή οργάνωση και καλή προετοιμασία. Δυσκολίες παρουσιάζονται όταν δεν τηρούνται αυτές οι δύο προϋποθέσεις για την αποτελεσματική διαχείριση του χρόνου των δρασητριοτήτων.

1. Ο τρόπος με τον οποίο δουλεύετε 
Είστε ο τύπος του ανθρώπου που:

• Είναι προνοητικός; 
• Θέτει τα πράγματα κατά σειρά προτεραιότητας; 
• Μπορεί να συγκεντρωθεί σ' αυτό που επιθυμεί; 
• Είναι σχολαστικός; 
• Αναβάλλει αυτά που έχει να κάνει; 
• Έχει μανία με την τάξη; 
• Φτιάχνει καταλόγους; 
• Δουλεύει σε ακατάστατο γραφείο; 
• Δεν μπορεί να πει "Όχι"; 
• Συμορφώνεται ή καινοτομεί; 
• Είναι σε θέση να αναθέσει μία δουλειά σε κάποιον άλλο; 
• Προτιμά να δουλεύει μόνος του; 

Από τις παραπάνω απαντήσεις μπορεί να διαπιστώσετε ότι τα θετικά σας στοιχεία είναι ότι καινοτομείτε, ότι έχετε πολλή ενέργεια και σχεδιάζετε εκ των προτέρων, αλλά ειστε ακατάστατοι και χωρίς οργάνωση. Ποια είναι τα θετικά σας σημεία και ποιες είναι οι ανάγκες σας; Καταγράψτε το ένα απέναντι από το άλλο.

2. Οι συνήθειές σας 
Δεν θα μπορέσετε να διαχειριστείτε τον χρόνο σας αποτελεσματικά αν δεν γνωρίζετε πώς τον χρησιμοποιείτε τώρα. Η καλύτερη μέθοδος για να πετύχετε κάτι τέτοιο είναι να κρατήσετε ημερολόγιο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο κατανέμετε το χρόνο σας και μετά να το μελετήσετε. Το ημερολόγιο δραστηριοτήτων σας θα σας προσφέρει ενδείξεις για το πότε και που χρησιμοποιείτε το χρόνο σας παραγωγικά, πότε χάνετε τον καιρό σας και σε ποιες περιπτώσεις θα μπορούσατε να εξοικονομήσετε χρόνο. Μπορείτε είτε να καταγράφετε τις δραστηριότητές σας κάθε μία ώρα, είτε να καταγράφετε τις δραστηριότητες και τη διάρκειά τους, είτε αναλυτικά τι ώρα ξεκινήσατε και τι ώρα τελειώσατε. Εσείς θα αποφασίσετε τη μορφή που θα έχει το ημερολόγιό σας.
Να θυμάστε ότι όσο πιο σοβαρό είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζετε με τη διαχείριση του χρόνου των δραστηριοτήτων σας, τόσο πιο πολλές πληροφορίες είναι απαραίτητες για να επανακτήσετε τον έλεγχο. Παρότι η τήρηση ενός τέτοιου ημερολογίου μπορεί να σας φαίνεται κουραστική, χρειάζεται να γίνει μόνο για μία-δύο εβδομάδες και είναι αναμφισβήτητα μία πολύ καλή επένδυση του χρόνου σας. Μόλις τελειώσετε με τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου μελετήστε το θέτωντας ερωτήματα όπως:

• Υπάρχει υγιής ισορροπία μεταξύ των εργασιακών μου δραστηριοτήτων; 
• Ασχολούμαι με τις σημαντικότερες δραστηριότητες την ώρα της ημέρας που αποδίδω καλύτερα; 
• Περιλαμβάνονται τα απαραίτητα διαλείμματα; 
• Έχω χρόνο να διευθετήσω μία πιθανή κρίση; 

3. Οι προτεραιότητές σας

Τώρα πρέπει να αναλογιστείτε πώς θα κατανείμετε το χρόνο που διαθέτετε. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σκεφτείτε όλους τους σημαντικούς τομείς της ζωής σας: την καριέρα σας, την υγεία σας, την οικογένειά σας, τα χρήματα κ.ο.κ. αποφασίζοντας ποιες είναι οι προτεραιότητές σας. Σε συνάρτηση με αυτή την ιεράρχηση, μπορείτε να αρχίσετε να σκέφτεστε τις υποχρεωτικές σας δραστηριότητες ανάλογα με τη σημασία που έχουν για σας και να αφιερώσετε για καθεμία από αυτές όσο χρόνο θεωρείτε λογικό. 

4. Θέτοντας ρεαλιστικούς στόχους 

Τώρα μπορείτε να αναλογιστείτε τους άμεσους και τους μακροπρόθεσμους στόχους σας για να δείτε πόσο ρεαλιστικοί είναι σε συνάρτηση με τα γενικά χαρακτηριστικά σας και τις προτεραιότητές σας. Όταν καθορίζετε το στόχο σας, θυμηθείτε ότι πρέπει να είστε πολύ συγκεκριμένοι. Μία ασαφής και διφορούμενη ιδέα για το τι ελπίζετε να επιτύχετε δεν θα σας οπλίσει με ισχυρό κίνητρο. Επίσης, αν ο στόχος σας δεν είναι καθορισμένος με ακρίβεια, είναι δύσκολο να εκτιμήσετε αν τον έχετε επιτύχει και μπορεί να μην το συνειδητοποιήσετε καν. Να είστε συγκεκριμένοι. Ποιος, τι, πότε και πόσο πρέπει  να είναι ξεκάθαρα διατυπωμένα. 

5. Προγραμματίζοντας το χρόνο σας 

Προετοιμαστείτε να προγραμματίζετε κάθε μέρα ξεχωριστά και προσδιορίστε το χρόνο γι' αυτό, μαθαίνοντας όσα περισσότερα μπορείτε από τα λάθη που κάνατε προηγουμένως στην οργάνωση του χρόνου σας. Μην είστε άκαμπτοι στον προγραμματισμό σας, γιατί από καιρό σε καιρό μπορεί να χρειαστεί να αντιδράσετε σε κάποια κρίση ή σε μία ξαφνική ευκαιρία. Αφού αποκτήσετε ένα ημερολόγιο ή μία ατζέντα, κατατάξτε τους στόχους σας σε βραχυπρόθεσμους (ολοκληρώνονται εντός μίας εβδομάδας), μεσοπρόθεσμους (μας απασχολούν μέχρι και έναν μήνα) και μακροπρόθεσμους (μπορεί να απαιτούν έξι μήνες ή και παραπάνω). Να βρίσκετε χρόνο να ανατρέχετε στον κατάλογο με τους στόχους σας, ώστε να επανεκτιμάτε και να επαναξιολογείτε την πρόοδό σας, να ανανεώνετε τις προτεραιότητες και τις επιθυμίες σας, και να σχεδιάζετε νέους στόχους. 

6. Η καθημερινή διαχείριση του χρόνου 

Κάθε μέρα να φτιάχνετε έναν κατάλογο με πράγματα που πρέπει να γίνουν, με την κάθε δραστηριότητα ταξινομημένη σε μία από τις ακόλουθες τέσσερις κατηγορίες: 

Α: Πρέπει να το κάνω σήμερα.

Β: Καλό θα ήταν να το κάνω σήμερα. 

Γ: Μπορώ να το αναβάλω. 

Δ: Μπορώ να το αναθέσω σε κάποιον άλλο. 

Αν δεν επιτύχατε τους στόχους που είχατε θέσει, αναρωτηθείτε γιατί συνέβη αυτό, αλλά και τι θα μπορούσατε να μάθετε από κάτι τέτοιο. Μήπως αποτύχατε γιατί υποτιμήσατε το φόρτο εργασίας που αντιμετωπίζετε; Μήπως επειδή δεν ήσασταν σε θέση να πείτε "όχι" σε αυτούς που σας διέκοπταν; Μήπως επειδή το περιβάλλον σας δεν είναι καλά οργανωμένο; 

7. Η ανάθεση καθηκόντων σε άλλους 

Πολλές δραστηριότητες μπορούν να ανατεθούν σε άλλους και αυτό είναι βασικό για τη σωστή διαχείριση του χρόνου μας. Μπορεί με αυτο τον τρόπο να παραιτηθείτε από κάποιες ευχάριστες δραστηριότητες, αλλά για να είστε αποτελεσματικοί κάτω από πιεστικές συνθήκες πρέπει να περιοριστείτε στα απαραίτητα καθήκοντα. Για την ανάθεση καθηκόντων σε άλλους απαιτείται: 

• Η αναγνώριση της δραστηριότητας που πρέπει να ανατεθεί
• Η εξεύρεση του ατόμου στο οποίο θα ανατεθεί. 
• Δώστε τις απαραίτητες οδηγίες και εκπαιδεύστε το με στενή εποπτεία. Αποσυρθείτε σταδιακά, με σκοπό να περιορίσετε τελικά τη συμμετοχή σας μόνο στην παρακολούθηση της προόδου. 

(Από το βιβλίο "Ξεπερνώντας το Άγχος" της Helen Kennerley) 

Κατάθλιψη: κι όμως μπορεί να είναι χρήσιμη...

Μάλλον θα αναρωτιέστε ποιο σκοπό εξυπηρετεί η κατάθλιψη... Η προσαρμοστική χρησιμότητα του άγχους είναι προφανής, το ίδιο ισχύει και για το θυμό: και τα δύο μας βοηθούν να υπερασπίσουμε τον εαυτό μας. Αντίθετα, η κατάθλιψη δε φαίνεται να χρησιμεύει σε κάτι. Σύμφωνα, όμως, με την εξελικτική θεώρηση της κατάθλιψης και το βιολογικό παρελθόν μας, έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες για τη χρησιμότητα της κατάθλιψης. 


1. Μας επαναφέρει στην πραγματικότητα 
Μία άποψη για την προσαρμοστική λειτουργία της ήπιας κατάθλιψης είναι ότι μας βοηθά να παραιτηθούμε από προσδοκίες που είναι απίθανο να ευοδωθούν. Επειδή η καταθλιπτική διάθεση μειώνει την ευχαρίστηση που αντλούμε από ορισμένες δραστηριότητες, θεωρείται ότι είναι πιθανότερο να τις εγκαταλείψουμε. Αν δεν υπήρχε κάτι (όπως η κακή διάθεση) που μπορεί να μας πείσει να σταματήσουμε το κυνήγι του ανέφικτου, θα εξακολουθούσαμε την προσπάθεια, σπαταλώντας έτσι χρόνο και ενέργεια. 


2. Μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε την απώλεια 
Όλοι είμαστε σε θέση να νιώσουμε θλίψη όταν χάνουμε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο. Όταν είμαστε θλιμμένοι, βιώνουμε άγχος, θρηνούμε για το άτομο που χάθηκε, νιώθουμε ότι η ζωή μας είναι άδεια, αισθανόμαστε λύπη και έχουμε κακή διάθεση. Ο θρήνος και η λύπη έχουν στόχο να μας ωθήσουν στη δημιουργία νέων σχέσεων. Είναι σαφές ότι αν δεν ήμασταν σε θέση να νιώσουμε θλίψη, πιθανώς να μην ενδιαφερόμασταν για το αν βρισκόμαστε κοντά σε άλλους ή όχι. Αλλά, από εξελικτική σκοπιά, η εγγύτητα με άλλα άτομα είναι ζωτική για την επιβίωσή μας, γι΄ αυτό συνήθως έχουμε αυξημένο κίνητρο να διαμορφώσουμε στενές υποστηρικτικές σχέσεις. Η έλλειψη τέτοιων σχέσεων προκαλεί μεγάλη ψυχική δυσφορία. Κατά συνέπεια, η απώλεια των σχέσεων προσκόλλησης είναι οδυνηρή γιατί η βιολογία μας μάς επιβάλλει να τη βιώσουμε ως οδυνηρή. Ο λόγος λοιπόν που έχουμε ανάγκη την εγγύτητα και που αισθανόμαστε καλά όταν νιώθουμε ότι έχουμε καλές σχέσεις με τους άλλους-και άσχημα όταν διακόπτουμε τις σχέσεις μας- είναι βιολογικός: πρόκειται για μία ανάγκη που διαμορφώθηκε κατά την πορεία εξέλιξης του είδους μας και είναι ιδιαίτερα έντονη στα παιδιά. 
Υπάρχουν περιπτώσεις που η κατάθλιψη εκδηλώνεται χωρίς να έχει προηγηθεί πρόσφατη πραγματική απώλεια. Αργότερα όμως διαπιστώνουμε ότι το άτομο δεν βίωσε ποτέ αγάπη ή δεν ένιωσε επιθυμητό από τους γονείς του. Στις περιπτώσεις αυτές, παρότι το άτομο επιθυμεί την εγγύτητα με άλλα πρόσωπα, αυτή η εγγύτητα κατά την πρώιμη περίοδο της ζωής του συσχετίστηκε με την τιμωρία και την απειλή. Έτσι, είναι μεν δυνατόν να έχουμε έντονη επιθυμία για εγγύτητα με άλλα άτομα και συγχρόνως να πιστεύουμε ότι δεν είμαστε άξιοι να αγαπηθούμε, ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι αναξιόπιστοι και θα μας απογοητεύσουν. Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μία διαταραχή. Είναι μία κατάσταση κατά την οποία αναζητούμε την εγγύτητα αλλά δεν είμαστε σε θέση να την επιτύχουμε. 


3. Μας εμποδίζει να εμπλακούμε σε αδιέξοδες καταστάσεις 
Σύμφωνα με μία άλλη εξελικτική θεώρηση, η κατάθλιψη σχετίζεται με την αίσθηση ότι κατά κάποιον τρόπο έχουμε υποταχθεί ή έχουμε αποτύχει. Η κατάθλιψή μας κάνει να παραιτούμαστε από κάθε είδους προκλήσεις, μειώνει τις προσδοκίες μας, ανατρέπει την αισιοδοξία μας και μας γεμίζει με συναισθήματα κατωτερότητας και ντροπής. Μερικές φορές αισθανόμαστε ηττημένοι εξαιτίας του τρόπου που μας φέρονται οι άλλοι. Κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε, αλλά δεν φαίνεται να έχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όταν δεχόμαστε έντονη κριτική από τους άλλους, υπάρχει περίπτωση να καταλήξουμε να πιστεύουμε τις αυστηρές κρίσεις τους. Έτσι, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε αποτυχημένοι αν θέτουμε πολύ υψηλούς στόχους, αν προσπαθούμε να είμαστε τέλειοι και να μην κάνουμε λάθη. Εφόσον δεν είναι δυνατόν να εκπληρώσουμε τις μεγάλες προσδοκίες μας ή να εκπληρώσουμε τα αυστηρά κριτήρια που έχουμε θέσει για τον εαυτό μας, νιώθουμε συνεχώς αποτυχημένοι. Όταν δεν επιτυγχάνουμε τους στόχους μας, θεωρούμε ότι έχουμε αποτύχει τελείως. Η κατάθλιψη μας εμποδίζει να εμπλακούμε εξαρχής σε αποτυχημένες προσπάθειες. 


Η ανθρώπινη φύση θα μπορούσε να παρομοιαστεί με πιάνο. Είμαστε ικανοί να παίζουμε υπέροχες μελωδίες, αλλά και να παράγουμε απαίσιους ήχους. Ένα από τα πράγματα που πρέπει να μάθουμε στη ζωή μας είναι ποιες εύηχες νότες μπορούμε να παίξουμε και πώς να τις παίξουμε όταν το επιθυμούμε. Αν συνεχώς κατακρίνουμε τον εαυτό μας και θεωρούμε ότι δεν αξίζει την αγάπη, ότι είναι κατώτερος και άχρηστος, διατηρούμε σε λειτουργία το σύστημα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την κατάθλιψη. Άρα ένας από τους τρόπους να απενεργοποιήσουμε το σύστημα αυτό που μας προκαλεί τόση δυσφορία, είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας. 


(Από το βιβλίο "Ξεπερνώντας την Κατάθλιψη" του Paul Gilbert)

Όνειρα (Μέρος ΙΙ: Η ερμηνεία)

"Το όνειρο είναι ανοησία." 
Η γνώμη σου πως το όνειρο είναι ανοησία σημαίνει απλώς ότι πίσω από το όνειρο κρύβεται μία δυσάρεστη ιστορία, την οποία δεν διατίθεσαι να μάθεις και ότι κάτι μέσα σου αντιστέκεται στην ερμηνεία αυτού του ονείρου. Παραμέρισε τις αντιστάσεις σου. Άρχισε την ερμηνεία. 


Αν πιστεύετε ότι δεν ονειρεύεστε ή ότι δεν θυμάστε τα όνειρά σας, έχετε πάντα ένα σημειωματάριο δίπλα στο κρεβάτι σας. Σημειώστε όποιο κομμάτι του ονείρου θυμάστε το πρωί ή αν ξυπνήσετε μέσα στη νύχτα. Το άλλο πρωί ξαναφέρτε το όνειρο στο νου σας, πριν ακόμα ανοίξετε τα μάτια σας.  Αγνοήστε την παραπλανητική εσωτερική φωνή που σας λέει πώς δεν χρειάζεται να το γράψετε, γιατί είναι τόσο ζωντανό που δεν θα το ξεχάσετε. Στο τέλος, ύστερα από επίμονη προτροπή ακόμα και οι πιο απειθάρχητοι θα αρχίσουν να θυμούνται τα όνειρά τους. 
Διηγηθείτε και δεύτερη φορά τα όνειρά σας, γιατί οι ασυνέπειες ανάμεσα στις δύο αφηγήσεις μπορεί να σημαίνουν ότι τα σημεία αυτά είναι φλέγοντα μέσα στο όνειρο. Ακόμα, αν επαναλάβετε το όνειρο στον ενεστώτα του δίνετε πολλή ζωή και ξαναβυθίζεστε μέσα του. 


"Ποιο συναίσθημα ένιωθες σε κάθε μέρος του ονείρου;" 
Το πρώτο πράγμα που συνήθως ενδιαφέρει είναι το συναίσθημα του ονείρου. Στη συνέχεια επιλέγετε κάποια μέρη του ονείρου και κάνετε ελεύθερο συνειρμό πάνω στο περιεχόμενό του. Αφήνετε τη σκέψη σας να περιπλανηθεί ελεύθερα. Σκεφτείτε δυνατά. Πείτε ό,τι σας έρχετε στο νου. Μη λογοκρίνετε, μη διώχνετε σκέψεις επειδή δείχνουν ανόητες ή άσχετες.


"Ποια είναι τα συναφή γεγονότα της ημέρας που προηγήθηκε του ονείρου;" 
Το όνειρο δανείζεται δομικό υλικό από το κατακάθι της ημέρας, αλλά για να είναι σημαντικές κάποιες εικόνες ώστε να συμπεριληφθούν μέσα του, πρέπει να τις έχουν ενισχύσει παλιότερες σημαντικές και συναισθηματικά φορτισμένες ανησυχίες. Μερικές φορές είναι χρήσιμο να θεωρήσει κανείς ότι όλα τα πρόσωπα του ονείρου είναι όψεις του ίδιου του ονειρευτή. 


Το όνειρο είναι μία εξαιρετικά πλούσια ταπετσαρία υφασμένη με συγκλονιστικές σημαντικές αναμνήσεις του παρελθόντος. Και μόνο η συγκομιδή των αναμνήσεων αυτών μπορεί συχνά να είναι πολύτιμο εγχείρημα. Επίσης, τα πρόσωπα που εμφανίζονται στα όνειρα συχνά μπορούν να είναι σύνθετες φυσιογνωμίες, δεν μοιάζουν σε κανένα γνώριμο άνθρωπο, αλλά συγκεντρώνουν κομμάτια από πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι είχαν παίξει σημαντικό ρόλο στη ζωή μας κι έπειτα ξεχάστηκαν. 


Το όνειρο είναι έκφραση μίας επιθυμίας 
Σύμφωνα με τη θεωρία του Freud στο υποσυνείδητο βρίσκονται θαμμένες οι επιθυμίες και οι ορμές που εκφράζονται στα όνειρά μας. Όλοι οι "υγιείς" άνθρωποι έχουν ως ένα σημείο απωθημένες επιθυμίες και καταναλώνουν πολύ πνευματική ενέργεια για να τις διατηρούν κρυμμένες στο υποσυνείδητο. Όταν επεξεργαζόμαστε τα όνειρά μας πρέπει να παίρνουμε υπόψη μας 2 στοιχεία: το όνειρο όπως το θυμόμαστε και αυτό που συμβολίζει. 
Η διαδικασία της λογοκρισίας που λειτουργεί στον ψυχισμό μας όταν είμαστε ξύπνιοι, συνεχίζει να λειτουργεί και στον ύπνο. Απλά είναι μειωμένη. Αποτέλεσμα αυτής της λογοκρισίας, έστω και μειωμένης, είναι τα βαθύτερα – ασυνείδητα κίνητρα, τα ένστικτα, οι καθηλώσεις και οι απαγορευμένες, από μια πλευρά του εαυτού μας , επιθυμίες, να μετατρέπονται στο περιεχόμενο που βλέπουμε στο όνειρο (έκδηλο), και να συμβολίζονται από στοιχεία και εικόνες από την καθημερινότητα.
Η εργασία του ονείρου κατορθώνει να αντικαταστήσει όλες τις οδυνηρές ιδέες με άλλες αντίθετές τους και να καταπιέσει τα αντίστοιχα δυσάρεστα συναισθήματα και τότε προκύπτει ένα όνειρο καθαρής ικανοποίησης, μία απτή εκπλήρωση επιθυμίας. 


Τα όνειρα δυσαρέσκειας μπορεί να είναι και όνειρα τιμωρίας 
Αυτό που εκπληρώνεται με αυτά είναι μία ασυνείδητη επιθυμία: να τιμωρηθεί ο ονειρευόμενος για μία απωθημένη ανεπίτρεπτη επιθυμία του. Τα όνειρα τιμωρίας δεν συνδέονται γενικά με την προϋπόθεση οδυνηρών υπολειμμάτων της ημέρας. Δημιουργούνται μάλλον πιο εύκολα υπό την αντίθετη προϋπόθεση, ότι τα υπολείμματα της ημέρας είναι ιδέες ικανοποίησης, αλλά εκφράζουν ανεπίτρεπτες ικανοποιήσεις. 


Η σημασία των αριθμών στο όνειρο 
Αριθμοί με μεγάλη συμβολική σημασία τείνουν να παρουσιάζονται στο όνειρο μεταμορφωμένοι σε εικόνες, αντικείμενα ή ιδέες προκειμένου να παραπλανήσουν τον ονειρευόμενο. Έτσι, ο άντρας που στο όνειρό του ανεβαίνει 50 σκαλοπάτια, ενδέχεται να κρύβει μέσα του άγχος για το θάνατο, καθώς σε λίγες μέρες γιορτάζει τα 50α γενέθλιά του(!). Η κοπέλα που ονειρεύεται ότι την χωρίζει ένα τετράγωνο επτά επί επτά μέτρων από το νεκρό αδερφό της είναι πιθανότατα επηρεασμένη από το ότι έχουν περάσει 7 χρόνια από το θάνατό του και φοβάται μήπως τον ξεχάσει. 


Τα ορόσημα της ζωής 
Γεγονότα όπως οι συναντήσεις με παλιούς συμμαθητές, τα γενέθλια ή οι επέτειοι συνδέονται με σημαντικά όνειρα. Έτσι, παρότι συνήθως γιορτάζουμε τα γενέθλια με δώρα, τούρτες, κάρτες και πάρτυ, τι γιορτάζουμε στην πραγματικότητα; Ίσως είναι μία προσπάθεια να αποδιώξουμε κάθε θλιβερή υπόμνηση της ανέκκλητης ροής του χρόνου, και τα όνειρα που σχετίζονται με αυτά τα ορόσημα αξίζει να ανιχνευτούν για τα συναισθήματα που ξυπνούν. 


Ο ονειροποιός
Ο διαμορφωτής των ονείρων κατασκευάζει τέτοιες ονειρικές εικόνες έτσι ώστε να γίνεται δύσκολη η ερμηνεία τους χωρίς την πιο βαθιά και ουσιαστική ανάλυσή τους με τη χρήση συνειρμών. Αυτό συμβαίνει γιατί σκοπός του είναι να μην φέρει στην επιφάνεια επιθυμίες και φόβους του παρελθόντος τις οποίες για κάποιο λόγο έχουμε απωθήσει. Όταν όμως ξεκινάμε τη βαθύτερη ανάλυση των ονείρων και βελτιωνόμαστε στην ερμηνεία τους, ο ονειροποιός πασχίζει ακόμα πιο πολύ για την κάλυψη των εικόνων του ασυνειδήτου και δημιουργεί ακόμα πιο περίπλοκες ονειρικές εικόνες. Μην απογοητευτείτε. 
Τα όνειρα μπορεί να γίνουν αφυπνιστικές εμπειρίες και να μετατραπούν σε προάγγελους αλλαγής.  


Περιμένω τα όνειρα που σας έχουν προβληματίσει για να τα συζητήσουμε! 


(Υλικό από το βιβλίο "Η ερμηνεία των ονείρων" του S. Freud και τα βιβλία "Το δώρο της ψυχοθεραπείας" και "Στον κήπο του Επίκουρου" του I. Yalom)

Όνειρα (Μέρος I: Η δημιουργία)

"Το όνειρο είναι ένας προμαχώνας κατά της κανονικότητας και του τετριμμένου χαρακτήρα της ζωής, μια ελεύθερη αναψυχή της δεσμευμένης φαντασίας, καθώς φέρνει άνω κάτω όλες τις εικόνες της ζωής και διακόπτει τη συνεχή σοβαρότητα του ενήλικου ανθρώπου με ένα χαρούμενο παιδικό παιχνίδι. Χωρίς τα όνειρα θα γερνούσαμε ασφαλώς νωρίτερα..." 
Πέρα από τη θεωρία που θέλει το όνειρο ως απλά ένα "σωματικό" συμβάν, το όνειρο εξυπηρετεί μία λειτουργία και έχει ένα ωφέλιμο αποτέλεσμα. Πράγματα για τα οποία έχουμε ολοκληρώσει τη σκέψη μας δεν γίνονται ποτέ ονειρικά ερεθίσματα. Στα όνειρα συντελούν μόνο τα μισομελετημένα ή αυτά που περνούν φευγαλέα από το μυαλό μας. Τα όνειρα έχουν θεραπευτική, ανακουφιστική δύναμη, καθώς μέσα από αυτά μπορεί να επιτευχθεί αποφόρτιση της ψυχής. Η ψυχή δεν θέλει να συνεχίσει τις εντάσεις της ημέρας, αλλά να τις διαλύσει και να αναπαυτεί από αυτές. 


Προσπαθώντας να εντοπίσουμε τις πηγές του ονείρου, καταλήξαμε σε πέντε είδη σύμφωνα με τον Freud και τον Jung: 
1) Εξωτερική (αντικειμενική) αισθητήρια διέγερση: Η ψυχή παραμένει και στον ύπνο σε συνεχή επαφή με τον εξωσωματικό κόσμο, και παρόλο που κλείνουμε τις σπουδαιότερες αισθητήριες πύλες, τα μάτια, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τα ερεθίσματα από τα αισθητήρια όργανα εντελώς ούτε να μηδενίσουμε τη διεγερσιμότητά τους. Έτσι, μπορεί να εισχωρήσει στα μάτια δυνατό φώς, να ακουστεί ένα θόρυβος ή να διεγείρει τον βλεννογόνο υμένα της μύτης μία αρωματική ουσία. Μπορεί επίσης να απογυμνώσουμε μερικά μέλη του σώματος κάνοντας αθέλητες κινήσεις κι έτσι να αισθανθούμε ψύξη ή αλλάζοντας θέση να νιώσουμε πίεση ή ένα άγγιγμα. Για παράδειγμα, όταν χάνουμε τη νύχτα το σκέπασμά μας ονειρευόμαστε ότι περιφερόμαστε γυμνοί ή ότι πέσαμε στο νερό. Όταν τα πόδια προεξέχουν στο κρεβάτι ονειρευόμαστε ότι στεκόμαστε στο χείλος του γκρεμού ή ότι πέφτουμε από ύψωμα. Όταν αρχίζει να χτυπάει το ξυπνητήρι, ονειρευόμαστε καμπάνες, κουδουνάκια ή ακόμα και σπάσιμο πορσελάνης. Είναι εντυπωσιακή η ευχέρεια του ονείρου να εμπλέκει ξαφνικές εντυπώσεις από τον αισθητό κόσμο με τέτοιο τρόπο μέσα στις παραστάσεις του ώστε να αποτελούν μία καλά προετοιμασμένη καταστροφή!!! 
2) Εσωτερική (υποκειμενική) αισθητήρια διέγερση: Οι εσωτερικές διεγέρσεις των αισθητηρίων οργάνων παίζουν ουσιαστικό ρόλο στις ονειρικές αυταπάτες, οι οποίες είναι πολύ ζωηρές εικόνες με πλούσιες εναλλαγές. Έτσι, μπορεί να κάνουμε δίαιτα και να ονειρευτούμε μία πιατέλα κι ένα χέρι με πηρούνι που παίρνει φαγητό. Να έχουμε πόνους στα μάτια και να έχουμε την παραίσθηση μικροσκοπικών σημαδιών που πρέπει με μεγάλη προσπάθεια να τα αποκρυπτογραφήσουμε. 
3) Εσωτερικό σωματικό ερέθισμα: Σχεδόν όλα τα εσωτερικά μας όργανα, που σε υγιή κατάσταση δεν μας δηλώνουν καν την ύπαρξή τους, σε καταστάσεις ερεθισμού ή σε περιπτώσεις αρρώστιας είναι για μας πηγή ενοχλημάτων που μπορούν στον ύπνο μας να μας προειδοποιήσουν για αρρώστιες. Τα όνειρα των καρδιοπαθών είναι πολύ σύντομα και τελειώνουν με έντρομο ξύπνημα. Οι πνευμονοπαθείς ονειρεύονται συνήθως καταστάσεις ασφυξίας, συνωστισμού ή φυγής. Στις περιπτώσεις πεπτικών διαταραχών το όνειρο περιέχει εικόνες από τον κύκλο της απόλαυσης και της αηδίας. 
4) Καθαρά ψυχικές πηγές ερεθισμάτων: Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι ονειρεύονται αυτά που κάνουν την ημέρα και ό,τι τους ενδιαφέρει στην αγρύπνια. Υπάρχει όμως και ο ισχυρισμός ότι το όνειρο αποσπά τον κοιμώμενο από τα ενδιαφέροντα της ημέρας και ότι μόνο τότε βλέπουμε στον ύπνο μας αυτά που πραγματικά μας συγκινούν, όταν έχουν χάσει την ελκυστικότητά τους. 
5) Ενορμήσεις του ασυνείδητου: Όταν κάτι εξαφανίζεται από τη συνείδηση, δε διαλύεται στον αέρα ή παύει να υπάρχει – απλώς είναι εκτός της προσοχής μας, είναι φαινομενικά εξαφανισμένο (Jung). Έτσι, το ασυνείδητο συνίσταται κατά κύριο λόγο από ένα πλήθος περιεχομένων, που επισκιάζονται προσωρινά. Επίσης, εκτός από μία πλειοψηφία απλών αναμνήσεων, είναι δυνατόν να εμφανιστούν νέες σκέψεις που ποτέ πριν δεν ήταν συνειδητές. Αναπτύσσονται από τα σκοτεινά βάθη και αποτελούν σημαντικό μέρος της υποσυνείδητα αισθητής ψυχής.


 Γιατί μετά το ξύπνημα ξεχνάμε το όνειρο; 
Το πρωί το όνειρο διαλύεται, και μάλιστα το θυμόμαστε μόνο αποσπασματικά ενώ τη νύχτα ήταν μεγαλύτερο. Πολλές φορές ξέρουμε ότι είδαμε όνειρο αλλά όχι τι ακριβώς ονειρευτήκαμε. Από την άλλη, υπάρχουν όνειρα που διατηρούνται εξαιρετικά μακροχρόνια στη μνήμη. Ένας λόγος για τον οποίο ξεχνάμε τα όνειρα είναι επειδή οι εικόνες του ήταν πολύ αχνές, ενώ οι ζωηρότερες εικόνες διατηρούνται στη μνήμη. Επίσης, οι περισσότερες ονειρικές εικόνες αποτελούν βιώματα του παρελθόντος και αυτή η ιδιότητά τους συμβάλλει στο ξέχασμα των ονείρων. Ο πιο σημαντικός λόγος για τον οποίο ξεχνάμε τα όνειρα είναι το γεγονός ότι δεν συνάπτουν μεταξύ τους κατάλληλους δεσμούς και ειρμούς. Όπως αν σπάσουμε μία πρόταση στις επιμέρους λέξεις της και τις ανακατέψουμε τότε είναι δύσκολο να την απομνημονεύσουμε, έτσι και τα παράλογα συνονθυλεύματα στο όνειρο τα διατηρούμε πολύ δύσκολα και σπάνια. Αλλά και το γεγονός ότι το όνειρο δεν παίρνει σχεδόν ποτέ τακτοποιημένες αναμνήσεις από την άγρυπνη ζωή, αλλά μόνο μερικές λεπτομέρειες με τις οποίες φτιάχνει ένα νέο σύνολο, αποσυνδέει το όνειρο από τους συνειρμούς της άγρυπνης ζωής που ανακαλούμε στη μνήμη. 


Εργασίες του Ονείρου
Συμπύκνωση: ολική ή μερική παράλειψη κάποιων στοιχείων του ονείρου ή άθροιση στοιχείων που έχουν κάτι κοινό μεταξύ τους 
Μετάθεση: συναισθήματα, ιδέες ή επιθυμίες μεταφέρονται από το αρχικό τους αντικείμενο σε ένα πιο αποδεκτό υποκατάστατο για το Εγώ του ονειρευόμενου. Έτσι, είναι δυνατόν απαράδεκτες επιθυμίες και παρορμήσεις του ονειρευόμενου να αποδοθούν σε άλλο πρόσωπο του ονείρου. 
Συμβολισμός: ιδέες ή αντικείμενα που είναι συναισθηματικά φορτισμένα αναπαριστώνται με αθώες εικόνες που συνδέονται κατά κάποιο τρόπο με την ιδέα ή το αντικείμενο. Έτσι, ο βασιλιάς και η βασίλισσα συνήθως αναπαριστούν τους γονείς, τα σκαλοπάτια ή το ανεβοκατέβασμά τους αναπαριστούν συμβολικά τη σεξουαλική πράξη, το "δεξιά" και "αριστερά" έχουν ηθική σημασία, καθώς ο δεξιός δρόμος είναι ο δρόμος του δικαίου ενώ ο αριστερός είναι του εγκλήματος, ενώ οι ταξιδιωτικές αποσκευές μπορεί να θεωρηθούν το βάρος μίας αμαρτίας ή λανθασμένης απόφασης που μας βαραίνει. 

 

(Υλικό από το βιβλίο "Η ερμηνεία των ονείρων" του S. Freud και τα βιβλία "Το δώρο της ψυχοθεραπείας" και "Στον κήπο του Επίκουρου" του I. Yalom)